Salikanathamisra: Prakaranapancika 5

नैव प्रयुक्तिमात्रेण क्रियते प्राकृतं पुनः । तत्र । कार्यातिदेशोयं सम्मतस्त्वौपदेशिकः ॥ ४५

naiva prayuktimātreṇa kriyate prākṛtaṃ punaḥ / tatra / kāryātideśoyaṃ sammatastvaupadeśikaḥ // 45

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेशप्रमेयेण विध्यर्थेनोपकल्पितः । प्रकृतावुपकारस्य यदपूर्वेण कल्पना

upadeśaprameyeṇa vidhyarthenopakalpitaḥ / prakṛtāvupakārasya yadapūrveṇa kalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियोज्यस्य च वृद्धानामुपदेशेन सम्मता । स्वमतेनोपदेशशब्दार्थोपन्यासः । उपदेशो हि । नामात्र ग्रन्थसन्दर्भ उच्यते

niyojyasya ca vṛddhānāmupadeśena sammatā / svamatenopadeśaśabdārthopanyāsaḥ / upadeśo hi / nāmātra granthasandarbha ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च प्रमाणं विध्यर्थे कार्यरूपे ऽवधारितः । योर्ऽथः प्रतीयते यस्मात्स परं नौपदेशिकः

sa ca pramāṇaṃ vidhyarthe kāryarūpe 'vadhāritaḥ / yor'thaḥ pratīyate yasmātsa paraṃ naupadeśikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विध्यर्थस्स्वप्रतीत्यथ यमाक्षिपति सो ऽपि च । अपर्यवस्यन्विध्यर्थे यं प्रकल्पयितुं क्षमः

vidhyarthassvapratītyatha yamākṣipati so 'pi ca / aparyavasyanvidhyarthe yaṃ prakalpayituṃ kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्नेनान्विष्यमाणे ऽपि रूपं तच्चेन्न दृश्यते । तदा पूर्वैव संवित्तिस्त४९ त्त्वेनाप्यपदिश्यते ॥ ७१

yatnenānviṣyamāṇe 'pi rūpaṃ taccenna dṛśyate / tadā pūrvaiva saṃvittista49 ttvenāpyapadiśyate // 71

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयथार्थत्वपक्षे च ज्ञानं साकारमापतेत् । आकारो भासते यो हि ज्ञान एवावतिष्ठते ॥ ७२

ayathārthatvapakṣe ca jñānaṃ sākāramāpatet / ākāro bhāsate yo hi jñāna evāvatiṣṭhate // 72

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयथार्थस्य बोधस्य नोत्पत्तावस्ति कारणम् । दोषाश्चेन्न हि दोषाणां कार्यशक्तिविघातिता ॥ ७३

ayathārthasya bodhasya notpattāvasti kāraṇam / doṣāścenna hi doṣāṇāṃ kāryaśaktivighātitā // 73

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ववाक्य-नाम-लिङ्गैश्च कॢप्तो ऽसौ-सन्निधाप्यते । पदार्थभेदप्राप्तिस्तु नोपकरं विना भवेत्

asvavākya-nāma-liṅgaiśca kḷpto 'sau-sannidhāpyate / padārthabhedaprāptistu nopakaraṃ vinā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृति-विकृत्योर्विशेषकथनम् । तत्प्राप्तेः कार्यतस्तेषां प्रकारश्चोपदेशतः । प्रकृतावुपकारश्च पदार्थश्चोपदेशतः

prakṛti-vikṛtyorviśeṣakathanam / tatprāpteḥ kāryatasteṣāṃ prakāraścopadeśataḥ / prakṛtāvupakāraśca padārthaścopadeśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकृतौ कार्यतो धर्माः प्रकारश्चोपदेशतः

vikṛtau kāryato dharmāḥ prakāraścopadeśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमतोपन्यासः । उपदिष्टे ऽपि चैतस्मिन्नतिदेशपदाभिधा । न वार्यते ऽस्ति तस्यार्ऽथो देशान्यत्वं निजाद्विधेः

svamatopanyāsaḥ / upadiṣṭe 'pi caitasminnatideśapadābhidhā / na vāryate 'sti tasyār'tho deśānyatvaṃ nijādvidheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेशातिदेशयोर्भिन्नविषयत्ववादिभाट्टमते दोषोद्भावनम् । उपदिष्टातिदिष्टत्वं न त्वेकस्य विरुद्ध्यते । नोपदेशातिदेशौ हि प्रमाण इति सम्मते

upadeśātideśayorbhinnaviṣayatvavādibhāṭṭamate doṣodbhāvanam / upadiṣṭātidiṣṭatvaṃ na tvekasya viruddhyate / nopadeśātideśau hi pramāṇa iti sammate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेशातिदेशौ हि प्रमाणे भवतो यदि । स्वमते पूर्वोक्तदोषाभाववर्णनम् । तदा विरोधो जायेत न चैवमिह सम्मतम्

upadeśātideśau hi pramāṇe bhavato yadi / svamate pūrvoktadoṣābhāvavarṇanam / tadā virodho jāyeta na caivamiha sammatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोपदेशमेयत्वादुपदिष्टमितीष्यते । अन्यस्मिन्नन्यतोभावादतिदेशो ऽपि युज्यते

tenopadeśameyatvādupadiṣṭamitīṣyate / anyasminnanyatobhāvādatideśo 'pi yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमतेनोपदेशदेशयोर्विषयनिर्देशः । उपदेश-कार्यरूपप्रमाणद्वयसंश्रयौ । षट्कावुभौ नोदेशमतिदेशञ्च संश्रितौ

svamatenopadeśadeśayorviṣayanirdeśaḥ / upadeśa-kāryarūpapramāṇadvayasaṃśrayau / ṣaṭkāvubhau nodeśamatideśañca saṃśritau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिदेशाश्रयत्वे हि बाधे तन्त्रे च भूयसी । उपदिष्टार्थविषया चिन्ता नैवोपपद्यते

atideśāśrayatve hi bādhe tantre ca bhūyasī / upadiṣṭārthaviṣayā cintā naivopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारकार्याश्रयत्वे तु सर्वासामुपपन्नता । चिन्तानामितिचिन्तेह युक्ता कार्यसमाश्रया

dvārakāryāśrayatve tu sarvāsāmupapannatā / cintānāmiticinteha yuktā kāryasamāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यवत्तैरपि यते विध्यर्थो ऽन्वित उच्यते

kāryavattairapi yate vidhyartho 'nvita ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्निरासः । उच्यते शाब्दतैवं स्यान्नोपदेशप्रमेयता । प्रमाणद्वयभेदो ऽयमुपस्थाननिबन्धनः

tannirāsaḥ / ucyate śābdataivaṃ syānnopadeśaprameyatā / pramāṇadvayabhedo 'yamupasthānanibandhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेशोपस्थितो यो वाक्यार्थान्वयमृच्छति । स औपदेशिको ज्ञेयस्स च द्वैधमुपस्थितः

upadeśopasthito yo vākyārthānvayamṛcchati / sa aupadeśiko jñeyassa ca dvaidhamupasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थैनोपस्थितश्चैव विध्यर्थोपस्थितस्तथा । २०यथोपकारः प्रकृतौ नियोज्यो वाश्रुतो यथा

granthainopasthitaścaiva vidhyarthopasthitastathā / 20yathopakāraḥ prakṛtau niyojyo vāśruto yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकारोपस्थितो यश्च द्वेधा नासावुपस्थितः । तेनौपदेशिको नासौ केवलं कार्यबन्धनः

prakāropasthito yaśca dvedhā nāsāvupasthitaḥ / tenaupadeśiko nāsau kevalaṃ kāryabandhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वनिबन्धनिबन्धनमपनेतुं मोहमीहमानेन । शालिकनाथेन कृतः कृतिनामानन्ददो यत्नः

pūrvanibandhanibandhanamapanetuṃ mohamīhamānena / śālikanāthena kṛtaḥ kṛtināmānandado yatnaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मकादिषु कार्यस्य विघातादेव दोषता । अग्नेर्हि रसनिष्पत्तिः कार्यं जठरवर्तिनः

bhasmakādiṣu kāryasya vighātādeva doṣatā / agnerhi rasaniṣpattiḥ kāryaṃ jaṭharavartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमानवस्तुरूपग्रहणे प्रतिबन्धृता । दोषाणामुपपन्नेति भ्रान्तिरग्रहबन्धना५३

vidyamānavasturūpagrahaṇe pratibandhṛtā / doṣāṇāmupapanneti bhrāntiragrahabandhanā53

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयाव्यभिचारित्वं साधयितुं सर्वसंविदामेषा । निरमीयत नीतिविदा शालिकनाथेन नयवीथी

viṣayāvyabhicāritvaṃ sādhayituṃ sarvasaṃvidāmeṣā / niramīyata nītividā śālikanāthena nayavīthī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिश्रशालिकनाथेन नयवीथीतिसंज्ञितम् । कृतं लोकहितार्थाय प्रभाकरमतं यथा

miśraśālikanāthena nayavīthītisaṃjñitam / kṛtaṃ lokahitārthāya prabhākaramataṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.