Aryasura: Paramitasamasa 3

संमोहनीं मन्मथपक्षमायां प्राहुः सुखां चैव विमोक्षमायाम् । तस्यां न कुर्यात् कैव क्षमायां प्रयत्नमेकान्तहितक्षमायाम्

saṃmohanīṃ manmathapakṣamāyāṃ prāhuḥ sukhāṃ caiva vimokṣamāyām / tasyāṃ na kuryāt kaiva kṣamāyāṃ prayatnamekāntahitakṣamāyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परापराधेषु सदानभिज्ञा व्यवस्थितिः सत्त्ववतां मनोज्ञा । गुणाभिनिर्वर्तितचारुसंज्ञा क्षमेति लोकार्थचरी कृपाज्ञा

parāparādheṣu sadānabhijñā vyavasthitiḥ sattvavatāṃ manojñā / guṇābhinirvartitacārusaṃjñā kṣameti lokārthacarī kṛpājñā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्थमभ्युद्यतमानसानां दीक्षां तितिक्षां प्रथमां वदन्ति । सेतुर्जलानीव हि रोषदोषः श्रेयांसि लोकस्य समावृणोति

parārthamabhyudyatamānasānāṃ dīkṣāṃ titikṣāṃ prathamāṃ vadanti / seturjalānīva hi roṣadoṣaḥ śreyāṃsi lokasya samāvṛṇoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलंक्रिया शक्तिसमन्वितानां तपोधनानां बलसंपदग्रा । व्यापाददावानलवारिधारा प्रेत्येह च क्षान्तिरनर्थशान्तिः

alaṃkriyā śaktisamanvitānāṃ tapodhanānāṃ balasaṃpadagrā / vyāpādadāvānalavāridhārā pretyeha ca kṣāntiranarthaśāntiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमामये वर्मणि सज्जनानां विकुण्ठिता दुर्जनवाक्यबाणाः । प्रायः प्रशंसाकुसुमत्वमेत्य तत्कीर्तिमालावयवा भवन्ति

kṣamāmaye varmaṇi sajjanānāṃ vikuṇṭhitā durjanavākyabāṇāḥ / prāyaḥ praśaṃsākusumatvametya tatkīrtimālāvayavā bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिक्रिया दुर्जनवाग्विषाणां प्रह्लादनी ज्ञाननिशाकराभा । धीरप्रकारा प्रकृतिर्यतीनां क्षान्तिर्गुणानाम् अधिवासभूमिः

pratikriyā durjanavāgviṣāṇāṃ prahlādanī jñānaniśākarābhā / dhīraprakārā prakṛtiryatīnāṃ kṣāntirguṇānām adhivāsabhūmiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वस्य गाम्भीर्यमयस्य सारो घनागमः क्रोधनिदाघशान्त्यै । व्यतीतवेलस्य गुणार्णवस्य व्यापी स्वनः क्षान्तिमयो ऽभ्युदेति

sattvasya gāmbhīryamayasya sāro ghanāgamaḥ krodhanidāghaśāntyai / vyatītavelasya guṇārṇavasya vyāpī svanaḥ kṣāntimayo 'bhyudeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ ब्रह्मलोकादधिरोहाणार्था सोपानपङ्क्तिर्गतखेददोषा । कर्मान्तशाला गुणशीभरस्य रूपस्य सल्लक्षणभूषणस्य

ā brahmalokādadhirohāṇārthā sopānapaṅktirgatakhedadoṣā / karmāntaśālā guṇaśībharasya rūpasya sallakṣaṇabhūṣaṇasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मूलनी वैरफलाचितानां क्षमासरिद्दोषमहाद्रुमाणाम् । संबोधिचित्तस्य विवर्धितस्य गुणाम्बुरशेः सततानुकूला

unmūlanī vairaphalācitānāṃ kṣamāsariddoṣamahādrumāṇām / saṃbodhicittasya vivardhitasya guṇāmburaśeḥ satatānukūlā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभा परत्रापि हिते समृद्धिर्जगद्धितार्थस्य परा विवृद्धिः । शुभस्वभावातिशयप्रसिद्धिः क्षान्तिर्मनःकायवचोविशुद्धिः

śubhā paratrāpi hite samṛddhirjagaddhitārthasya parā vivṛddhiḥ / śubhasvabhāvātiśayaprasiddhiḥ kṣāntirmanaḥkāyavacoviśuddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारदोषैर्न च च्छेदमेति सत्त्वान् कृपास्निग्धमवेक्षमाणः । सत्कर्मभिर्लोकहितैः समन्ताद् यशोमयत्वं व्रजतीव लोके

saṃsāradoṣairna ca cchedameti sattvān kṛpāsnigdhamavekṣamāṇaḥ / satkarmabhirlokahitaiḥ samantād yaśomayatvaṃ vrajatīva loke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्पृश्यते विस्मयवाच्यदोषैर्ज्ञानावदानेन तितिक्षुरेव । अनित्यताक्षान्तिबलोदयाच्च प्रहर्षमायाति सुखे ऽपि नैव

na spṛśyate vismayavācyadoṣairjñānāvadānena titikṣureva / anityatākṣāntibalodayācca praharṣamāyāti sukhe 'pi naiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकोचमायाति न चायशोभिर्विसारिणा क्षान्तिबलश्रयेण । अतश्च शेषैरपि लोकधर्मैरनिश्रितत्वान्न स चापलीति

saṃkocamāyāti na cāyaśobhirvisāriṇā kṣāntibalaśrayeṇa / ataśca śeṣairapi lokadharmairaniśritatvānna sa cāpalīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रप्रकारैरपि विप्रकारैर्न विक्रियां यान्ति सतां मनांसि । दृढाभिलाषाणि मुनीन्द्रभावे क्षान्त्या बलाधानसुसंस्कृतानि

tīvraprakārairapi viprakārairna vikriyāṃ yānti satāṃ manāṃsi / dṛḍhābhilāṣāṇi munīndrabhāve kṣāntyā balādhānasusaṃskṛtāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स क्षान्तिधीरेण च मानसेन कष्टानि संदर्शयते तपांसि । दर्पोन्नतिं तीर्थकृतां मनःसु नीचैः करिष्यन् हितकाम्ययैव

sa kṣāntidhīreṇa ca mānasena kaṣṭāni saṃdarśayate tapāṃsi / darponnatiṃ tīrthakṛtāṃ manaḥsu nīcaiḥ kariṣyan hitakāmyayaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोको ऽयमात्माभिनिवेशसमूढः शेषान् परानित्यभिमन्यमानः । तद्विप्रकारैरभिभूतचेता<;ः>; क्षमावियोगात् परिखेदमेति

loko 'yamātmābhiniveśasamūḍhaḥ śeṣān parānityabhimanyamānaḥ / tadviprakārairabhibhūtacetā<;ḥ>; kṣamāviyogāt parikhedameti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृपासनाथानि सतां मनांसि क्षान्त्या कृतस्वस्त्ययनक्रियाणि । नष्टात्मदृष्टिणि परापकारान् न विक्रियां यान्ति गुणानुरागात्

kṛpāsanāthāni satāṃ manāṃsi kṣāntyā kṛtasvastyayanakriyāṇi / naṣṭātmadṛṣṭiṇi parāpakārān na vikriyāṃ yānti guṇānurāgāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्याविकल्पो हृदयज्वरस्य क्रोधस्य हेतुर्धृतिदुर्बलानाम् । सम्यग्विकल्पस्तु समादधाति क्षान्तिप्रकारां मनसः प्रशान्तिम्

mithyāvikalpo hṛdayajvarasya krodhasya heturdhṛtidurbalānām / samyagvikalpastu samādadhāti kṣāntiprakārāṃ manasaḥ praśāntim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पसन्निश्रयसंश्रितायां क्षान्त्यां न तु स्याच्चलितावकाशः । प्रत्यूषवातस्फुरिते ऽम्भसीव संपूर्णचन्द्रप्रतिबिम्बलक्षयाः

vikalpasanniśrayasaṃśritāyāṃ kṣāntyāṃ na tu syāccalitāvakāśaḥ / pratyūṣavātasphurite 'mbhasīva saṃpūrṇacandrapratibimbalakṣayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पशान्तिं परमार्थतस्तु क्षान्तिं क्षमातत्त्वविदो वदन्ति । तस्माद्विकल्पोपशमे यतेत स्वप्नोपमं लोकमवेक्षमाणः

vikalpaśāntiṃ paramārthatastu kṣāntiṃ kṣamātattvavido vadanti / tasmādvikalpopaśame yateta svapnopamaṃ lokamavekṣamāṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुः किम् आक्रोशति चक्षुरेतच्छ्रोत्रादि वाक्रोशति किं तदादि । यैवं क्षमा सायतनान्ववेक्षा न क्षान्तिरेषा परमार्थतस्तु

cakṣuḥ kim ākrośati cakṣuretacchrotrādi vākrośati kiṃ tadādi / yaivaṃ kṣamā sāyatanānvavekṣā na kṣāntireṣā paramārthatastu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्ता वचश्चैतदनित्यमेव श्रुतिर्विकल्पो ऽपि च यो ममायम् । अनित्यभावप्रविकल्पनैषा न क्षान्तिमेताम् परमां वदन्ति

vaktā vacaścaitadanityameva śrutirvikalpo 'pi ca yo mamāyam / anityabhāvapravikalpanaiṣā na kṣāntimetām paramāṃ vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तापकारस्य न कश्चिदस्ति नैवास्ति कश्चित्क्रियाते च यस्य । नैरात्मसंदर्शनसिद्धिरेषा न क्षान्तिरेषापि गतप्रकर्षा

kartāpakārasya na kaścidasti naivāsti kaścitkriyāte ca yasya / nairātmasaṃdarśanasiddhireṣā na kṣāntireṣāpi gataprakarṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तत्प्रतीत्य प्रभवन्ति भावा निन्दाप्रशंसासुखदुःखसंज्ञाः । प्रतीत्यसिद्धेरवतारभूमिर्न क्षान्तिरत्यन्तसमाहितैषा

tattatpratītya prabhavanti bhāvā nindāpraśaṃsāsukhaduḥkhasaṃjñāḥ / pratītyasiddheravatārabhūmirna kṣāntiratyantasamāhitaiṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्येसा संमोहमहाग्रहेण पर्यस्तचेता ननु नाहमेवम् । इत्युन्नते चावनते च चित्ते क्षान्तिप्रकर्षस्य कुतो ऽवकाशः

yadyesā saṃmohamahāgraheṇa paryastacetā nanu nāhamevam / ityunnate cāvanate ca citte kṣāntiprakarṣasya kuto 'vakāśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रध्वंसिनी वर्णलवप्रतिश्रुद्यन्त्रादिवैकैकश उच्चरन्ती । कुर्यां कथं कस्य च कां च पीडाम् एषापि न क्षान्तिरतिप्रकृष्टा

pradhvaṃsinī varṇalavapratiśrudyantrādivaikaikaśa uccarantī / kuryāṃ kathaṃ kasya ca kāṃ ca pīḍām eṣāpi na kṣāntiratiprakṛṣṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्येसा मत्पापपरिक्षयार्थं न वीक्षते स्वामपि धर्मपीडाम् । अस्मान् न कल्याणतरं हि मित्रम् असावपि क्षान्त्युपचारा एव

yadyesā matpāpaparikṣayārthaṃ na vīkṣate svāmapi dharmapīḍām / asmān na kalyāṇataraṃ hi mitram asāvapi kṣāntyupacārā eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मस्वतां एव हि वीक्षमाणस्तितिक्षते तद्गुणदर्शनाच्च । नैवंप्रकारापि हि नैष्ठिकत्वं क्षान्तिर्विकल्पोपहता प्रयाति

karmasvatāṃ eva hi vīkṣamāṇastitikṣate tadguṇadarśanācca / naivaṃprakārāpi hi naiṣṭhikatvaṃ kṣāntirvikalpopahatā prayāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनित्यदुःखाशुचिनिःस्वभावता मम क्षमन्ते न तु तद्विपर्ययाः । इयं विपक्षप्रशमक्षमा क्षमा द्वयप्रवृत्तेर्न तु पारमार्थिकी

anityaduḥkhāśuciniḥsvabhāvatā mama kṣamante na tu tadviparyayāḥ / iyaṃ vipakṣapraśamakṣamā kṣamā dvayapravṛtterna tu pāramārthikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयत्नतत्त्वार्थविचक्षणो जनः परोपकारेषु यतः प्रवर्तते । क्षमा न चैवं समतां समेति या यतः क्षमैवं न विकल्पनक्षया

ayatnatattvārthavicakṣaṇo janaḥ paropakāreṣu yataḥ pravartate / kṣamā na caivaṃ samatāṃ sameti yā yataḥ kṣamaivaṃ na vikalpanakṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरोधम् आयान्ति यदा त्वशेषताः समाधिकन्यूनविकल्पनक्रमाः । अनुत्तरां क्षान्तिममानगोचरां वदन्ति तामद्वायमार्गचारिणाः

nirodham āyānti yadā tvaśeṣatāḥ samādhikanyūnavikalpanakramāḥ / anuttarāṃ kṣāntimamānagocarāṃ vadanti tāmadvāyamārgacāriṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतः परस्मादुभयादहेतुतो यथा न भावाः प्रभवन्ति के चन । स्वतः परस्माद् उभयाद् अहेतुतस्तथा न भावा विभवन्ति के चन

svataḥ parasmādubhayādahetuto yathā na bhāvāḥ prabhavanti ke cana / svataḥ parasmād ubhayād ahetutastathā na bhāvā vibhavanti ke cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टाद् अनष्टाद् उभयाच् न नोभयान् न जातु कार्यं खलु विद्यते क्व चित् । तथापि कार्यं समुदेति वस्तुनो येत्थं क्षमा सा द्वयवर्जिता क्षमा

naṣṭād anaṣṭād ubhayāc na nobhayān na jātu kāryaṃ khalu vidyate kva cit / tathāpi kāryaṃ samudeti vastuno yetthaṃ kṣamā sā dvayavarjitā kṣamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतो ऽसतो वास्ति न जन्म जन्मना विना निरोधो ऽपि न कस्य चित् क्व चित् । स्वभावशून्यामिति भावकल्पनां विपश्यतः क्षान्तिरुदेति नैष्ठिकी

sato 'sato vāsti na janma janmanā vinā nirodho 'pi na kasya cit kva cit / svabhāvaśūnyāmiti bhāvakalpanāṃ vipaśyataḥ kṣāntirudeti naiṣṭhikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्य यां व्याक्रियते सहस्रशो जिनैरसौ नाम जिनो भविष्यति । प्रवर्तते लोकहितक्रियाविधिः समाहितस्यैव च तस्य सर्वदा

avāpya yāṃ vyākriyate sahasraśo jinairasau nāma jino bhaviṣyati / pravartate lokahitakriyāvidhiḥ samāhitasyaiva ca tasya sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच्च भावाभिनिविष्टबुद्धिरत्र द्वयं तावदुपैति मोहात् । तथानिमित्तं च विमोक्षहेतुर्दुरे भवत्यस्य यथा क्षितेः खम्

yāvacca bhāvābhiniviṣṭabuddhiratra dvayaṃ tāvadupaiti mohāt / tathānimittaṃ ca vimokṣaheturdure bhavatyasya yathā kṣiteḥ kham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपैति धर्मप्रणिधानकर्मसु प्रभुत्वमृद्धावधिमुक्तिजन्मसु । तथा परिष्कारविधौ स्वचेतसि प्रकर्षिणि ज्ञानबले तथायुषि

upaiti dharmapraṇidhānakarmasu prabhutvamṛddhāvadhimuktijanmasu / tathā pariṣkāravidhau svacetasi prakarṣiṇi jñānabale tathāyuṣi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्य चैतद्वशितामयं धनं प्रकृष्टं अक्षिष्णु परार्थसाधनम् । जनस्य कृच्छ्रेषु पतिष्यतः सतः स जायते धारणकारणं विभुः

avāpya caitadvaśitāmayaṃ dhanaṃ prakṛṣṭaṃ akṣiṣṇu parārthasādhanam / janasya kṛcchreṣu patiṣyataḥ sataḥ sa jāyate dhāraṇakāraṇaṃ vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् परार्थमहतीं धुरमुद्वहद्भिः क्षान्तेरुपायविधिरेष सदानुगम्यः । अत्र स्थितस्य हि भवन्ति परार्थचित्ताः सर्वा<;ः>; क्रिया गुणफलाभरणाभिरामाः

tasmāt parārthamahatīṃ dhuramudvahadbhiḥ kṣānterupāyavidhireṣa sadānugamyaḥ / atra sthitasya hi bhavanti parārthacittāḥ sarvā<;ḥ>; kriyā guṇaphalābharaṇābhirāmāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यां हि भक्तिरपि या प्रविरूढमूला तामभ्यसन्ति मुनयो मुनिराजभावे । श्रद्धानुविद्धमनसां न हि धर्ममार्गे दृष्टो मनोरथरथस्य यतो ऽक्षभङ्गः

asyāṃ hi bhaktirapi yā pravirūḍhamūlā tāmabhyasanti munayo munirājabhāve / śraddhānuviddhamanasāṃ na hi dharmamārge dṛṣṭo manoratharathasya yato 'kṣabhaṅgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.