Rupa Gosvamin: Haribhaktirasamrtasindhu 1.1

सामान्य-भक्तिः प्रथम-लहरी श्री-श्री-राधा-गोविन्द-देवौ विजयेते अखिल-रसामृत-मूर्तिः प्रसृमर-रुचि-रुद्ध-तारका-पालिः । कलित-श्यामा-ललितो राधा-प्रेयान् विधुर् जयति

sāmānya-bhaktiḥ prathama-laharī śrī-śrī-rādhā-govinda-devau vijayete akhila-rasāmṛta-mūrtiḥ prasṛmara-ruci-ruddha-tārakā-pāliḥ | kalita-śyāmā-lalito rādhā-preyān vidhur jayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदि यस्य प्रेरणया प्रवर्तितो ऽहं वराक-रूपो ऽपि । तस्य हरेः पद-कमलं वन्दे चैतन्य-देवस्य

hṛdi yasya preraṇayā pravartito 'haṃ varāka-rūpo 'pi | tasya hareḥ pada-kamalaṃ vande caitanya-devasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्राम-मन्दिरत्या तस्य सनातन-तनोर् मद्-ईशस्य । भक्ति-रसामृत-सिन्धुर् भवतु सदायम् प्रमोदाय

viśrāma-mandiratyā tasya sanātana-tanor mad-īśasya | bhakti-rasāmṛta-sindhur bhavatu sadāyam pramodāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ति-रसामृत-सिन्धौ चरतः परिभूत-काल-जाल-भियः । भक्त-मकरान् अशीलित-मुक्ति-नदीकान् नमसामि

bhakti-rasāmṛta-sindhau carataḥ paribhūta-kāla-jāla-bhiyaḥ | bhakta-makarān aśīlita-mukti-nadīkān namasāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मीमांसक-बडवाग्नेः कठिनाम् अपि कुण्ठयन्न् असौ । स्फुरतु सनातन सुचिरं तव भक्ति-रसामृताम्भोधिः

mīmāṃsaka-baḍavāgneḥ kaṭhinām api kuṇṭhayann asau | sphuratu sanātana suciraṃ tava bhakti-rasāmṛtāmbhodhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ति-रसस्य प्रस्तुतिर् अखिल-जगङ्-मङ्गल-प्रसङ्गस्य । अज्ञेनापि मयास्य क्रियते सुहृदाम् प्रमोदाय

bhakti-rasasya prastutir akhila-jagaṅ-maṅgala-prasaṅgasya | ajñenāpi mayāsya kriyate suhṛdām pramodāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्य भगवद्-भक्ति-रसामृत-पयोनिधेः । चत्वारह् खलु वक्ष्यन्ते भागाः पूर्वादयः क्रमात्

etasya bhagavad-bhakti-rasāmṛta-payonidheḥ | catvārah khalu vakṣyante bhāgāḥ pūrvādayaḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पूर्वे विभागे ऽस्मिन् भक्ति-भेद-निरूपके । अनुक्रमेण वक्तव्यं लहरीणां चतुष्टयम्

tatra pūrve vibhāge 'smin bhakti-bheda-nirūpake | anukrameṇa vaktavyaṃ laharīṇāṃ catuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्या सामान्य-भक्त्य्-आढ्या द्वितीया साधनान्विता । भावाश्रिता तृतीया च तुर्या प्रेम-निरूपिका

ādyā sāmānya-bhakty-āḍhyā dvitīyā sādhanānvitā | bhāvāśritā tṛtīyā ca turyā prema-nirūpikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रादौ सुष्ठु वैशिष्ट्यम् अस्याः कथयितुं स्फुटम् । लक्षणं क्रियते भक्तेर् उत्तमायाः सतां मतम्

tatrādau suṣṭhu vaiśiṣṭyam asyāḥ kathayituṃ sphuṭam | lakṣaṇaṃ kriyate bhakter uttamāyāḥ satāṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्याभिलाषिता-शून्यं ज्ञान-कर्माद्य्-अनावृतम् । आनुकूल्येन कृष्णानुशीलनं भक्तिर् उत्तमा

anyābhilāṣitā-śūnyaṃ jñāna-karmādy-anāvṛtam | ānukūlyena kṛṣṇānuśīlanaṃ bhaktir uttamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-नारद-पञ्चरात्रे-- सर्वोपाधि-विनिर्मुक्तं तत्-परत्वेन निर्मलम् । हृषीकेण हृषीकेश-सेवनं भक्तिर् उच्यते

yathā śrī-nārada-pañcarātre-- sarvopādhi-vinirmuktaṃ tat-paratvena nirmalam | hṛṣīkeṇa hṛṣīkeśa-sevanaṃ bhaktir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-भागवतस्य तृतीय-स्कन्धे च (३।२९।११-१३)-- अहैतुक्य् अव्यवहिता या भक्तिः पुरुषोत्तमे

śrī-bhāgavatasya tṛtīya-skandhe ca (3.29.11-13)-- ahaituky avyavahitā yā bhaktiḥ puruṣottame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सालोक्य-सार्ष्टि-सामीप्य-सारूप्यैकत्वम् अप्य् उत । दीयमानं न गृह्णन्ति विना मत्-सेवनं जनाः

sālokya-sārṣṭi-sāmīpya-sārūpyaikatvam apy uta | dīyamānaṃ na gṛhṇanti vinā mat-sevanaṃ janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव भक्ति-योगाख्य आत्यन्तिक उदाहृतः

sa eva bhakti-yogākhya ātyantika udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सालोक्येत्यादि-पद्यस्थ-भक्तोत्कर्ष-णिरूपणम् । भक्तेर् विशुद्धता-व्यक्त्या लक्षणे पर्यवस्यति

sālokyetyādi-padyastha-bhaktotkarṣa-ṇirūpaṇam | bhakter viśuddhatā-vyaktyā lakṣaṇe paryavasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लेश-घ्नी शुभदा मोक्ष-लघुता-कृत् सुदुर्लभा । सान्द्रानन्द-विशेषात्मा श्री-कृष्णाकर्षिणी च सा

kleśa-ghnī śubhadā mokṣa-laghutā-kṛt sudurlabhā | sāndrānanda-viśeṣātmā śrī-kṛṣṇākarṣiṇī ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रास्याः क्लेशघ्नत्वम् - क्लेशास् तु पापं तद्-बीजम् अविद्या चेति ते त्रिधा

tatrāsyāḥ kleśaghnatvam - kleśās tu pāpaṃ tad-bījam avidyā ceti te tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पापम्-- अप्रारब्धं भवेत् पापं प्रारब्धं चेति तद् द्विधा

tatra pāpam-- aprārabdhaṃ bhavet pāpaṃ prārabdhaṃ ceti tad dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र अप्रारब्ध-हरत्वम्, यथा एकडशे (११।१४।१९)-- यथाग्निः सुसमिद्धार्चिः करोत्य् एधांसि भस्मसात् । तथा मद्-विषया-भक्तिर् उद्धवैनांसि कृत्स्नशः

tatra aprārabdha-haratvam, yathā ekaḍaśe (11.14.19)-- yathāgniḥ susamiddhārciḥ karoty edhāṃsi bhasmasāt | tathā mad-viṣayā-bhaktir uddhavaināṃsi kṛtsnaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्ध-हरत्वम्, यथा तृतीये (३।३३।६)-- यन्-नाम-धेय-श्रवणानुकीर्तनाद् यत्-प्रह्वणद् यत्-स्मरणाद् अपि क्वचित् । श्वादो ऽपि सद्यः सवनाय कल्पते कुतः पुनस् ते भगवन् नु दर्शनात्

prārabdha-haratvam, yathā tṛtīye (3.33.6)-- yan-nāma-dheya-śravaṇānukīrtanād yat-prahvaṇad yat-smaraṇād api kvacit | śvādo 'pi sadyaḥ savanāya kalpate kutaḥ punas te bhagavan nu darśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्जातिर् एव सवनायोग्यत्वे कारणम् मतम् । दुर्जात्य्-आरम्भकं पापं यत् स्यात् प्रारब्धम् एव तत्

durjātir eva savanāyogyatve kāraṇam matam | durjāty-ārambhakaṃ pāpaṃ yat syāt prārabdham eva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्म-पुराने च-- अप्रारब्ध-फलं पापं कूटं बीजं फलोन्मुखम् । क्रमेणैव प्रलीयेत विष्णु-भक्ति-रतात्मनाम्

padma-purāne ca-- aprārabdha-phalaṃ pāpaṃ kūṭaṃ bījaṃ phalonmukham | krameṇaiva pralīyeta viṣṇu-bhakti-ratātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीज-हरत्वम्, यथा षष्ठे (६।२।१७)-- तैस् तान्य् अघानि पूयन्ते तपो-दान-व्रतादिभिः । नाधर्मजं तद्-हृदयं तद् अपीशाङ्घ्रि-सेवया

bīja-haratvam, yathā ṣaṣṭhe (6.2.17)-- tais tāny aghāni pūyante tapo-dāna-vratādibhiḥ | nādharmajaṃ tad-hṛdayaṃ tad apīśāṅghri-sevayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्या-हरत्वम्, यथा चतुर्थे (४।२२।३९)-- यत्-पाद-पङ्कज-पलाश-विलास-भक्त्या कर्माशयं ग्रथितम् उद्ग्रथयन्ति सन्तः । तद्वन् न रिक्त-मतयो यतयो ऽपि रुद्ध- स्रोतो-गणास् तम् अरणं भज वासुदेवम्

avidyā-haratvam, yathā caturthe (4.22.39)-- yat-pāda-paṅkaja-palāśa-vilāsa-bhaktyā karmāśayaṃ grathitam udgrathayanti santaḥ | tadvan na rikta-matayo yatayo 'pi ruddha- sroto-gaṇās tam araṇaṃ bhaja vāsudevam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाद्मे च-- कृतानुयात्रा-विद्याभिर् हरि-भक्तिर् अनुत्तमा । अविद्यां निर्दहत्य् आशु दाव-ज्वालेव पन्नगीम्

pādme ca-- kṛtānuyātrā-vidyābhir hari-bhaktir anuttamā | avidyāṃ nirdahaty āśu dāva-jvāleva pannagīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभदत्वम्-- शुभानि प्रीणनं सर्व-जगताम् अनुरक्तता । सद्गुणाः सुखम् इत्य्-आदीन्य् आख्यातानि मनीषिभिः

śubhadatvam-- śubhāni prīṇanaṃ sarva-jagatām anuraktatā | sadguṇāḥ sukham ity-ādīny ākhyātāni manīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र जगत्-प्रीणनादिद्वय-प्रदत्वम्, यथा पाद्मे-- येनार्चितो हरिस् तेन तर्पितानि जगन्त्य् अपि । रज्यन्ति जन्तवस् तत्र जन्गमाः स्थावरा अपि

tatra jagat-prīṇanādidvaya-pradatvam, yathā pādme-- yenārcito haris tena tarpitāni jaganty api | rajyanti jantavas tatra jangamāḥ sthāvarā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्-गुणादि-प्रदत्वम्, यथा पञ्चमे (५।१८।१२)-- यस्यास्ति भक्तिर् भगवत्य् अकिञ्चना सर्वैर् गुणैस् तत्र समासते सुराः । हराव् अभक्तस्य कुतो महद्-गुणा मनोरथेनासति धावतो बहिः

sad-guṇādi-pradatvam, yathā pañcame (5.18.12)-- yasyāsti bhaktir bhagavaty akiñcanā sarvair guṇais tatra samāsate surāḥ | harāv abhaktasya kuto mahad-guṇā manorathenāsati dhāvato bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुख-प्रदत्वम्-- सुखं वैषयिकं ब्राह्मम् ऐश्वरं चेति तत् त्रिधा

sukha-pradatvam-- sukhaṃ vaiṣayikaṃ brāhmam aiśvaraṃ ceti tat tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तन्त्रे-- सिद्धयः परमाश्चर्या भुक्तिर् मुक्तिश् च शाश्वती । नित्यं च परमानन्दो भवेद् गोविन्द-भक्तितः

yathā tantre-- siddhayaḥ paramāścaryā bhuktir muktiś ca śāśvatī | nityaṃ ca paramānando bhaved govinda-bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हरि-भक्ति-सुधोदये च-- भूयो ऽपि याचे देवेश त्वयि भक्तिर् दृढास्तु मे । या मोक्षान्त-चतुर्वर्ग फलदा सुखदा लता

yathā hari-bhakti-sudhodaye ca-- bhūyo 'pi yāce deveśa tvayi bhaktir dṛḍhāstu me | yā mokṣānta-caturvarga phaladā sukhadā latā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्ष-लघुताकृत्-- मनाग् एव प्ररूढायां हृदये भगवाद्-रतौ । पुरुषार्थास् तु चत्वारास् तृणायन्ते समन्ततः

mokṣa-laghutākṛt-- manāg eva prarūḍhāyāṃ hṛdaye bhagavād-ratau | puruṣārthās tu catvārās tṛṇāyante samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-नारद-पञ्चरात्रे-- हरि-भक्ति-महा-देव्याः सर्वा मुक्त्य्-आदि-सिद्धयः । भुक्त्यश् चाद्भुतास् तस्याश् चेटिकावद् अनुव्रताः ॥ र्भ्र्स् १,१।३४ ॥ इति । सुदुर्लभा-- साधनौघैर् अनासन्गैर् अलभ्या सुचिराद् अपि । हरिणा चाश्वदेयेति द्विधा सा स्यात् सुदुर्लभा

yathā śrī-nārada-pañcarātre-- hari-bhakti-mahā-devyāḥ sarvā mukty-ādi-siddhayaḥ | bhuktyaś cādbhutās tasyāś ceṭikāvad anuvratāḥ || RBhrs 1,1.34 || iti | sudurlabhā-- sādhanaughair anāsangair alabhyā sucirād api | hariṇā cāśvadeyeti dvidhā sā syāt sudurlabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र आद्या, यथा तान्त्रे-- ज्ञानतः सुलभा मुक्तिर् भुक्तिर् यज्ञादि-पुण्यतः । सेयं साधन-साहस्रैर् हरि-भक्तिः सुदुर्लभा

tatra ādyā, yathā tāntre-- jñānataḥ sulabhā muktir bhuktir yajñādi-puṇyataḥ | seyaṃ sādhana-sāhasrair hari-bhaktiḥ sudurlabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीया, यथा पञ्चम-स्कन्धे (५।६।१८)-- राजन् पतिर् गुरुर् अलं भवतां यदूनां दैवं प्रियः कुल-पतिः क्व च किङ्करो वः । अस्त्व् एवम् अङ्ग भजतां भगवान् मुकुन्दो मुक्तिं ददाति कर्हिचित् स्म न भक्ति-योगम्

dvitīyā, yathā pañcama-skandhe (5.6.18)-- rājan patir gurur alaṃ bhavatāṃ yadūnāṃ daivaṃ priyaḥ kula-patiḥ kva ca kiṅkaro vaḥ | astv evam aṅga bhajatāṃ bhagavān mukundo muktiṃ dadāti karhicit sma na bhakti-yogam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्द्रानन्द-विशेषात्मा-- ब्रह्मानन्दो भवेद् एष चेत् परार्द्ध-गुणीकृतः । नैति भक्ति-सुखाम्भोधेः परमाणु-तुलाम् अपि

sāndrānanda-viśeṣātmā-- brahmānando bhaved eṣa cet parārddha-guṇīkṛtaḥ | naiti bhakti-sukhāmbhodheḥ paramāṇu-tulām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा, हरि-भक्ति-सुधोदये-- त्वत्-साक्षात्-करणाह्लाद-विशुद्धाब्धि-स्थितस्य मे । सुखानि गोष्पदायन्ते ब्राह्माण्य् अपि जगद्-गुरो

yathā, hari-bhakti-sudhodaye-- tvat-sākṣāt-karaṇāhlāda-viśuddhābdhi-sthitasya me | sukhāni goṣpadāyante brāhmāṇy api jagad-guro

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा भावार्थ-दीपिकायां (१०।८८।११) च-- त्वत्-कथामृत-पाथोधौ विहरन्तो महा-मुदः । कुर्वन्ति कृतिनः केचित् चतुर्-वर्गं तृणोपमम्

tathā bhāvārtha-dīpikāyāṃ (10.88.11) ca-- tvat-kathāmṛta-pāthodhau viharanto mahā-mudaḥ | kurvanti kṛtinaḥ kecit catur-vargaṃ tṛṇopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-कृष्णाकर्षिणी-- कृत्वा हरिं प्रेम-भाजं प्रिय-वर्ग-समन्वितम् । भक्तिर् वशीकरोतीति श्री-कृष्णाकर्षिणी मता

śrī-kṛṣṇākarṣiṇī-- kṛtvā hariṃ prema-bhājaṃ priya-varga-samanvitam | bhaktir vaśīkarotīti śrī-kṛṣṇākarṣiṇī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा एकादशे (११।१४।२०)-- न साध्यति माम् योगो न साङ्ख्यं धर्म उद्धव । न स्वाध्यायस् तपस् त्यागो यथा भक्तिर् ममोर्जिता

yathā ekādaśe (11.14.20)-- na sādhyati mām yogo na sāṅkhyaṃ dharma uddhava | na svādhyāyas tapas tyāgo yathā bhaktir mamorjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमे (७।१०।४८) च नारदोक्तौ-- यूयं नृलोके बत भूरि-भागा लोकं पुनाना मुनयो ऽभियन्ति । येषां गृहान् आवसतीति साक्षाद् गुढं परं ब्रह्म मनुष्य-लिङ्गम्

saptame (7.10.48) ca nāradoktau-- yūyaṃ nṛloke bata bhūri-bhāgā lokaṃ punānā munayo 'bhiyanti | yeṣāṃ gṛhān āvasatīti sākṣād guḍhaṃ paraṃ brahma manuṣya-liṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रतो वक्ष्यमाणायास् त्रिधा भक्तेर् अनुक्रमात् । द्विशः षड्भिः पदैर् एतन् माहात्यं परिकीर्तितम्

agrato vakṣyamāṇāyās tridhā bhakter anukramāt | dviśaḥ ṣaḍbhiḥ padair etan māhātyaṃ parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च-- स्वल्पापि रुचिर् एव स्याद् भक्ति-तत्त्वावबोधिका । युक्तिस् तु केवला नैव यद् अस्या अप्रतिष्ठता

kiṃ ca-- svalpāpi rucir eva syād bhakti-tattvāvabodhikā | yuktis tu kevalā naiva yad asyā apratiṣṭhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राचीनैर् अप्य् उक्तम्-- यत्नेनापादितो ऽप्य् अर्थः कुशलैर् अनुमातृभिः । अभियुक्ततरैर् अन्यैर् अन्यथैवोपपाद्यते

tatra prācīnair apy uktam-- yatnenāpādito 'py arthaḥ kuśalair anumātṛbhiḥ | abhiyuktatarair anyair anyathaivopapādyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.