Library·Rupa Gosvamin: Haribhaktirasamrtasindhu·3·3.2
आलम्बन-शून्यता, यथा-- विजय-रथ-कुटुम्बिना विनान्यन् न किल कुटुम्बम् इहास्ति नस् त्रिलोक्याम् । भ्रमद् इदम् अनवेक्ष्य यत्-पदाब्जं क्वचिद् अपि न व्यवतिष्ठते ऽद्य चेतः
ālambana-śūnyatā, yathā-- vijaya-ratha-kuṭumbinā vinānyan na kila kuṭumbam ihāsti nas trilokyām | bhramad idam anavekṣya yat-padābjaṃ kvacid api na vyavatiṣṭhate 'dya cetaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधृतिः, यथा-- प्रेक्ष्य पिञ्छ-कुलम् अक्षि पिधत्ते नैचिकी-निचयम् उज्झति दूरे । वष्टि यष्टिम् अपि नाद्य मुरारे रक्तकस् तव पदाम्बुज-रक्तः
adhṛtiḥ, yathā-- prekṣya piñcha-kulam akṣi pidhatte naicikī-nicayam ujjhati dūre | vaṣṭi yaṣṭim api nādya murāre raktakas tava padāmbuja-raktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडता, यथा-- यौधिष्ठिरं पुरम् उपेयुषि पद्मनाभे खेदानल-व्यतिकरैर् अतिविक्लवस्य । स्वेदाश्रुभिर् न हि परं जलताम् अवापुर् अङ्गानि निष्क्रियतया च किलोद्धवस्य
jaḍatā, yathā-- yaudhiṣṭhiraṃ puram upeyuṣi padmanābhe khedānala-vyatikarair ativiklavasya | svedāśrubhir na hi paraṃ jalatām avāpur aṅgāni niṣkriyatayā ca kiloddhavasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधिर्, यथा-- चिरयति मणिम् अन्वेष्टुं चलिते मुरभिदि कुशस्थली-पुरतः । समजनि धृत-नव-व्याधिः पवन-व्याधिर् यथार्थाख्यः
vyādhir, yathā-- cirayati maṇim anveṣṭuṃ calite murabhidi kuśasthalī-purataḥ | samajani dhṛta-nava-vyādhiḥ pavana-vyādhir yathārthākhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मादो, यथा-- प्रोषिते बत निजाधिदैवते रैवते नवम् अवेक्ष्य नीरदम् । भ्रान्त-धीर् अयम् अधीरम् उद्धवः पश्य रौति* रमते नमस्यति
unmādo, yathā-- proṣite bata nijādhidaivate raivate navam avekṣya nīradam | bhrānta-dhīr ayam adhīram uddhavaḥ paśya rauti* ramate namasyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*नौतीति विश्वनाथः मूर्च्छितं, यथा-- समजनि दशा विश्लेषात् ते पदाम्बुज-सेविनां व्रज-भुवि तथा नासीन् निद्रा-लवो ऽपि यथा पुरा । यदु-वर दर-श्वासेनामी वितर्कित-जीविताः सततम् अधुना निश्चेष्टाङ्गास् तटान्य् अधिशेरते
*nautīti viśvanāthaḥ mūrcchitaṃ, yathā-- samajani daśā viśleṣāt te padāmbuja-sevināṃ vraja-bhuvi tathā nāsīn nidrā-lavo 'pi yathā purā | yadu-vara dara-śvāsenāmī vitarkita-jīvitāḥ satatam adhunā niśceṣṭāṅgās taṭāny adhiśerate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतिः, यथा-- दनुज-दमन याते जीवने त्वय्य् अकस्मात् प्रचुर-विरह-तापैर् ध्वन्त-हृत्-पङ्कजायाम् । व्रजम् अभि परितस् ते दास-कासार-पङ्क्तौ न किल वसतिम् आर्ताः कर्तुम् इच्छन्ति हंसाः
mṛtiḥ, yathā-- danuja-damana yāte jīvane tvayy akasmāt pracura-viraha-tāpair dhvanta-hṛt-paṅkajāyām | vrajam abhi paritas te dāsa-kāsāra-paṅktau na kila vasatim ārtāḥ kartum icchanti haṃsāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशिवत्वान् न घटते भक्ते कुत्राप्य् असौ मृतिः । क्षोभकत्वाद् वियोगस्य जात-प्रायेति कथ्यते
aśivatvān na ghaṭate bhakte kutrāpy asau mṛtiḥ | kṣobhakatvād viyogasya jāta-prāyeti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ योगः-- कृष्णेन सङ्गमो यस् तु स योग इति कीर्त्यते । योगे ऽपि कथितः सिद्धिस् तुष्टिः स्थितिर् इति त्रिधा
atha yogaḥ-- kṛṣṇena saṅgamo yas tu sa yoga iti kīrtyate | yoge 'pi kathitaḥ siddhis tuṣṭiḥ sthitir iti tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सिद्धिः-- उत्कण्ठिते हरेः प्राप्तिः सिद्धिर् इत्य् अभिधीयते
tatra siddhiḥ-- utkaṇṭhite hareḥ prāptiḥ siddhir ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्री-कृष्ण-कर्णामृते (५७)-- मौलिश् चन्द्रक-भूषणो मरकत-स्तम्भाभिरामं वपुर् वक्त्रं चित्र-विमुग्ध-हास-मधुरं बाले विलोले दृशौ । वाचः शैशव-शीतया मद-गज-श्लाघ्या विलास-स्थितिर् मन्दं मन्दम् अये क एष मथुरा-वीथीं मिथो गाहते
yathā śrī-kṛṣṇa-karṇāmṛte (57)-- mauliś candraka-bhūṣaṇo marakata-stambhābhirāmaṃ vapur vaktraṃ citra-vimugdha-hāsa-madhuraṃ bāle vilole dṛśau | vācaḥ śaiśava-śītayā mada-gaja-ślāghyā vilāsa-sthitir mandaṃ mandam aye ka eṣa mathurā-vīthīṃ mitho gāhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा श्री-दशमे (१०।३८।३४)-- रथात् तूर्णम् अवप्लुत्य सो ऽक्रूरः प्रेम-विह्वलः । पपात चरणोपान्ते दण्डवद् राम-कृष्णयोः
yathā vā śrī-daśame (10.38.34)-- rathāt tūrṇam avaplutya so 'krūraḥ prema-vihvalaḥ | papāta caraṇopānte daṇḍavad rāma-kṛṣṇayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टिः-- जाते वियोगे कंसारेः सम्प्राप्तिस् तुष्टिर् उच्यते
tuṣṭiḥ-- jāte viyoge kaṃsāreḥ samprāptis tuṣṭir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा प्रथमे (१।११।१०)-- कथं वयं नाथ चिरोषिते त्वयि प्रसन्न-दृष्ट्याखिल-ताप-शोषणम् । जीवेम ते सुन्दर-हास-शोभितम् अपश्यमाना वदनं मनोहरम्
yathā prathame (1.11.10)-- kathaṃ vayaṃ nātha ciroṣite tvayi prasanna-dṛṣṭyākhila-tāpa-śoṣaṇam | jīvema te sundara-hāsa-śobhitam apaśyamānā vadanaṃ manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- समक्षम् अक्षमः प्रेक्ष्य हरिम् अञ्जलि-बन्धने । दारुको द्वारका-द्वारि तत्र चित्र-दशां ययौ
yathā vā-- samakṣam akṣamaḥ prekṣya harim añjali-bandhane | dāruko dvārakā-dvāri tatra citra-daśāṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिः-- सह-वासो मुकुन्देन स्थितिर् निगदिता बुधैः
sthitiḥ-- saha-vāso mukundena sthitir nigaditā budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हंसदूते (५०) *थिस् अच्तुअल्ल्य् अप्पेअर्स् तो बे अ मिx ओफ़् वेर्सेस् ५०-५१। छेच्क् म्य् चोम्मेन्त् इन् म्य्स्तिच् पोएत्र्य्। -- पुरस्ताद् आभीरी-गण-भयद-नामा स कठिनो मणि-स्तम्भालम्बी कुरु-कुल-कथां सङ्कलयिता । स जानुभ्याम् अष्टापद-भुवनम् अवष्टभ्य भविता गुरोः शिष्यो नूनं पद-कमल-संवाहन-रतः
yathā haṃsadūte (50) *This actually appears to be a mix of verses 50-51. Check my comment in Mystic Poetry. -- purastād ābhīrī-gaṇa-bhayada-nāmā sa kaṭhino maṇi-stambhālambī kuru-kula-kathāṃ saṅkalayitā | sa jānubhyām aṣṭāpada-bhuvanam avaṣṭabhya bhavitā guroḥ śiṣyo nūnaṃ pada-kamala-saṃvāhana-rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजावसर-शुश्रूषा-विधाने सावधानता । पुरस् तस्य निवेशाद्या योगे ऽमीषां क्रिया मताः
nijāvasara-śuśrūṣā-vidhāne sāvadhānatā | puras tasya niveśādyā yoge 'mīṣāṃ kriyā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद् अस्या रतेः कृष्ण-भक्त्य्-आस्वाद-बहिर्मुखाः । भवत्वम् एव निश्चित्य न रसावस्थतां जगुः
kecid asyā rateḥ kṛṣṇa-bhakty-āsvāda-bahirmukhāḥ | bhavatvam eva niścitya na rasāvasthatāṃ jaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तावद् असाधीयो यत् पुराणेषु केषुचित् । श्रीमद्-भागवते चैष प्रकटो दृश्यते रसः
iti tāvad asādhīyo yat purāṇeṣu keṣucit | śrīmad-bhāgavate caiṣa prakaṭo dṛśyate rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि एकादशे (११।३।३२)-- क्वचित् रुदन्त्य् अच्युत-चिन्तया क्वचिद् धसन्ति नन्दन्ति वदन्त्य् अलौकिकाः । नृत्यन्ति गायन्त्य् अनुशीलयन्त्य् अजं भवन्ति तूष्णीं परम् एत्य निर्वृताः
tathā hi ekādaśe (11.3.32)-- kvacit rudanty acyuta-cintayā kvacid dhasanti nandanti vadanty alaukikāḥ | nṛtyanti gāyanty anuśīlayanty ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ param etya nirvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमे च (७।७।३४)-- निशम्य कर्माणि गुणान् अतुल्यान् वीर्याणि लीला-तनुभिः कृतानि । यदातिहर्षोत्पुलकाश्रु-गद्गदं प्रोत्कण्ठ उद्गायति रौति नृत्यति
saptame ca (7.7.34)-- niśamya karmāṇi guṇān atulyān vīryāṇi līlā-tanubhiḥ kṛtāni | yadātiharṣotpulakāśru-gadgadaṃ protkaṇṭha udgāyati rauti nṛtyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषात्र भक्त-भावानां प्रायिकी प्रक्रियोदिता । किन्तु कालादि-वैशिष्ट्यात् क्वचित् स्यात् सीम-लङ्घनम्
eṣātra bhakta-bhāvānāṃ prāyikī prakriyoditā | kintu kālādi-vaiśiṣṭyāt kvacit syāt sīma-laṅghanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गौरव-प्रीतिः-- लाल्याभिमानिनां कृष्णे स्यात् प्रीतिर् गौरवोत्तरा । सा विभावादिभिः पुष्टा गौरव-प्रीतिर् उच्यते
atha gaurava-prītiḥ-- lālyābhimānināṃ kṛṣṇe syāt prītir gauravottarā | sā vibhāvādibhiḥ puṣṭā gaurava-prītir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र आलम्बनाः-- हरिश् च तस्य लाल्याश् च भवन्त्य् आलम्बना इह
tatra ālambanāḥ-- hariś ca tasya lālyāś ca bhavanty ālambanā iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र हरिः, यथा-- अयम् उपहित-कर्णः प्रस्तुते वृष्णि-वृद्धैर् यदुपतिर् इतिहासे मन्द-हासोज्ज्वलास्यः । उपदिशति सुधर्मा-मध्यम् अध्यास्य दीव्यन् हितम् इह निजयाग्रे चेष्टयैवात्मजान् नः
tatra hariḥ, yathā-- ayam upahita-karṇaḥ prastute vṛṣṇi-vṛddhair yadupatir itihāse manda-hāsojjvalāsyaḥ | upadiśati sudharmā-madhyam adhyāsya dīvyan hitam iha nijayāgre ceṣṭayaivātmajān naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महा-गुरुर् महा-कीर्तिर् महा-बुद्धिर् महा-बलः । रक्षी लालक इत्य् आद्यैर् गुणैर् आलम्बनो हरिः
mahā-gurur mahā-kīrtir mahā-buddhir mahā-balaḥ | rakṣī lālaka ity ādyair guṇair ālambano hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ लाल्याः-- लाल्याः किल कनिष्ठत्व-पुत्रत्वाद्य्-अभिमानिनः । कनिष्ठाः सारण-गद-सुभद्र-प्रमुखाः स्मृताः । प्रद्युम्न-चारुदेष्णाद्याः साम्बाद्याश् च कुमारकाः
atha lālyāḥ-- lālyāḥ kila kaniṣṭhatva-putratvādy-abhimāninaḥ | kaniṣṭhāḥ sāraṇa-gada-subhadra-pramukhāḥ smṛtāḥ | pradyumna-cārudeṣṇādyāḥ sāmbādyāś ca kumārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां रूपं, यथा-- अपि मुरान्तक-पार्षद-मण्डलाद् अधिक-मण्डन-वेश-गुण-श्रियः । आसत-पीत-सित-द्युतिभिर् युता यदु-कुमार-गणाः पुरि रेमिरे
eṣāṃ rūpaṃ, yathā-- api murāntaka-pārṣada-maṇḍalād adhika-maṇḍana-veśa-guṇa-śriyaḥ | āsata-pīta-sita-dyutibhir yutā yadu-kumāra-gaṇāḥ puri remire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां भक्तिः, यथा-- सग्धिं भजन्ति हरिणा मुखम् उन्नमय्य ताम्बूल-चर्वितम् अदन्ति च दीयमानम् । घ्राताश् च मूर्ध्नि परिरभ्य भवन्त्य् अदस्राः साम्बादयः कति पुरा विदधुस् तपांसि
eṣāṃ bhaktiḥ, yathā-- sagdhiṃ bhajanti hariṇā mukham unnamayya tāmbūla-carvitam adanti ca dīyamānam | ghrātāś ca mūrdhni parirabhya bhavanty adasrāḥ sāmbādayaḥ kati purā vidadhus tapāṃsi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्मिणी-नन्दनस् तेषु लाल्येषु प्रवरो मतः
rukmiṇī-nandanas teṣu lālyeṣu pravaro mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य रूपम्-- स जयति शम्बर-दमनः सुकुमारो यदु-कुमार-कुल-मौलिः । जनयति जनेषु जनक-भ्रान्तिं यः सुष्ठु रूपेण
tasya rūpam-- sa jayati śambara-damanaḥ sukumāro yadu-kumāra-kula-mauliḥ | janayati janeṣu janaka-bhrāntiṃ yaḥ suṣṭhu rūpeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य भक्तिः-- प्रभावति समीक्ष्यतां दिवि कृपाम्बुधिर् मादृशां स एष परमो गुरुर् गरुड-गो यदूनां पतिः । यतः किम् अपि लालनं वयम् अवाप्य दरोद्धुराः पुरारिम् अपि सङ्गरे गुरु-रुषं तिरस्कुर्महे
asya bhaktiḥ-- prabhāvati samīkṣyatāṃ divi kṛpāmbudhir mādṛśāṃ sa eṣa paramo gurur garuḍa-go yadūnāṃ patiḥ | yataḥ kim api lālanaṃ vayam avāpya daroddhurāḥ purārim api saṅgare guru-ruṣaṃ tiraskurmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयेषां सदाराध्य-धियैव भजताम् अपि । सेवकानाम् इहैश्वर्य-ज्ञानस्यैव प्रधानता ॥ लाल्यानां तु स्व-सम्बन्ध-स्फूर्तेर् एव समन्ततः
ubhayeṣāṃ sadārādhya-dhiyaiva bhajatām api | sevakānām ihaiśvarya-jñānasyaiva pradhānatā || lālyānāṃ tu sva-sambandha-sphūrter eva samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रज-स्थानां परैश्वर्य-ज्ञान-शून्य-धियाम् अपि । अस्त्य् एव वल्लवाधीश-पुत्रत्वैश्वर्य-वेदनम्
vraja-sthānāṃ paraiśvarya-jñāna-śūnya-dhiyām api | asty eva vallavādhīśa-putratvaiśvarya-vedanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ उद्दीपनाः-- उद्दीपनास् तु वात्सल्य-स्मित-प्रेक्षादयो हरेः
atha uddīpanāḥ-- uddīpanās tu vātsalya-smita-prekṣādayo hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- अग्रे सानुग्रहं पश्यन्न् अग्रजं व्यग्र-मानसः । गदः पदारविन्दे ऽस्य विदधे दण्डवन्-नतिम्
yathā-- agre sānugrahaṃ paśyann agrajaṃ vyagra-mānasaḥ | gadaḥ padāravinde 'sya vidadhe daṇḍavan-natim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ अनुभावाः-- अनुभावास् तु तस्याग्रे नीचासन-निवेशनम् । गुरोर् वर्त्मानुसारित्वं धुरस् तस्य परिग्रहः । स्वैराचार-विमोक्षाद्याः शीता लाल्येषु कीर्तिताः
atha anubhāvāḥ-- anubhāvās tu tasyāgre nīcāsana-niveśanam | guror vartmānusāritvaṃ dhuras tasya parigrahaḥ | svairācāra-vimokṣādyāḥ śītā lālyeṣu kīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र नीचासन-निवेशनम्, यथा-- यदु-सदसि सुरेन्द्रैर् द्राग् उपव्रज्यमानाः सुखद-करक-वार्भिर् ब्रह्मणाभ्युक्षिताङ्गः । मधुरिपुम् अभिवन्द्य स्वर्ण-पीठानि मुञ्चन् भुवम् अभि मकराङ्को राङ्कवं स्वीचकार
tatra nīcāsana-niveśanam, yathā-- yadu-sadasi surendrair drāg upavrajyamānāḥ sukhada-karaka-vārbhir brahmaṇābhyukṣitāṅgaḥ | madhuripum abhivandya svarṇa-pīṭhāni muñcan bhuvam abhi makarāṅko rāṅkavaṃ svīcakāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासैः साधाराणाश् चान्ये प्रोच्यन्ते ऽमीषु केचन । प्रणामो मौन-बाहुल्यं सङ्कोचं प्रश्रयाढ्यता । निज-प्राण-व्ययेनापि तद्-आज्ञा-परिपालनम्
dāsaiḥ sādhārāṇāś cānye procyante 'mīṣu kecana | praṇāmo mauna-bāhulyaṃ saṅkocaṃ praśrayāḍhyatā | nija-prāṇa-vyayenāpi tad-ājñā-paripālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधो-वदनता स्थैर्यं कास-हासादि-वर्जनम् । तदीयातिरहः-केलि-वार्ताद्य्-उपरमादयः
adho-vadanatā sthairyaṃ kāsa-hāsādi-varjanam | tadīyātirahaḥ-keli-vārtādy-uparamādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सात्त्विकाः-- कन्दर्प विन्दति मुकुन्द-पदारविन्द- द्वन्द्वे दृशोः पदम् असौ किल निष्प्रकम्पा । प्रालेय-बिन्दु-निचितं धृत-कण्टका ते स्विन्नाद्य कण्टकि-फलं तनुर् अन्वकार्षीत्
atha sāttvikāḥ-- kandarpa vindati mukunda-padāravinda- dvandve dṛśoḥ padam asau kila niṣprakampā | prāleya-bindu-nicitaṃ dhṛta-kaṇṭakā te svinnādya kaṇṭaki-phalaṃ tanur anvakārṣīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ व्यभिचारिणः-- अनन्तरोक्ताः सर्वे ऽत्र भवन्ति व्यभिचारिणः
atha vyabhicāriṇaḥ-- anantaroktāḥ sarve 'tra bhavanti vyabhicāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र हर्षो, यथा-- दूरे दरेन्द्रस्य नभस्य् उदीर्णे ध्वनौ स्थितानां यदु-राजधन्याम् । तनूरुहैस् तत्र कुमारकाणां नटैश् च हृष्यद्भिर् अकारि नृत्यम्
tatra harṣo, yathā-- dūre darendrasya nabhasy udīrṇe dhvanau sthitānāṃ yadu-rājadhanyām | tanūruhais tatra kumārakāṇāṃ naṭaiś ca hṛṣyadbhir akāri nṛtyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वेदो, यथा-- धन्यः साम्ब भवान् स-रिङ्गणम् अयन् पार्श्वे रजः-कर्बूरो यस् तातेन विकृष्य वत्सलतया स्वोत्सङ्गम् आरोपितः । धिङ् मां दुर्भगम् अत्र शङ्कर-मयैर् दुर्दैव-विस्फूर्जितैः प्राप्ता न क्षणिकापि लालन-रतिः सा येन बाल्ये पितुः
nirvedo, yathā-- dhanyaḥ sāmba bhavān sa-riṅgaṇam ayan pārśve rajaḥ-karbūro yas tātena vikṛṣya vatsalatayā svotsaṅgam āropitaḥ | dhiṅ māṃ durbhagam atra śaṅkara-mayair durdaiva-visphūrjitaiḥ prāptā na kṣaṇikāpi lālana-ratiḥ sā yena bālye pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्थायी-- देह-सम्बन्धितामानाद् गुरु-धीर् अत्र गौरवम् । तन्मयी लालके प्रीतिर् गौरव-प्रीतिर् उच्यते
atha sthāyī-- deha-sambandhitāmānād guru-dhīr atra gauravam | tanmayī lālake prītir gaurava-prītir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थायि-भावो ऽत्र सा चैषाम् आमूलात् स्वयम् उच्छ्रिता । कञ्चिद् विशेषम् आपन्ना प्रेमेति स्नेह इत्य् अपि । राग इत्य् उच्यते चात्र गौरव-प्रीतिर् एव सा
sthāyi-bhāvo 'tra sā caiṣām āmūlāt svayam ucchritā | kañcid viśeṣam āpannā premeti sneha ity api | rāga ity ucyate cātra gaurava-prītir eva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गौरव-प्रीतिः, यथा-- मुद्रां भिनत्ति न रद-च्छदयोर् अमन्दां वक्त्रं च नोन्नमयति स्रवद्-अस्र-कीर्णम् । धीरः परं किम् अपि सङ्कुचतीं झषाङ्को दृष्टिं क्षिपत्य् अघभिदश् चरणारविन्दे
tatra gaurava-prītiḥ, yathā-- mudrāṃ bhinatti na rada-cchadayor amandāṃ vaktraṃ ca nonnamayati sravad-asra-kīrṇam | dhīraḥ paraṃ kim api saṅkucatīṃ jhaṣāṅko dṛṣṭiṃ kṣipaty aghabhidaś caraṇāravinde
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेमा, यथा-- द्विषद्भिः क्षोदिष्ठैर् जगद्-अविहितेच्छस्य भवतः कराद् आकृष्यैव प्रसभम् अभिमन्याव् अपि हते । सुभद्रायाः प्रीतिर् दनुज-दमन त्वद्-विषयिका प्रपेदे कल्याणी न हि मलिनिमानं लवम् अपि
premā, yathā-- dviṣadbhiḥ kṣodiṣṭhair jagad-avihitecchasya bhavataḥ karād ākṛṣyaiva prasabham abhimanyāv api hate | subhadrāyāḥ prītir danuja-damana tvad-viṣayikā prapede kalyāṇī na hi malinimānaṃ lavam api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहो, यथा-- विमुञ्च पृथु-वेपथुं विसृज कण्ठाकुःठायितं विमृज्य मयि निक्षिप प्रसरद्-अश्रु-धारे दृशौ । करं च मकर-ध्वज प्रकट-कण्टकालङ्कृतं निधेहि सविधे पितुः कथय वत्स कः सम्भ्रमः
sneho, yathā-- vimuñca pṛthu-vepathuṃ visṛja kaṇṭhākuḥṭhāyitaṃ vimṛjya mayi nikṣipa prasarad-aśru-dhāre dṛśau | karaṃ ca makara-dhvaja prakaṭa-kaṇṭakālaṅkṛtaṃ nidhehi savidhe pituḥ kathaya vatsa kaḥ sambhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागो, यथा-- विषम् अपि सहसा सुधाम् इवायं निपिबति चेत् पितुर् इङ्गितं झषाङ्कः । विसृजति तद्-असम्मतिर् यदि स्याद् विषम् इव तां तु सुधां स एव सद्यः
rāgo, yathā-- viṣam api sahasā sudhām ivāyaṃ nipibati cet pitur iṅgitaṃ jhaṣāṅkaḥ | visṛjati tad-asammatir yadi syād viṣam iva tāṃ tu sudhāṃ sa eva sadyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिष्व् एवायोग-योगाद्या भेदाः पूर्ववद् ईरिताः
triṣv evāyoga-yogādyā bhedāḥ pūrvavad īritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र उत्कण्ठितम्, यथा-- शम्बरः सुमुखि लब्ध-दुर्विपड्- डम्बरः स रिपुर् अम्बरायितः । अम्बु-राज-महसं कदा गुरुः कम्बु-राज-करम् ईक्षितास्महे
tatra utkaṇṭhitam, yathā-- śambaraḥ sumukhi labdha-durvipaḍ- ḍambaraḥ sa ripur ambarāyitaḥ | ambu-rāja-mahasaṃ kadā guruḥ kambu-rāja-karam īkṣitāsmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वियोगः-- मनो ममेष्टाम् अपि गेण्डु-लीलां न वष्टि योग्यां च तथास्त्र-योग्याम् । गुरौ पुरं कौरवम् अभ्युपेते काराम् इव द्वारवतीम् अवैति
atha viyogaḥ-- mano mameṣṭām api geṇḍu-līlāṃ na vaṣṭi yogyāṃ ca tathāstra-yogyām | gurau puraṃ kauravam abhyupete kārām iva dvāravatīm avaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धिः-- मिलितः शम्बर-पुरतो मदनः पुरतो विलोकयन् पितरम् । को ऽहम् इति स्वं प्रमदान् न धीर् अधीर् अप्य् असौ वेद
siddhiḥ-- militaḥ śambara-purato madanaḥ purato vilokayan pitaram | ko 'ham iti svaṃ pramadān na dhīr adhīr apy asau veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टिः-- मिलितम् अधिष्ठित-गरुडं प्रेक्ष्य युधिष्ठिर-पुरान् मुरारातिम् । अजनि मुदा यदु-नगरे सम्भ्रम-भूमा कुमाराणाम्
tuṣṭiḥ-- militam adhiṣṭhita-garuḍaṃ prekṣya yudhiṣṭhira-purān murārātim | ajani mudā yadu-nagare sambhrama-bhūmā kumārāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिः-- कुञ्चयन्न् अक्षिणी किञ्चिद् बाष्प-निष्पन्दि-पक्षिणी । वन्दते पादयोर् द्वन्द्वं पितुः प्रति-दिनं स्मरः
sthitiḥ-- kuñcayann akṣiṇī kiñcid bāṣpa-niṣpandi-pakṣiṇī | vandate pādayor dvandvaṃ pituḥ prati-dinaṃ smaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्कण्ठित-वियोगाद्ये यद् यद् विस्तारितं न हि । सम्भ्रम-प्रीतिवज् ज्ञेयं तत् तद् एवाखिलं बुधैः
utkaṇṭhita-viyogādye yad yad vistāritaṃ na hi | sambhrama-prītivaj jñeyaṃ tat tad evākhilaṃ budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.