Rupa Gosvamin: Haribhaktirasamrtasindhu 3.3

आलम्बन-शून्यता-- गते वृन्दारण्यात् प्रिय-सुहृदि गोष्ठेश्वर-सुते लघु-भृतं सद्यः पतद्-अतितराम् उत्पतद् अपि । न हि भ्रामं भ्रामं भजति चटुलं तुलम् इव मे निरालम्बं चेतः क्वचिद् अपि विलम्बं लवम् अपि

ālambana-śūnyatā-- gate vṛndāraṇyāt priya-suhṛdi goṣṭheśvara-sute laghu-bhṛtaṃ sadyaḥ patad-atitarām utpatad api | na hi bhrāmaṃ bhrāmaṃ bhajati caṭulaṃ tulam iva me nirālambaṃ cetaḥ kvacid api vilambaṃ lavam api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधृतिः-- रचयति निज-वृत्तौ पाशुपाल्ये निवृत्तिं कलयति च कलानां विस्मृतौ यत्न-कोटिम् । किम् अपरम् इह वाच्यं जीविते ऽप्य् अद्य धत्ते यदुवर विरहात् ते नार्थितां बन्धु-वर्गः

adhṛtiḥ-- racayati nija-vṛttau pāśupālye nivṛttiṃ kalayati ca kalānāṃ vismṛtau yatna-koṭim | kim aparam iha vācyaṃ jīvite 'py adya dhatte yaduvara virahāt te nārthitāṃ bandhu-vargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडता-- अनाश्रित-परिच्छदाः कृश-विशीर्ण-रुक्षाङ्गकाः सदा विफल-वृत्तयो विरहिताः किल च्छायया । विराव-परिवर्जितास् तव मुकुन्द गोष्ठान्तरे स्फुरति सुहृदां गणाः शिखर-जात-वृक्षा इव

jaḍatā-- anāśrita-paricchadāḥ kṛśa-viśīrṇa-rukṣāṅgakāḥ sadā viphala-vṛttayo virahitāḥ kila cchāyayā | virāva-parivarjitās tava mukunda goṣṭhāntare sphurati suhṛdāṃ gaṇāḥ śikhara-jāta-vṛkṣā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याधिः-- विरह-ज्वर-संज्वरेण ते ज्वलिता विश्लथ-गात्र-बन्धना । यदुवीर तटे विचेष्टते चिरम् आभीर-कुमार-मण्डली

vyādhiḥ-- viraha-jvara-saṃjvareṇa te jvalitā viślatha-gātra-bandhanā | yaduvīra taṭe viceṣṭate ciram ābhīra-kumāra-maṇḍalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मादः-- विना भवद्-अनुस्मृतिं विरह-विभ्रमेणाधुना जगद्-व्यवहृति-क्रमं निखिलम् एव विस्मारिताः । लुण्ठन्ति भुवि शेरते बत हसन्ति धावन्त्य् अमी रुदन्ति मथुरा-पते किम् अपि वल्लवानां गणाः

unmādaḥ-- vinā bhavad-anusmṛtiṃ viraha-vibhrameṇādhunā jagad-vyavahṛti-kramaṃ nikhilam eva vismāritāḥ | luṇṭhanti bhuvi śerate bata hasanti dhāvanty amī rudanti mathurā-pate kim api vallavānāṃ gaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छितम्-- दीव्यतीह मधुरे मथुरायां प्राप्य राज्यम् अधुना मधु-नाथे । विश्वम् एव मुदितं रुदितान्धे गोकुले तु मुहुर् आकुलताभूत्

mūrcchitam-- dīvyatīha madhure mathurāyāṃ prāpya rājyam adhunā madhu-nāthe | viśvam eva muditaṃ ruditāndhe gokule tu muhur ākulatābhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतिः-- कंसारेर् विरह-ज्वरोर्मि-जनित-ज्वालावली-जर्जरा गोपाः शैल-तटे तथा शिथिलित-श्वासाङ्कुराः शेरते । वारं वारम् अखर्व-लोचन-जलैर् आप्लाव्य तान् निश्चलान् शोचन्त्य् अद्य यथा चिरं परिचय-स्निग्धाः कुरङ्गा अपि

mṛtiḥ-- kaṃsārer viraha-jvarormi-janita-jvālāvalī-jarjarā gopāḥ śaila-taṭe tathā śithilita-śvāsāṅkurāḥ śerate | vāraṃ vāram akharva-locana-jalair āplāvya tān niścalān śocanty adya yathā ciraṃ paricaya-snigdhāḥ kuraṅgā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोक्तेयं विरहावस्था स्पष्ट-लीलानुसारतः । कृष्णेन विप्रयोगः स्यान् न जातु व्रज-वासिनाम्

prokteyaṃ virahāvasthā spaṣṭa-līlānusārataḥ | kṛṣṇena viprayogaḥ syān na jātu vraja-vāsinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च स्कान्दे मथुरा-खण्डे-- वत्सैर् वत्सतरीभिश् च सदा क्रीडति माधवः । वृन्दावनान्तर-गतः स-रामो बालकैर् वृतः

tathā ca skānde mathurā-khaṇḍe-- vatsair vatsatarībhiś ca sadā krīḍati mādhavaḥ | vṛndāvanāntara-gataḥ sa-rāmo bālakair vṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ योगे सिद्धिर्, यथा-- पाण्डवः पुण्डरीकाक्षं प्रेक्ष्य चक्रि-निकेतने । चित्राकारं भजन्न् एव मित्राकारम् अदर्शयत्

atha yoge siddhir, yathā-- pāṇḍavaḥ puṇḍarīkākṣaṃ prekṣya cakri-niketane | citrākāraṃ bhajann eva mitrākāram adarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्टिर्, यथ श्री-दशमे (१०।७१।२७)-- तं मातुलेयं परिरभ्य निर्वृतो भीमः स्मयन् प्रेम-जवाकुलेन्द्रियः । यमौ किरीटी च सुहृत्तमं मुदा प्रबृद्ध-बाष्पः परिरेभिरे ऽच्युतम्

tuṣṭir, yatha śrī-daśame (10.71.27)-- taṃ mātuleyaṃ parirabhya nirvṛto bhīmaḥ smayan prema-javākulendriyaḥ | yamau kirīṭī ca suhṛttamaṃ mudā prabṛddha-bāṣpaḥ parirebhire 'cyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- कुरुजाङ्गले हरिम् अवेक्ष्य पुरः प्रिय-सङ्गमं व्रज-सुहृन्-निकराः । भुज-मण्डलेन मणि-कुण्डलिनः पुलकाञ्चितेन परिषष्वजिरे

yathā vā-- kurujāṅgale harim avekṣya puraḥ priya-saṅgamaṃ vraja-suhṛn-nikarāḥ | bhuja-maṇḍalena maṇi-kuṇḍalinaḥ pulakāñcitena pariṣaṣvajire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितिर्, यथा श्री-दशमे (१०।१२।१२) -- यत्-पाद-पांसुर् बहु-जन्म-कृच्छ्रतो धृतात्मभिर् योगिभिर् अप्य् अलभ्यः । स एव यद्-दृग्-विषयः स्वयं स्थितः किं वर्ण्यते दिष्टम् अतो व्रजौकसाम्

sthitir, yathā śrī-daśame (10.12.12) -- yat-pāda-pāṃsur bahu-janma-kṛcchrato dhṛtātmabhir yogibhir apy alabhyaḥ | sa eva yad-dṛg-viṣayaḥ svayaṃ sthitaḥ kiṃ varṇyate diṣṭam ato vrajaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोर् अप्य् एक-जातीय-भाव-माधुर्य-भाग् असौ । प्रेयान् काम् अपि पुष्णाति रसश् चित्त-चमत्कृतिम्

dvayor apy eka-jātīya-bhāva-mādhurya-bhāg asau | preyān kām api puṣṇāti rasaś citta-camatkṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीते च वत्सले चापि कृष्ण-तद्-भक्तयोः पुनः । द्वयोर् अन्योन्य-भावस्य भिन्न-जातीयता भवेत्

prīte ca vatsale cāpi kṛṣṇa-tad-bhaktayoḥ punaḥ | dvayor anyonya-bhāvasya bhinna-jātīyatā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेयान् एव भवेत् प्रेयान् अतः सर्व-रसेष्व् अयम् । सख्य-सम्पृक्त-हृदयैः सद्भिर् एवानुबुध्यते

preyān eva bhavet preyān ataḥ sarva-raseṣv ayam | sakhya-sampṛkta-hṛdayaiḥ sadbhir evānubudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.