Rasendracintāmaṇi 2

अथ मूर्च्छनाध्यायं व्याचक्ष्महे

atha mūrcchanādhyāyaṃ vyācakṣmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मूर्च्छना:: (मेदिच्।) देफ़िनितिओन्> अव्यभिचरितव्याधिघातकत्वं मूर्च्छना

<mūrcchanā:: (medic.) definition> avyabhicaritavyādhighātakatvaṃ mūrcchanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तत्तन्त्रनिगदितदेवतापरिचरणस्मरणानन्तरं तत्तच्छोधनप्रक्रियाभिर् बह्वीभिः परिशुद्धानां रसेन्द्राणां तृणारणिमणिजन्यवह्णिन्यायेन तारतम्यम् अवलोकमानैः सूक्ष्ममतिभिः पलार्धेनापि कर्तव्यः संस्कारः सूतकस्य चेति रसार्णववचनाद् व्यावहारिकतोलकद्वयपरिमाणेनापि परिशुद्धो रसो मूर्छयितव्यः

tattattantranigaditadevatāparicaraṇasmaraṇānantaraṃ tattacchodhanaprakriyābhir bahvībhiḥ pariśuddhānāṃ rasendrāṇāṃ tṛṇāraṇimaṇijanyavahṇinyāyena tāratamyam avalokamānaiḥ sūkṣmamatibhiḥ palārdhenāpi kartavyaḥ saṃskāraḥ sūtakasya ceti rasārṇavavacanād vyāvahārikatolakadvayaparimāṇenāpi pariśuddho raso mūrchayitavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छनाप्रकारस्तु बहुविधः

mūrcchanāprakārastu bahuvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<जारण:: चेन्त्रल् फ़ोर् मेदिच्। अच्तिवतिओन् ओफ़् मेर्चुर्य्> रसगुणबलिजारणं विनायं न खलु रुजाहरणक्षमो रसेन्द्रः । न जलदकलधौतपाकहीनः स्पृशति रसायनतामिति प्रसिद्धिः

<jāraṇa:: central for medic. activation of mercury> rasaguṇabalijāraṇaṃ vināyaṃ na khalu rujāharaṇakṣamo rasendraḥ / na jaladakaladhautapākahīnaḥ spṛśati rasāyanatāmiti prasiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<वालुकायन्त्र> तन्निमित्तकं सिकतायन्त्रद्वयं कथ्यते

<vālukāyantra> tannimittakaṃ sikatāyantradvayaṃ kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा निरवधिनिष्पीडितमृदम्बरादिपरिलिप्ताम् अतिकठिनकाचघटीम् अग्रे वक्ष्यमाणप्रकारां रसगर्भिणीम् अधस्तर्जन्यङ्गुलिप्रमाणितच्छिद्रायाम् अनुरूपस्थालिकायाम् आरोप्य परितस्तां द्वित्र्यङ्गुलिमितेन लवणेन निरन्तरालीकरणपुरःसरं सिकताभिर् आ गलम् आपूर्य वर्धमानकम् आपूरणीयं क्रमतश्च त्रिचतुराणि पञ्चषाणि वा वासराणि ज्वलनज्वालया पाचनीयम् इत्येकं यन्त्रम्

yathā niravadhiniṣpīḍitamṛdambarādipariliptām atikaṭhinakācaghaṭīm agre vakṣyamāṇaprakārāṃ rasagarbhiṇīm adhastarjanyaṅgulipramāṇitacchidrāyām anurūpasthālikāyām āropya paritastāṃ dvitryaṅgulimitena lavaṇena nirantarālīkaraṇapuraḥsaraṃ sikatābhir ā galam āpūrya vardhamānakam āpūraṇīyaṃ kramataśca tricaturāṇi pañcaṣāṇi vā vāsarāṇi jvalanajvālayā pācanīyam ityekaṃ yantram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<वालुकायन्त्र> हस्तैकमात्रप्रमाणवसुधान्तर्निखातां प्राग्वत्काचघटीं नातिचिपिटमुखीं नात्युच्चमुखीं मषीभाजनप्रायां खर्परचक्रिकया काचचक्रिकया वा निरुद्धवदनविवरां मृण्मयीं वा घटीं विधाय करीषैरुपरि पुटो देय इत्यन्यद्यन्त्रम्

<vālukāyantra> hastaikamātrapramāṇavasudhāntarnikhātāṃ prāgvatkācaghaṭīṃ nāticipiṭamukhīṃ nātyuccamukhīṃ maṣībhājanaprāyāṃ kharparacakrikayā kācacakrikayā vā niruddhavadanavivarāṃ mṛṇmayīṃ vā ghaṭīṃ vidhāya karīṣairupari puṭo deya ityanyadyantram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<जारण:: फ़ुर्थेर् अप्परतुस्> असमशकलद्वयात्मकलोहसम्पुटकेन सिकतायन्त्रमध्ये भूधरे वेति त्रिलोचनः

<jāraṇa:: further apparatus> asamaśakaladvayātmakalohasampuṭakena sikatāyantramadhye bhūdhare veti trilocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: जारण> कूर्मयन्त्रे रसे गन्धं षड्गुणं जारयेद्बुधः इत्यन्ये

<mercury:: jāraṇa> kūrmayantre rase gandhaṃ ṣaḍguṇaṃ jārayedbudhaḥ ityanye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<जारण:: प्रोदुचिन्ग् चोलोउर्> अत्र पक्षे रागस्तथा न स्यात् तेनादौ पञ्चगुणान् जारयित्वा शेषैकः कूपिकादौ जारणीयस्तदा रागः साधुः स्यात्

<jāraṇa:: producing colour> atra pakṣe rāgastathā na syāt tenādau pañcaguṇān jārayitvā śeṣaikaḥ kūpikādau jāraṇīyastadā rāgaḥ sādhuḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र कज्जलिम् अन्तरेण केवलगन्धकमपि सात्म्येन जारयन्ति

atra kajjalim antareṇa kevalagandhakamapi sātmyena jārayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: जारण:: सिन्दूर चोलोउर्> कूपीकोटरमागतं रसगुणैर्गन्धैस्तुलायां विभुं विज्ञाय ज्वलनक्रमेण सिकतायन्त्रे शनैः पाचयेत् । वारंवारमनेन वह्णिविधिना गन्धक्षयं साधयेत् सिन्दूरद्युतितोऽनुभूय भणितः कर्मक्रमोऽयं मया

<mercury:: jāraṇa:: sindūra colour> kūpīkoṭaramāgataṃ rasaguṇairgandhaistulāyāṃ vibhuṃ vijñāya jvalanakrameṇa sikatāyantre śanaiḥ pācayet / vāraṃvāramanena vahṇividhinā gandhakṣayaṃ sādhayet sindūradyutito'nubhūya bhaṇitaḥ karmakramo'yaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रससिन्दूर:: प्रोदुच्तिओन्> आरोटकम् अन्तरेण हिङ्गुलगन्धकाभ्यां पिष्टाभ्यामपि रससिन्दूरः संपाद्यः

<rasasindūra:: production> āroṭakam antareṇa hiṅgulagandhakābhyāṃ piṣṭābhyāmapi rasasindūraḥ saṃpādyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पिष्टी।कज्जली (?)> त्रिगुणम् इह रसेन्द्रमेकमंशं कनकपयोधरतारपङ्कजानाम् । रसगुणबलिभिर् विधाय पिष्टिं रचय निरन्तरम्बुभिः कुमार्याः

<piṣṭī/kajjalī (?)> triguṇam iha rasendramekamaṃśaṃ kanakapayodharatārapaṅkajānām / rasaguṇabalibhir vidhāya piṣṭiṃ racaya nirantarambubhiḥ kumāryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ षड्गुणम् अधरोत्तरसमादिबलिजारणेन योज्येयम् । योगे पिष्टिः पाच्या कज्जलिकार्थं जारणार्थं च

ā ṣaḍguṇam adharottarasamādibalijāraṇena yojyeyam / yoge piṣṭiḥ pācyā kajjalikārthaṃ jāraṇārthaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकारोऽयम् अधोयन्त्रेणैव सिध्यति न पुनरूर्ध्वयन्त्रेण

prakāro'yam adhoyantreṇaiva sidhyati na punarūrdhvayantreṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<बोत्त्ले:: अप्प्र्। मतेरिअल्> काचमृत्तिकयोः कूपी हेम्नोऽयस्तारयोः क्वचित् । <बोत्त्ले:: अप्प्र्। चोअतिन्ग्> कीलालायःकृतो लेपः खटिकालवणाधिकः

<bottle:: appr. material> kācamṛttikayoḥ kūpī hemno'yastārayoḥ kvacit / <bottle:: appr. coating> kīlālāyaḥkṛto lepaḥ khaṭikālavaṇādhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन यन्त्रद्वितयेन भूरि हेमाभ्रसत्त्वाद्यपि जारयन्ति । यथेच्छमच्छैः सुमनोविचारैर् विचक्षणाः पल्लवयन्तु भूयः

anena yantradvitayena bhūri hemābhrasattvādyapi jārayanti / yathecchamacchaiḥ sumanovicārair vicakṣaṇāḥ pallavayantu bhūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: रञ्जन:: अन्तर्धूम> अन्तर्धूमविपाचितशतगुणगन्धेन रञ्जितः सूतः । स भवेत्सहस्रवेधी तारे ताम्रे भुजङ्गे च

<mercury:: rañjana:: antardhūma> antardhūmavipācitaśataguṇagandhena rañjitaḥ sūtaḥ / sa bhavetsahasravedhī tāre tāmre bhujaṅge ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: जारण> सूतप्रमाणं सिकताख्ययन्त्रे दत्त्वा बलिं मृद्घटिते ऽल्पभाण्डे । तैलाविशेषे ऽत्र रसं निदध्यान्मग्नार्धकायं प्रविलोक्य भूयः

<mercury:: jāraṇa> sūtapramāṇaṃ sikatākhyayantre dattvā baliṃ mṛdghaṭite 'lpabhāṇḍe / tailāviśeṣe 'tra rasaṃ nidadhyānmagnārdhakāyaṃ pravilokya bhūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ षड्गुणं गन्धकम् अल्पम् अल्पं क्षिपेदसौ जीर्णबलिर्बली स्यात् । रसेषु सर्वेषु नियोजितोऽयमसंशयं हन्ति गदं जवेन

ā ṣaḍguṇaṃ gandhakam alpam alpaṃ kṣipedasau jīrṇabalirbalī syāt / raseṣu sarveṣu niyojito'yamasaṃśayaṃ hanti gadaṃ javena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागादिशुल्वादिभिर् अत्र पिष्टिं वादेषु योगेषु च निक्षिपन्ति

nāgādiśulvādibhir atra piṣṭiṃ vādeṣu yogeṣu ca nikṣipanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: निगड> स्नुह्यर्कसम्भवं क्षीरं ब्रह्मबीजानि गुग्गुलुः । सैन्धवं द्विगुणं मर्द्यं निगडोऽयं महोत्तमः

<mercury:: nigaḍa> snuhyarkasambhavaṃ kṣīraṃ brahmabījāni gugguluḥ / saindhavaṃ dviguṇaṃ mardyaṃ nigaḍo'yaṃ mahottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: रससिन्दूर? निगड?> मारकाम्बुसितसैन्धवमिश्रः कूपिकोदरगतः सिकतायाम् । पाचितो यदि मुहुर्मुहुरित्थं बन्धमृच्छति तदैष रसेन्द्रः

<mercury:: rasasindūra? nigaḍa?> mārakāmbusitasaindhavamiśraḥ kūpikodaragataḥ sikatāyām / pācito yadi muhurmuhuritthaṃ bandhamṛcchati tadaiṣa rasendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाल्यां दृढघटितायाम् अर्धं परिपूर्य तूर्यलवणांशैः । रक्तेष्टिकारजोभिस्तदुपरि सूतस्य तुर्यांशम्

sthālyāṃ dṛḍhaghaṭitāyām ardhaṃ paripūrya tūryalavaṇāṃśaiḥ / rakteṣṭikārajobhistadupari sūtasya turyāṃśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितसैन्धवं निधाय स्फटिकारीं तत्समां च तस्योर्ध्वे । स्फटिकारिधवलसैन्धवशुद्धरसैः कन्यकाम्बुपरिघृष्टैः

sitasaindhavaṃ nidhāya sphaṭikārīṃ tatsamāṃ ca tasyordhve / sphaṭikāridhavalasaindhavaśuddharasaiḥ kanyakāmbuparighṛṣṭaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा पर्पटमुचितं तदुपर्याधाय तद्वदेव पुनः । स्फटिकारिसैन्धवरसौ दद्यादितः स्खलतो रसस्य

kṛtvā parpaṭamucitaṃ taduparyādhāya tadvadeva punaḥ / sphaṭikārisaindhavarasau dadyāditaḥ skhalato rasasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाभाय तदुपरि खर्परखण्डकान् धृत्वापरया दृढस्थाल्या । आच्छाद्य मुद्रयित्वा दिवसत्रितयं पचेद्विधिना

lābhāya tadupari kharparakhaṇḍakān dhṛtvāparayā dṛḍhasthālyā / ācchādya mudrayitvā divasatritayaṃ pacedvidhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रानुक्तमपि भल्लातकं ददति वृद्धाः पारदतुल्यम्

atrānuktamapi bhallātakaṃ dadati vṛddhāḥ pāradatulyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.