Revakhanda of the Vayupurana 1

श्रीगणेशाय नमः

śrīgaṇeśāya namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ॐ नमः श्रीपुरुषोत्तमाय । ॐ नमः श्रीनर्मदायै । ॐ नमो हरिहरहिरण्यगर्भेभ्यो नमो व्यासवाल्मीकिशुकपराशरेभ्यो नमो गुरुगोब्राह्मणेभ्यः । ॐ मज्जन्मातङ्गगण्डच्युतमदमदिरामोदमत्तालिमालं स्नानैः सिद्धाङ्गनानां कुचयुगविगलत् कुङ्कुमासङ्गपिङ्गम् । सायं प्रातर्मुनीनां कुसुमचयसमाच्छन्नतीरस्थवृक्षं पायाद्वो नर्मदाम्भः करिमकरकराक्रान्तरहंस्तरंगम्

oṃ namaḥ śrīpuruṣottamāya / oṃ namaḥ śrīnarmadāyai / oṃ namo hariharahiraṇyagarbhebhyo namo vyāsavālmīkiśukaparāśarebhyo namo gurugobrāhmaṇebhyaḥ / oṃ majjanmātaṅgagaṇḍacyutamadamadirāmodamattālimālaṃ snānaiḥ siddhāṅganānāṃ kucayugavigalat kuṅkumāsaṅgapiṅgam / sāyaṃ prātarmunīnāṃ kusumacayasamācchannatīrasthavṛkṣaṃ pāyādvo narmadāmbhaḥ karimakarakarākrāntarahaṃstaraṃgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयतटपुण्यतीर्था प्रक्षालितसकलललोकदुरितौघा । देवमुनिमनुजवन्द्या हरतु सदा नर्मदा दुरितम्

ubhayataṭapuṇyatīrthā prakṣālitasakalalalokaduritaughā / devamunimanujavandyā haratu sadā narmadā duritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाशयतु दुरितमखिलं भूतं भव्यं भवच्च भुवि भविनाम् । सकलपवित्रि तव सुधा पुण्यजला नर्मदा भवति

nāśayatu duritamakhilaṃ bhūtaṃ bhavyaṃ bhavacca bhuvi bhavinām / sakalapavitri tava sudhā puṇyajalā narmadā bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तटपुलिनं शिवदेवा यस्या यतयो ऽपि कामयन्ते वा । मुनिनिवहविहितसेवा शिवाय मम जायतां रेवा

taṭapulinaṃ śivadevā yasyā yatayo 'pi kāmayante vā / muninivahavihitasevā śivāya mama jāyatāṃ revā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणं नमस्कृत्वा नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

nārāyaṇaṃ namaskṛtvā naraṃ caiva narottamam / devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैमिषे पुण्यनिलये नानाऋषिनिषेविते । शौनकः सत्रमासीनः सूत पप्रच्छ विस्तरात्

naimiṣe puṇyanilaye nānāṛṣiniṣevite / śaunakaḥ satramāsīnaḥ sūta papraccha vistarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये ऽहं धर्मनैपुण्यं त्वयि सूत सदार्चितम् । पुण्यामृतकथावक्ता व्याससशिष्यस्त्वमेव हि

manye 'haṃ dharmanaipuṇyaṃ tvayi sūta sadārcitam / puṇyāmṛtakathāvaktā vyāsasaśiṣyastvameva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस्त्वां परिपृच्छामि धर्मतीर्थाश्रयं कवे । बहूनि सन्ति तीर्थानि बहुशो मे श्रुतानि च

atastvāṃ paripṛcchāmi dharmatīrthāśrayaṃ kave / bahūni santi tīrthāni bahuśo me śrutāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुता दिव्यनदी ब्राह्मी तथा विष्णुनदी मया । तृतीया न मया क्वापि श्रुता रौद्री सरिद्वरा

śrutā divyanadī brāhmī tathā viṣṇunadī mayā / tṛtīyā na mayā kvāpi śrutā raudrī saridvarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां वेदगर्भां विख्यातां विबुधौघाभिवन्दिताम् । वद मे त्वं महाप्राज्ञ तीर्थपूगपरिष्कृताम्

tāṃ vedagarbhāṃ vikhyātāṃ vibudhaughābhivanditām / vada me tvaṃ mahāprājña tīrthapūgapariṣkṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कं देशम् आश्रिता रेवा कथं श्रीरुद्रसंभवा । तत्संश्रितानि तीर्थानि यानि तानि वदस्व मे

kaṃ deśam āśritā revā kathaṃ śrīrudrasaṃbhavā / tatsaṃśritāni tīrthāni yāni tāni vadasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु पृष्टं कुलपते चरित्रं नर्मदाश्रितम् । चित्रं पवित्रं दोषघ्नं श्रुतमुक्तं च सत्तम

sādhu pṛṣṭaṃ kulapate caritraṃ narmadāśritam / citraṃ pavitraṃ doṣaghnaṃ śrutamuktaṃ ca sattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदोपवेदवेदाङ्गादीन्यभिव्यस्य पूरितः । अष्टादशपुराणानां वक्ता सत्यवतीसुतः

vedopavedavedāṅgādīnyabhivyasya pūritaḥ / aṣṭādaśapurāṇānāṃ vaktā satyavatīsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं नमस्कृत्य वक्ष्यामि पुराणानि यथाक्रमम् । येषाम् अभिव्याहरणाद् अभिवृद्धिर् वृषायुषोः

taṃ namaskṛtya vakṣyāmi purāṇāni yathākramam / yeṣām abhivyāharaṇād abhivṛddhir vṛṣāyuṣoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिः स्मृतिश्च विप्राणां चक्षुषी परिकीर्तिते । काणस्तत्रैकया हीनो द्वाभ्यामन्धः प्रकीर्तितः

śrutiḥ smṛtiśca viprāṇāṃ cakṣuṣī parikīrtite / kāṇastatraikayā hīno dvābhyāmandhaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिस्मृतिपुराणानि विदुषां लोचनत्रयम् । यस्त्रिभिर्नयनैः पश्येत् सो ऽंशो माहेश्वरो मतः

śrutismṛtipurāṇāni viduṣāṃ locanatrayam / yastribhirnayanaiḥ paśyet so 'ṃśo māheśvaro mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनो वेदविद्या च ईश्वरेण विनिर्मिता । शौनकीया च पौराणी धर्मशास्त्रात्मिका च या

ātmano vedavidyā ca īśvareṇa vinirmitā / śaunakīyā ca paurāṇī dharmaśāstrātmikā ca yā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रो विद्या इमा मुख्याः सर्वशास्त्रविनिर्णये । पुराणं पञ्चमो वेद इति ब्रह्मानुशासनम्

tisro vidyā imā mukhyāḥ sarvaśāstravinirṇaye / purāṇaṃ pañcamo veda iti brahmānuśāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो न वेद पुराणं हि न स वेदात्र किंचन । कतमः स हि धर्मो ऽस्ति किं वा ज्ञानं तथाविधम्

yo na veda purāṇaṃ hi na sa vedātra kiṃcana / katamaḥ sa hi dharmo 'sti kiṃ vā jñānaṃ tathāvidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यद्वा तत्किमत्राह पुराणे यन्न दृश्यते । वेदाः प्रतिष्ठिताः पूर्वं पुराणे नात्र संशयः

anyadvā tatkimatrāha purāṇe yanna dṛśyate / vedāḥ pratiṣṭhitāḥ pūrvaṃ purāṇe nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति । इतिहासपुराणैश्च कृतोऽयं निश्चयः पुरा

bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ pratariṣyati / itihāsapurāṇaiśca kṛto'yaṃ niścayaḥ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मा पुराणं वेदानां पृथगंगानि तानि षट् । यच्च दृष्टं हि वेदेषु तद्दृष्टं स्मृतिभिः किल

ātmā purāṇaṃ vedānāṃ pṛthagaṃgāni tāni ṣaṭ / yacca dṛṣṭaṃ hi vedeṣu taddṛṣṭaṃ smṛtibhiḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभाभ्यां यत्तु दृष्टं हि तत्पुराणेषु गीयते । पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणः स्मृतम्

ubhābhyāṃ yattu dṛṣṭaṃ hi tatpurāṇeṣu gīyate / purāṇaṃ sarvaśāstrāṇāṃ prathamaṃ brahmaṇaḥ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः । पुराणमेकमेवासीद् अस्मिन् कल्पान्तरे मुने

anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ / purāṇamekamevāsīd asmin kalpāntare mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम् । स्मृत्वा जगाद च मुनीन्प्रति देवश्चतुर्मुखः

trivargasādhanaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram / smṛtvā jagāda ca munīnprati devaścaturmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः । कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य ततो मुनिः

pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇasyābhavattataḥ / kālenāgrahaṇaṃ dṛṣṭvā purāṇasya tato muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासरूपं विभुः कृत्वा संहरेत्स युगे युगे । अष्टलक्षप्रमाणे तु द्वापरे द्वापरे सदा

vyāsarūpaṃ vibhuḥ kṛtvā saṃharetsa yuge yuge / aṣṭalakṣapramāṇe tu dvāpare dvāpare sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदष्टादशधा कृत्वा भूलोके ऽस्मिन् प्रभाष्यते । अद्यापि देवलोके तच्छतकोटिप्रविस्तरम्

tadaṣṭādaśadhā kṛtvā bhūloke 'smin prabhāṣyate / adyāpi devaloke tacchatakoṭipravistaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम् । पुराणानि दशाष्टौ च साम्प्रतं तदिहोच्यते । नामतस्तानि वक्ष्यामि शृणु त्वमृषिसत्तम

tathātra caturlakṣaṃ saṃkṣepeṇa niveśitam / purāṇāni daśāṣṭau ca sāmprataṃ tadihocyate / nāmatastāni vakṣyāmi śṛṇu tvamṛṣisattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्

sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca / vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मं पुराणं तत्राद्यं संहितायां विभूषितम् । श्लोकानां दशसाहस्रं नानापुण्यकथायुतम्

brāhmaṃ purāṇaṃ tatrādyaṃ saṃhitāyāṃ vibhūṣitam / ślokānāṃ daśasāhasraṃ nānāpuṇyakathāyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाद्मं च पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणि निगद्यते । तृतीयं वैष्णवंनाम त्रयोविंशतिसंख्यया

pādmaṃ ca pañcapañcāśatsahasrāṇi nigadyate / tṛtīyaṃ vaiṣṇavaṃnāma trayoviṃśatisaṃkhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थं वायुना प्रोक्तं वायवीयमिति स्मृतम् । शिवभक्तिसमायोगाच्छैवं तच्चापराख्यया

caturthaṃ vāyunā proktaṃ vāyavīyamiti smṛtam / śivabhaktisamāyogācchaivaṃ taccāparākhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विंशतिसंख्यातं सहस्राणि तु शौनक । चतुर्भिः पर्वभिः प्रोक्तं भविष्यं पञ्चमं तथा

caturviṃśatisaṃkhyātaṃ sahasrāṇi tu śaunaka / caturbhiḥ parvabhiḥ proktaṃ bhaviṣyaṃ pañcamaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशसहस्राणि तथा पञ्च शतानि तत् । मार्कण्डं नवसाहस्रं षष्ठं तत्परिकीर्तितम्

caturdaśasahasrāṇi tathā pañca śatāni tat / mārkaṇḍaṃ navasāhasraṃ ṣaṣṭhaṃ tatparikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आग्नेयं सप्तमं प्रोक्तं सहस्राणि तु षोडश । अष्टमं नारदीयं तु प्रोक्तं वै पञ्चविंशतिः

āgneyaṃ saptamaṃ proktaṃ sahasrāṇi tu ṣoḍaśa / aṣṭamaṃ nāradīyaṃ tu proktaṃ vai pañcaviṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमं भगवन्नाम भागद्वयविभूषितम् । तदष्टादशसाहस्रं प्रोच्यते ग्रन्थसंख्यया

navamaṃ bhagavannāma bhāgadvayavibhūṣitam / tadaṣṭādaśasāhasraṃ procyate granthasaṃkhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमं ब्रह्मवैवर्तं तावत्संख्यम् इहोच्यते । लैङ्गमेकादशं ज्ञेयं तथैकादशसंख्यया

daśamaṃ brahmavaivartaṃ tāvatsaṃkhyam ihocyate / laiṅgamekādaśaṃ jñeyaṃ tathaikādaśasaṃkhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागद्वयं विरचितं तल्लिङ्गमृषिपुंगव । चतुर्विंशतिसाहस्रं वाराहं द्वादशं विदुः

bhāgadvayaṃ viracitaṃ talliṅgamṛṣipuṃgava / caturviṃśatisāhasraṃ vārāhaṃ dvādaśaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभक्तं सप्तभिः खण्डैः स्कान्दं भाग्यवतां वर । तदेकाशीतिसाहस्रं संख्यया वै निरूपितम्

vibhaktaṃ saptabhiḥ khaṇḍaiḥ skāndaṃ bhāgyavatāṃ vara / tadekāśītisāhasraṃ saṃkhyayā vai nirūpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तु वामनं नाम चतुर्दशतमं स्मृतम् । संख्यया दशसाहस्रं प्रोक्तं कुलपते पुरा

tatastu vāmanaṃ nāma caturdaśatamaṃ smṛtam / saṃkhyayā daśasāhasraṃ proktaṃ kulapate purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौर्मं पञ्चदशं प्राहुर् भागद्वयविभूषितम् । दशसप्तसहस्राणि पुरा सांख्यपते कलौ

kaurmaṃ pañcadaśaṃ prāhur bhāgadvayavibhūṣitam / daśasaptasahasrāṇi purā sāṃkhyapate kalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्स्यं मत्स्येन यत्प्रोक्तं मनवे षोडशं क्रमात् । तच्चतुर्दशसाहस्रं संख्यया वदतां वर

mātsyaṃ matsyena yatproktaṃ manave ṣoḍaśaṃ kramāt / taccaturdaśasāhasraṃ saṃkhyayā vadatāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गारुडं सप्तदशमं स्मृतं चैकोनविंशतिः । अष्टादशं तु ब्रह्माण्डं भागद्वयविभूषितम्

gāruḍaṃ saptadaśamaṃ smṛtaṃ caikonaviṃśatiḥ / aṣṭādaśaṃ tu brahmāṇḍaṃ bhāgadvayavibhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्च द्वादशसाहस्रं शतमष्टसमन्वितम् । तथैवोपपुराणानि यानि चोक्तानि वेधसा

tacca dvādaśasāhasraṃ śatamaṣṭasamanvitam / tathaivopapurāṇāni yāni coktāni vedhasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं ब्रह्मपुराणस्य सुलभं सौरमुत्तमम् । संहिताद्वयसंयुक्तं पुण्यं शिवकथाश्रयम्

idaṃ brahmapurāṇasya sulabhaṃ sauramuttamam / saṃhitādvayasaṃyuktaṃ puṇyaṃ śivakathāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्या सनत्कुमारोक्ता द्वितीया सूर्यभाषिता । सनत्कुमारनाम्ना हि तद्विख्यातं महामुने

ādyā sanatkumāroktā dvitīyā sūryabhāṣitā / sanatkumāranāmnā hi tadvikhyātaṃ mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयं नारसिंहं च पुराणे पाद्मसंज्ञिते । शौकेयं हि तृतीयं तु पुराणे वैष्णवे मतम्

dvitīyaṃ nārasiṃhaṃ ca purāṇe pādmasaṃjñite / śaukeyaṃ hi tṛtīyaṃ tu purāṇe vaiṣṇave matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बार्हस्पत्यं चतुर्थं च वायव्यं संमतं सदा । दौर्वाससं पञ्चमं च स्मृतं भागवते सदा

bārhaspatyaṃ caturthaṃ ca vāyavyaṃ saṃmataṃ sadā / daurvāsasaṃ pañcamaṃ ca smṛtaṃ bhāgavate sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्ये नारदोक्तं च सूरिभिः कथितं पुरा । कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम्

bhaviṣye nāradoktaṃ ca sūribhiḥ kathitaṃ purā / kāpilaṃ mānavaṃ caiva tathaivośanaseritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माण्डं वारुणं चाथ कालिकाद्वयमेव च । माहेश्वरं तथा साम्बं सौरं सर्वार्थसंचयम्

brahmāṇḍaṃ vāruṇaṃ cātha kālikādvayameva ca / māheśvaraṃ tathā sāmbaṃ sauraṃ sarvārthasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाराशरं भागवतं कौर्मं चाष्टादशं क्रमात् । एतान्युपपुराणानि मयोक्तानि यथाक्रमम्

pārāśaraṃ bhāgavataṃ kaurmaṃ cāṣṭādaśaṃ kramāt / etānyupapurāṇāni mayoktāni yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणसंहितामेतां यः पठेद्वा शृणोति च । सो ऽनन्तपुण्यभागी स्यान्मृतो ब्रह्मपुरं व्रजेत्

purāṇasaṃhitāmetāṃ yaḥ paṭhedvā śṛṇoti ca / so 'nantapuṇyabhāgī syānmṛto brahmapuraṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.