Revakhanda of the Vayupurana 111

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । स्कन्देन निर्मितं पूर्वं तपः कृत्वा सुदारुणम्

narmadādakṣiṇe kūle tīrthaṃ paramaśobhanam / skandena nirmitaṃ pūrvaṃ tapaḥ kṛtvā sudāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्दस्य चरितं सर्वमाजन्म द्विजसत्तम । तीर्थस्य च विधिं पुण्यं कथयस्व यथार्थतः

skandasya caritaṃ sarvamājanma dvijasattama / tīrthasya ca vidhiṃ puṇyaṃ kathayasva yathārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदेवेन वै तप्तं तपः पूर्वं युधिष्ठिर । विज्ञप्तेन सुरैः सर्वैरुमादेवी विवाहिता

devadevena vai taptaṃ tapaḥ pūrvaṃ yudhiṣṭhira / vijñaptena suraiḥ sarvairumādevī vivāhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति सेनापतिः कश्चिद्देवानां सुरसत्तम । नीयन्ते दानवैर्घोरैः सर्वे देवाः सवासवाः

nāsti senāpatiḥ kaściddevānāṃ surasattama / nīyante dānavairghoraiḥ sarve devāḥ savāsavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा निशा विना चन्द्रं दिवसो भास्करं विना । न शोभते मुहूर्तं वै तथा सेना विनायका

yathā niśā vinā candraṃ divaso bhāskaraṃ vinā / na śobhate muhūrtaṃ vai tathā senā vināyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञात्वा महादेव परया दयया विभो । सेनानीर् दीयतां कश्चित्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

evaṃ jñātvā mahādeva parayā dayayā vibho / senānīr dīyatāṃ kaścittriṣu lokeṣu viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं देवानां परमेश्वरः । कामयान उमां देवीं सस्मार मनसा स्मरम्

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ devānāṃ parameśvaraḥ / kāmayāna umāṃ devīṃ sasmāra manasā smaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन मूर्छितसर्वाङ्गः कामरूपो जगद्गुरुः । कामयामास रुद्राणीं दिव्यं वर्षशतं किल

tena mūrchitasarvāṅgaḥ kāmarūpo jagadguruḥ / kāmayāmāsa rudrāṇīṃ divyaṃ varṣaśataṃ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवराजस्ततो ज्ञात्वा महामैथुनगं हरम् । संमन्त्र्य दैवतैः सार्द्धं प्रैषयज्जातवेदसम्

devarājastato jñātvā mahāmaithunagaṃ haram / saṃmantrya daivataiḥ sārddhaṃ praiṣayajjātavedasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन गत्वा महादेवः परमानन्दसंस्थितः । सहसा तेन दृष्टो ऽसौ हाहेत्युक्त्वा समुत्थितः

tena gatvā mahādevaḥ paramānandasaṃsthitaḥ / sahasā tena dṛṣṭo 'sau hāhetyuktvā samutthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रुद्धा महादेवी शापवाचमुवाच ह । वेपमाना महाराज शृणु यत्ते वदाम्यहम्

tataḥ kruddhā mahādevī śāpavācamuvāca ha / vepamānā mahārāja śṛṇu yatte vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं यस्मात् सुरैः सर्वैर्याचिता पुत्रजन्मनि । कृता रतिश्च विफला संप्रेष्य जातवेदसम्

ahaṃ yasmāt suraiḥ sarvairyācitā putrajanmani / kṛtā ratiśca viphalā saṃpreṣya jātavedasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्सर्वे पुत्रहीना भविष्यन्ति न संशयः । हरेणोक्तस्ततो वह्निरस्माकं बीजमावह

tasmātsarve putrahīnā bhaviṣyanti na saṃśayaḥ / hareṇoktastato vahnirasmākaṃ bījamāvaha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा भवति लोकेषु तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि । मम तेजस्त्वया शक्यं गृहीतुं सुरसत्तम । देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं नान्यः शक्तो जगत्त्रये

yathā bhavati lokeṣu tathā tvaṃ kartum arhasi / mama tejastvayā śakyaṃ gṛhītuṃ surasattama / devakāryārthasiddhyarthaṃ nānyaḥ śakto jagattraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजसस्तव मे देव का शक्तिर्धारणे विभो । करोति भस्मसात्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

tejasastava me deva kā śaktirdhāraṇe vibho / karoti bhasmasātsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदरस्थेन बीजेन यदि ते जायते रुजा । तदा क्षिपस्व तत्तेजो गङ्गातोये हुताशन

udarasthena bījena yadi te jāyate rujā / tadā kṣipasva tattejo gaṅgātoye hutāśana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा महादेवो ऽमोघं बीजमुत्तमम् । हव्यवाहमुखे सर्वं प्रक्षिप्यान्तरधीयत

evamuktvā mahādevo 'moghaṃ bījamuttamam / havyavāhamukhe sarvaṃ prakṣipyāntaradhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते चादर्शनं देवे दह्यमानो हुताशनः । गङ्गातोये विनिक्षिप्य जगाम स्वंनिवेशनम्

gate cādarśanaṃ deve dahyamāno hutāśanaḥ / gaṅgātoye vinikṣipya jagāma svaṃniveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असहन्ती तु तत्तेजो गङ्गापि सरितां वरा । शरस्तम्बे विनिक्षिप्य जगामाशु यथागतम्

asahantī tu tattejo gaṅgāpi saritāṃ varā / śarastambe vinikṣipya jagāmāśu yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र जातं तु तद्दृष्ट्वा सर्वे देवाः सवासवाः । कृत्तिकां प्रेषयामासुः स्तन्यं पाययितुं तदा

tatra jātaṃ tu taddṛṣṭvā sarve devāḥ savāsavāḥ / kṛttikāṃ preṣayāmāsuḥ stanyaṃ pāyayituṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा ता आगताः सर्वा गङ्गागर्भे महामतेः । षण्मुखैः षण्मुखो भूत्वा पिपासुरपिबत्स्तनम्

dṛṣṭvā tā āgatāḥ sarvā gaṅgāgarbhe mahāmateḥ / ṣaṇmukhaiḥ ṣaṇmukho bhūtvā pipāsurapibatstanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातकर्मादिसंस्कारान्वेदोक्तान्पद्मसम्भवः । चकार सर्वान्दाजेन्द्र विधिदृष्टेन कर्मणा

jātakarmādisaṃskārānvedoktānpadmasambhavaḥ / cakāra sarvāndājendra vidhidṛṣṭena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्मुखात्षण्मुखो नाम कार्त्तिकेयस्तु कृत्तिकात् । कुमारश्च कुमारत्वाद् गङ्गागर्भो ऽग्निजो ऽपरः

ṣaṇmukhātṣaṇmukho nāma kārttikeyastu kṛttikāt / kumāraśca kumāratvād gaṅgāgarbho 'gnijo 'paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कुमारः सम्भूतो ह्यनधीत्य स वेदवित् । शास्त्राण्यनेकानि वेद चचार विपुलं तपः

evaṃ kumāraḥ sambhūto hyanadhītya sa vedavit / śāstrāṇyanekāni veda cacāra vipulaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवारण्येषु सर्वेषु नदीषु च नदेषु च । पृथिव्यां यानि तीर्थानि समुद्राद् यानि भारत

devāraṇyeṣu sarveṣu nadīṣu ca nadeṣu ca / pṛthivyāṃ yāni tīrthāni samudrād yāni bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पर्याययोगेन नर्मदातटमाश्रितः । नर्मदादक्षिणे कूले चचार विपुलं तपः

tataḥ paryāyayogena narmadātaṭamāśritaḥ / narmadādakṣiṇe kūle cacāra vipulaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋग्यजुःसामविहितं जपञ्जाप्यमहर्निशम् । ध्यायमानो महादेवं शुचिर्धमनिसंततः

ṛgyajuḥsāmavihitaṃ japañjāpyamaharniśam / dhyāyamāno mahādevaṃ śucirdhamanisaṃtataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वर्षसहस्रान्ते पूर्णे देवो महेश्वरः । उमया सहितः काले तदा वचनम् अब्रवीत्

tato varṣasahasrānte pūrṇe devo maheśvaraḥ / umayā sahitaḥ kāle tadā vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं ते वरदस्तात गौरी माता पिता ह्यहम् । वरं वृणीष्व यच्चेष्टं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

ahaṃ te varadastāta gaurī mātā pitā hyaham / varaṃ vṛṇīṣva yacceṣṭaṃ triṣu lokeṣu durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तुष्टो महादेव उमया सह शङ्कर । वृणोमि मातापितरौ नान्या गतिर्मतिर्मम

yadi tuṣṭo mahādeva umayā saha śaṅkara / vṛṇomi mātāpitarau nānyā gatirmatirmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं पुत्रस्य वदनाच्च्युतम् । तथेत्युक्त्वा तु स्नेहेन प्रेम्णा तं परिषस्वजे

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ putrasya vadanāccyutam / tathetyuktvā tu snehena premṇā taṃ pariṣasvaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तं मूर्ध्न्युपाघ्राय ह्युमयोवाच शङ्करः

tatastaṃ mūrdhnyupāghrāya hyumayovāca śaṅkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षयश्चाव्ययश्चैव सेनानीस् त्वं भविष्यसि

akṣayaścāvyayaścaiva senānīs tvaṃ bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखी च ते वाहनं दिव्यरूपो दत्तो मया शक्तिधरस्य संख्ये । सुरासुरादींश्च जयेति चोक्त्वा जगाम कैलासवरं महात्मा

śikhī ca te vāhanaṃ divyarūpo datto mayā śaktidharasya saṃkhye / surāsurādīṃśca jayeti coktvā jagāma kailāsavaraṃ mahātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते चादर्शनं देवे तदा स शिखिवाहनः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम सुरसन्निधौ

gate cādarśanaṃ deve tadā sa śikhivāhanaḥ / sthāpayitvā mahādevaṃ jagāma surasannidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाप्रभृति तत्तीर्थं स्कन्दतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं मर्त्यानां भुवि दुर्लभम्

tadāprabhṛti tattīrthaṃ skandatīrthamiti śrutam / sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ martyānāṃ bhuvi durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु यो राजन्भक्त्या स्नात्वार्चयेच्छिवम् । गन्धमाल्याभिषेकैश्च याज्ञिकं स लभेत् फलम्

tatra tīrthe tu yo rājanbhaktyā snātvārcayecchivam / gandhamālyābhiṣekaiśca yājñikaṃ sa labhet phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्दतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् पितृदेवताः । तिलमिश्रेण तोयेन तस्य पुण्यफलं शृणु

skandatīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet pitṛdevatāḥ / tilamiśreṇa toyena tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डदानेन चैकेन विधियुक्तेन भारत । द्वादशाब्दानि तुष्यन्ति पितरो नात्र संशयः

piṇḍadānena caikena vidhiyuktena bhārata / dvādaśābdāni tuṣyanti pitaro nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र शुभं वा यादि वाशुभम् । इह लोके परे चैव तत्सर्वं जायते ऽक्षयम्

tatra tīrthe tu rājendra śubhaṃ vā yādi vāśubham / iha loke pare caiva tatsarvaṃ jāyate 'kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित् प्राणत्यागं करिष्यति । शास्त्रयुक्तेन विधिना स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

tatra tīrthe tu yaḥ kaścit prāṇatyāgaṃ kariṣyati / śāstrayuktena vidhinā sa gacchecchivamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पमेकं वसित्वा तु देवगन्धर्वपूजितः । अत्र भारतवर्षे तु जायते विमले कुले

kalpamekaṃ vasitvā tu devagandharvapūjitaḥ / atra bhāratavarṣe tu jāyate vimale kule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रसमन्वितः

vedavedāṅgatattvajñaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ / jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ putrapautrasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं ते कथितं राजन्स्कन्दतीर्थस्य सम्भवम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं देवदेवेन भाषितम्

idaṃ te kathitaṃ rājanskandatīrthasya sambhavam / dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sarvaduḥkhaghnamuttamam / sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ devadevena bhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.