Revakhanda of the Vayupurana 122

ततो गच्छेन्महीपाल कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं मृत्युविनाशनम्

tato gacchenmahīpāla kohanasveti viśrutam / sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ tīrthaṃ mṛtyuvināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा तत्र द्विजः कश्चिद्वेदवेदाङ्गपारगः । पत्नीपुत्रसुहृद्वर्गैः स्वकर्मनिरतो ऽवसत्

purā tatra dvijaḥ kaścidvedavedāṅgapāragaḥ / patnīputrasuhṛdvargaiḥ svakarmanirato 'vasat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस्य तु यत्कर्म उत्पत्तिः क्षत्रियस्य तु । वैश्यस्यापि च शूद्रस्य तत्सर्वं कथयस्व मे

brāhmaṇasya tu yatkarma utpattiḥ kṣatriyasya tu / vaiśyasyāpi ca śūdrasya tatsarvaṃ kathayasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मस्यार्हस्य कामस्य मोक्षस्य च परं विधिम् । निखिलं ज्ञातुम् इच्छामि नान्यो वेत्ता मतिर्मम

dharmasyārhasya kāmasya mokṣasya ca paraṃ vidhim / nikhilaṃ jñātum icchāmi nānyo vettā matirmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्तिकारणं ब्रह्मा देवदेवः प्रकीर्तितः । प्रथमं सर्वभूतानां चराचरजगद्गुरुः

utpattikāraṇaṃ brahmā devadevaḥ prakīrtitaḥ / prathamaṃ sarvabhūtānāṃ carācarajagadguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजातयो मुखाज्जाताः क्षत्रिया बाहुयन्त्रतः । ऊरुप्रदेशाद् वैश्यास्तु शूद्राः पादेष्वथाभवन्

dvijātayo mukhājjātāḥ kṣatriyā bāhuyantrataḥ / ūrupradeśād vaiśyāstu śūdrāḥ pādeṣvathābhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्वन्ये पृथग्वर्णाः पृथग्धर्मान् समाचरन् । पर्यायेण समुत्पन्ना ह्यनुलोमविलोमतः

tatastvanye pṛthagvarṇāḥ pṛthagdharmān samācaran / paryāyeṇa samutpannā hyanulomavilomataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां धर्मं प्रवक्ष्यामि श्रुतिस्मृत्यर्थचोदितम् । येन सम्यक्कृतेनैव सर्वे यान्ति परां गतिम्

teṣāṃ dharmaṃ pravakṣyāmi śrutismṛtyarthacoditam / yena samyakkṛtenaiva sarve yānti parāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर् ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि

gatirdhyānaṃ vinā bhaktair brāhmaṇaiḥ prāpyate nṛpa / adhyāpayanyato vedānvedaṃ vāpi yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलजां रूपसम्पन्नां सर्वलक्षणलक्षिताम् । उद्वाहयेत्ततः पत्नीं गुरुणानुमते तदा

kulajāṃ rūpasampannāṃ sarvalakṣaṇalakṣitām / udvāhayettataḥ patnīṃ guruṇānumate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत् क्रमात् । प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः

tataḥ smārtaṃ vivāhāgniṃ śrautaṃ vā pūjayet kramāt / pratigrahadhano bhūtvā dambhalobhavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चयज्ञविधानानि कारयेद्वै यथाविधि । वनं गच्छेत् ततः पश्चाद्द्वितीयाश्रमसेवनात्

pañcayajñavidhānāni kārayedvai yathāvidhi / vanaṃ gacchet tataḥ paścāddvitīyāśramasevanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य सर्वसङ्गविवर्जितः । इष्टांल्लोकानवाप्नोति न चेह जायते पुनः

putreṣu bhāryāṃ nikṣipya sarvasaṅgavivarjitaḥ / iṣṭāṃllokānavāpnoti na ceha jāyate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियस्तु स्थितो राज्ये पालयित्वा वसुंधराम् । शश्वद्धर्ममनाश्चैव प्राप्नोति परमां गतिम्

kṣatriyastu sthito rājye pālayitvā vasuṃdharām / śaśvaddharmamanāścaiva prāpnoti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्यधर्मो न सन्देहः कृषिगोरक्षणे रतः । सत्यशौचसमोपेतो गच्छते स्वर्गमुत्तमम्

vaiśyadharmo na sandehaḥ kṛṣigorakṣaṇe rataḥ / satyaśaucasamopeto gacchate svargamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शूद्रस्य पृथग्धर्मो विहितः परमेष्ठिना । न मन्त्रो न च संस्कारो न विद्यापरिसेवनम्

na śūdrasya pṛthagdharmo vihitaḥ parameṣṭhinā / na mantro na ca saṃskāro na vidyāparisevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शब्दविद्यासमयो देवताभ्यर्चनानि च । यथा जातेन सततं वर्तितव्यमहर्निशम्

na śabdavidyāsamayo devatābhyarcanāni ca / yathā jātena satataṃ vartitavyamaharniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स धर्मः सर्ववर्णानां पुरा सृष्टः स्वयम्भुवा । मन्त्रसंस्कारसम्पन्नास्त्रयो वर्णा द्विजातयः

sa dharmaḥ sarvavarṇānāṃ purā sṛṣṭaḥ svayambhuvā / mantrasaṃskārasampannāstrayo varṇā dvijātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां मतमनादृत्य यदि वर्तेत कामतः । स मृतो जायते श्वा वै गतिरूर्ध्वा न विद्यते

teṣāṃ matamanādṛtya yadi varteta kāmataḥ / sa mṛto jāyate śvā vai gatirūrdhvā na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तेषां प्रेषणं नित्यं तेषां मतमनुस्मरन् । यशोभागी स्वधर्मस्थः स्वर्गभागी स जायते

na teṣāṃ preṣaṇaṃ nityaṃ teṣāṃ matamanusmaran / yaśobhāgī svadharmasthaḥ svargabhāgī sa jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गुणगणाकीर्णो ऽवसद्विप्रः स भारत । हनस्वेति हनस्वेति शृणोति वाक्यमीदृशम्

evaṃ guṇagaṇākīrṇo 'vasadvipraḥ sa bhārata / hanasveti hanasveti śṛṇoti vākyamīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निरीक्षते चोर्ध्वम् अधश्चैव दिशो दश । वेपमानः स भीतश्च प्रस्खलंश्च पदे पदे

tato nirīkṣate cordhvam adhaścaiva diśo daśa / vepamānaḥ sa bhītaśca praskhalaṃśca pade pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्खलायुधहस्तैश्च पाशैश्चैव सुदारुणैः । वेष्टितं महिषारूढं नरं पश्यति मन्मुखम्

śṛṅkhalāyudhahastaiśca pāśaiścaiva sudāruṇaiḥ / veṣṭitaṃ mahiṣārūḍhaṃ naraṃ paśyati manmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णांजनचयप्रख्यं कृष्णाम्बरविभूषितम् । रक्ताक्षमायतभुजं सर्वलक्षणलक्षितम्

kṛṣṇāṃjanacayaprakhyaṃ kṛṣṇāmbaravibhūṣitam / raktākṣamāyatabhujaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तं तु समायान्तं निरीक्ष्यात्मानमात्मना । जपञ्जाप्यं च परमं शतरुद्रीयसंस्तवम्

dṛṣṭvā taṃ tu samāyāntaṃ nirīkṣyātmānamātmanā / japañjāpyaṃ ca paramaṃ śatarudrīyasaṃstavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रोवाच भगवान्यमः संयमनो महान् । शृणु वाक्यमतो ब्रह्मन्यमो ऽहं सर्वजन्तुषु

tataḥ provāca bhagavānyamaḥ saṃyamano mahān / śṛṇu vākyamato brahmanyamo 'haṃ sarvajantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहरस्व महाभाग रुद्रजाप्यं सुदुर्भिदम् । येनाहं कालपाशैस्त्वां संयमामि गतव्यथः

saṃharasva mahābhāga rudrajāpyaṃ sudurbhidam / yenāhaṃ kālapāśaistvāṃ saṃyamāmi gatavyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा निष्ठुरं वाक्यं यमस्य मुखनिर्गतम् । महाभयसमोपेतो ब्राह्मणः प्रपलायितः

tacchrutvā niṣṭhuraṃ vākyaṃ yamasya mukhanirgatam / mahābhayasamopeto brāhmaṇaḥ prapalāyitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मार्गे गताः सर्वे यमेन सह किंकराः । तिष्ठ तिष्ठेति तं विप्रमूचुस्ते सो ऽप्यधावत

tasya mārge gatāḥ sarve yamena saha kiṃkarāḥ / tiṣṭha tiṣṭheti taṃ vipramūcuste so 'pyadhāvata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वरमाणः परिश्रान्तो हा हतो ऽहं दुरात्मभिः । रक्ष रक्ष महादेव शरणागतवत्सल

tvaramāṇaḥ pariśrānto hā hato 'haṃ durātmabhiḥ / rakṣa rakṣa mahādeva śaraṇāgatavatsala

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वापतद्भूमौ लिङ्गमालिङ्ग्य भारत । गतसत्त्वः स विप्रेन्द्रः समाश्रित्य सुरेश्वरम्

evamuktvāpatadbhūmau liṅgamāliṅgya bhārata / gatasattvaḥ sa viprendraḥ samāśritya sureśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ देवदेवो महेश्वरः । को हनिष्यति माभैस्त्वं हुङ्कारमकरोत्तदा

taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau devadevo maheśvaraḥ / ko haniṣyati mābhaistvaṃ huṅkāramakarottadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन ते किंकराः सर्वे यमेन सह भारत । हुङ्कारेण गताः सर्वे मेघा वातहता यथा

tena te kiṃkarāḥ sarve yamena saha bhārata / huṅkāreṇa gatāḥ sarve meghā vātahatā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाप्रभृति तत्तीर्थं कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्

tadāprabhṛti tattīrthaṃ kohanasveti viśrutam / sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvatīrtheṣvanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम्

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet parameśvaram / agniṣṭomasya yajñasya phalamāpnotyanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करो ऽब्रवीत्

tatra tīrthe tu rājendra prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ / na paśyati yamaṃ devamityevaṃ śaṅkaro 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निप्रवेशं यः कुर्याज्जले वा नृपसत्तम । अग्निलोके वसेत् तावद् यावत् कल्पशतत्रयम्

agnipraveśaṃ yaḥ kuryājjale vā nṛpasattama / agniloke vaset tāvad yāvat kalpaśatatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वरुणलोके ऽपि वसित्वा कालमीप्सितम् । इह लोकमनुप्राप्तो महाधनपतिर्भवेत्

evaṃ varuṇaloke 'pi vasitvā kālamīpsitam / iha lokamanuprāpto mahādhanapatirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.