Revakhanda of the Vayupurana 131

नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप

narmadādakṣiṇe kūle nāgatīrthamanuttamam / yatra siddhā mahānāgā bhaye jāte tato nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः

mahābhayānāṃ lokasya nāgānāṃ dvijasattama / kathaṃ jātaṃ bhayaṃ tīvraṃ yena te tapasi sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत्

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca yatsurāsuramānave / tāta te viditaṃ sarvaṃ tena me kautukaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम्

mama saṃtāpajaṃ duḥkhaṃ duryodhanasamudbhavam / tava vaktrāmbujaughena plāvitaṃ nirvṛtiṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत

śrutvā tava mukhodgītāṃ kathāṃ pāpapraṇāśanīm / bhūyo bhūyaḥ smṛtirjātā śravaṇe mama suvrata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च

na kleśatvaṃ dvije yuktaṃ na cānyo jānate phalam / vidyādānasya mahataḥ śrāvitasya sutasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि

evaṃ jñātvā yathānyāyaṃ yaḥ praśnaḥ pṛcchito mayā / kathā tu kathyatāṃ vipra dayāṃ kṛtvā mamopari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात

yathā yathā tvaṃ nṛpa bhāṣase ca tathā tathā me sukhameti bhāratī / śaithilyabhāvājjarayānvitasya tvatsauhṛdaṃ naśyati naiva tāta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयामि यथावृत्तम् इतिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

kathayāmi yathāvṛttam itihāsaṃ purātanam / kathitaṃ pūrvato vṛddhaiḥ pāramparyeṇa bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च

dve bhārye kaśyapasyāstāṃ sarvalokeṣvanuttame / garutmato vai vinatā sarpāṇāṃ kadrureva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वसंदर्शनात् ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम्

aśvasaṃdarśanāt tābhyāṃ kalirūpaṃ vyavasthitam / prabhātakāle rājendra bhāskarākāravarcasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा विनता रूपम् अश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने

taṃ dṛṣṭvā vinatā rūpam aśvaṃ sarvatra pāṇḍuram / atha tāṃ kadrūmavocatsā paśya paśya varānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानम् अविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

uccaiḥśravasaḥ sādṛśyaṃ paśya sarvatra pāṇḍuram / dhāvamānam aviśrāntaṃ javena pavanopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तम् ईर्ष्याभावेन मोहिता । कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम

taṃ dṛṣṭvā sahasā yāntam īrṣyābhāvena mohitā / kṛṣṇaṃ matvā tathājalpattayā saha nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम्

vinate tvaṃ mṛṣā loke nṛśaṃse kulapāṃsani / kṛṣṇaṃ cainaṃ vada śvetaṃ narakaṃ yāsyase param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यानृते तु वचने पणो ऽयं ते ममैव तु । सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि

satyānṛte tu vacane paṇo 'yaṃ te mamaiva tu / sahasraṃ vatsarāndāsī bhaveyaṃ tava veśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते

tatheti te pratijñāya rātrau gatvā svakaṃ gṛham / parityajya ubhe te tu krodhamūrchitamūrchite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये

bandhugarvasya gatvā tu kathayāmāsa taṃ paṇam / kadrūrvinatayā sārddhaṃ yadvṛttaṃ pramadālaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम्

tacchrutvā bāndhavāḥ sarve kadrūputrāstathaiva ca / na manyante hitaṃ kāryaṃ kṛtaṃ mātrā vigarhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृष्णः कृष्णताम् अम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते

akṛṣṇaḥ kṛṣṇatām amba kathaṃ gaccheddhayottamaḥ / dāsatvaṃ prāpsyase tvaṃ hi paṇenānena suvrate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम

bhaveyaṃ na yathādāsī tatkurudhvaṃ hi satvaram / viśadhvaṃ romakūpeṣu tasyāśvasya matirmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

kṣaṇamātraṃ kṛte kārye sā dāsī ca bhavenmama / tataḥ svasthoragāḥ sarve bhaviṣyatha yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित्

sarpā ūcuḥ / yathā tvaṃ jananī devi pannagānāṃ matā bhuvi / tathāpi sā viśeṣeṇa vañcitavyā na karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः

mama vākyamakurvāṇā ye kecidbhuvi pannagāḥ / havyavāhamukhaṃ sarve te yāsyantyavicāritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः

etacchrutvā tu vacanaṃ ghoraṃ mātṛmukhodbhavam / kecitpraviṣṭā romāṇi tathānye girisaṃsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः

kecitpraviṣṭā jāhnavyāmanye ca tapasi sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा

tato varṣasahasrānte tutoṣa parameśvaraḥ / mahādevo jagaddhātā hyuvāca parayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसो ऽस्य महत्फलम् । यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

bho bhoḥ sarpā nivartadhvaṃ tapaso 'sya mahatphalam / yamicchatha dadāmyadya nātra kāryā vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पा ऊचुः । कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम्

sarpā ūcuḥ / kadrūśāpabhayādbhītā devadeva maheśvara / tava pārśve vasiṣyāmo yāvadābhūtasamplavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः

ekaścāyaṃ mahābāhurvāsukirbhujagottamaḥ / mama pārśve vasennityaṃ sarveṣāṃ bhayarakṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः

anyeṣāṃ caiva sarpāṇāṃ bhayaṃ nāsti mamājñayā / āplutya narmadātoye bhujagāste ca rakṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः

nāsti mṛtyubhayaṃ teṣāṃ vasadhvaṃ yatra cepsitam / kadrūśāpabhayaṃ nāsti hyeṣa me vistaraḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

evaṃ dattvā varaṃ teṣāṃ devadevo maheśvaraḥ / jagāmākāśamāviśya kailāsaṃ dharaṇīdharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

gate cādarśanaṃ deve vāsukipramukhā nṛpa / sthāpayitvā tathā jagmurdevadevaṃ maheśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित् पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन

tatra tīrthe tu yaḥ kaścit pañcamyāmarcayecchivam / tasya nāgakulānyaṣṭau na hiṃsanti kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम्

mṛtaḥ kālena mahatā tatra tīrthe nareśvara / śivasyānucaro bhūtvā vasate kālamīpsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.