Revakhanda of the Vayupurana 14

ततस्त ऋषयः सर्वे महाभागास्तपोधनाः । गतास्तु परमं लोकं ततः किं जातमद्भुतम्

tatasta ṛṣayaḥ sarve mahābhāgāstapodhanāḥ / gatāstu paramaṃ lokaṃ tataḥ kiṃ jātamadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेषु प्रयातेषु नर्मदातीरवासिषु । बभूव रौद्रसंहारः सर्वभूतक्षयंकरः

tatasteṣu prayāteṣu narmadātīravāsiṣu / babhūva raudrasaṃhāraḥ sarvabhūtakṣayaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासशिखरस्थं तु महादेवं सनातनम् । ब्रह्माद्याः प्रास्तुवन् देवम् ऋग्यजुःसामभिः शिवम्

kailāsaśikharasthaṃ tu mahādevaṃ sanātanam / brahmādyāḥ prāstuvan devam ṛgyajuḥsāmabhiḥ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहर त्वं जगद् देव सदेवासुरमानुषम् । प्राप्तो युगसहस्रान्तः कालः संहरणक्षमः

saṃhara tvaṃ jagad deva sadevāsuramānuṣam / prāpto yugasahasrāntaḥ kālaḥ saṃharaṇakṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्रूपं तु समास्थाय त्वया चैतद्विनिर्मितम् । वैष्णवीं मूर्तिमास्थाय त्वयैतत्परिपालितम्

madrūpaṃ tu samāsthāya tvayā caitadvinirmitam / vaiṣṇavīṃ mūrtimāsthāya tvayaitatparipālitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका मूर्तिस्त्रिधा जाता ब्राह्मी शैवी च वैष्णवी । सृष्टिसंहाररक्षार्थं भवेदेवं महेश्वर

ekā mūrtistridhā jātā brāhmī śaivī ca vaiṣṇavī / sṛṣṭisaṃhārarakṣārthaṃ bhavedevaṃ maheśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा वचस्तथ्यं विष्णोश्च परमेष्ठिनः । सगणः सपरीवारः सह ताभ्यां सहोमया

etacchrutvā vacastathyaṃ viṣṇośca parameṣṭhinaḥ / sagaṇaḥ saparīvāraḥ saha tābhyāṃ sahomayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समलोकान्विभिद्येमान्भगवान्नीललोहितः । भूराद्यब्रह्मलोकान्तं भित्त्वाण्डं परतः परम्

samalokānvibhidyemānbhagavānnīlalohitaḥ / bhūrādyabrahmalokāntaṃ bhittvāṇḍaṃ parataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैवं पदम् अजं दिव्यम् आविशत् सह तैर्विभुः । न तत्र वायुर् नाकाशं नाग्निस्तत्र न भूतलम्

śaivaṃ padam ajaṃ divyam āviśat saha tairvibhuḥ / na tatra vāyur nākāśaṃ nāgnistatra na bhūtalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र संतिष्ठे देव उमया सह शङ्करः । न सूर्यो न ग्रहास्तत्र न ऋक्षाणि दिशस्तथा

yatra saṃtiṣṭhe deva umayā saha śaṅkaraḥ / na sūryo na grahāstatra na ṛkṣāṇi diśastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लोकपाला न सुखं न च दुःखं नृपोत्तम

na lokapālā na sukhaṃ na ca duḥkhaṃ nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मं पदं यत्कवयो वदन्ति शैवं पदं यत्कवयो वदन्ति । क्षेत्रज्ञमीशं प्रवदन्ति चान्ये सांख्याश्च गायन्ति किलादिमोक्षम्

brāhmaṃ padaṃ yatkavayo vadanti śaivaṃ padaṃ yatkavayo vadanti / kṣetrajñamīśaṃ pravadanti cānye sāṃkhyāśca gāyanti kilādimokṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्ब्रह्म आद्यं प्रवदन्ति केचिद्यं सर्वमीशानमजं पुराणम् । तम् एकरूपं तम् अनेकरूपम् अरूपम् आद्यं परम् अव्ययाख्यम्

yadbrahma ādyaṃ pravadanti kecidyaṃ sarvamīśānamajaṃ purāṇam / tam ekarūpaṃ tam anekarūpam arūpam ādyaṃ param avyayākhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवर्णमप्यर्थम् अनामगोत्रं तुर्यं पदं यत्कवयो वदन्ति । ध्यानार्थविज्ञानमयं सुसूक्ष्मम् आत्मस्थम् ईशानवरं वरेण्यम्

avarṇamapyartham anāmagotraṃ turyaṃ padaṃ yatkavayo vadanti / dhyānārthavijñānamayaṃ susūkṣmam ātmastham īśānavaraṃ vareṇyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्रयस्ते भगवन्तमीशं सम्प्राप्य संक्षिप्य भवन्त्यर्थकम् । पृथक्स्वरूपैस्तु पुनस्त एव जगत् समस्तं परिपालयन्ति

tatastrayaste bhagavantamīśaṃ samprāpya saṃkṣipya bhavantyarthakam / pṛthaksvarūpaistu punasta eva jagat samastaṃ paripālayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहारं सर्वभूतानां रुद्रत्वे कुरुते प्रभुः । विष्णुत्वे पालयेल्लोकान्ब्रह्मत्वे सृष्टिकारकः

saṃhāraṃ sarvabhūtānāṃ rudratve kurute prabhuḥ / viṣṇutve pālayellokānbrahmatve sṛṣṭikārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृत्या सह संयुक्तः कालो भूत्वा महेश्वरः । विश्वरूपा महाभागा तस्य पार्श्वे व्यवस्थिता

prakṛtyā saha saṃyuktaḥ kālo bhūtvā maheśvaraḥ / viśvarūpā mahābhāgā tasya pārśve vyavasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामाहुः प्रकृतिं तज्ज्ञाः पदार्थानां विचक्षणाः । पुरुषत्वे प्रकृतित्वे च कारणं परमेश्वरः

yāmāhuḥ prakṛtiṃ tajjñāḥ padārthānāṃ vicakṣaṇāḥ / puruṣatve prakṛtitve ca kāraṇaṃ parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् एतज्जगत्सर्वं चराचरम् । तस्मिन्नेव लयं याति युगान्ते समुपस्थिते

tasmād etajjagatsarvaṃ carācaram / tasminneva layaṃ yāti yugānte samupasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगलिङ्गाङ्कितं सर्वं व्याप्तं वै परमेष्ठिना । भगरूपो भवेद्विष्णुर्लिङ्गरूपो महेश्वरः

bhagaliṅgāṅkitaṃ sarvaṃ vyāptaṃ vai parameṣṭhinā / bhagarūpo bhavedviṣṇurliṅgarūpo maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाति सर्वेषु लोकेषु गीयते भूर्भुवादिषु । प्रविष्टः सर्वभूतेषु तेन विष्णुर्भगः स्मृतः

bhāti sarveṣu lokeṣu gīyate bhūrbhuvādiṣu / praviṣṭaḥ sarvabhūteṣu tena viṣṇurbhagaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशनाद्विष्णुरित्युक्तः सर्वदेवमयो महान् । भासनाद्गमनाच्चैव भगसंज्ञा प्रकीर्तिता

viśanādviṣṇurityuktaḥ sarvadevamayo mahān / bhāsanādgamanāccaiva bhagasaṃjñā prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यस्मिन्नेति लयं जगत् । एकभावं समापन्नं लिङ्गं तस्माद् विदुर्बुधाः

brahmādistambaparyantaṃ yasminneti layaṃ jagat / ekabhāvaṃ samāpannaṃ liṅgaṃ tasmād vidurbudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महादेवस्ततो देवीमाह पार्श्वे स्थितां तदा । संहरस्व जगत्सर्वं मा विलम्बस्व शोभने

mahādevastato devīmāha pārśve sthitāṃ tadā / saṃharasva jagatsarvaṃ mā vilambasva śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यज सौम्यमिदं रूपं सितचन्द्रांशुनिर्मलम् । रुद्रं रूपं समास्थाय संहरस्व चराचरम्

tyaja saumyamidaṃ rūpaṃ sitacandrāṃśunirmalam / rudraṃ rūpaṃ samāsthāya saṃharasva carācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौद्रैर्भूतगणैर्घोरैर्देवि त्वं परिवारिता । जीवलोकमिमं सर्वं भक्षयस्वाम्बुजेक्षणे

raudrairbhūtagaṇairghorairdevi tvaṃ parivāritā / jīvalokamimaṃ sarvaṃ bhakṣayasvāmbujekṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं मर्दयिष्यामि प्लावयिष्ये तथा जगत् । कृत्वा चैकार्णवं भूयः सुखं स्वप्स्ये त्वया सह

tato 'haṃ mardayiṣyāmi plāvayiṣye tathā jagat / kṛtvā caikārṇavaṃ bhūyaḥ sukhaṃ svapsye tvayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं देव जगच्चैतत्संहरामि महाद्युते । अम्बा भूत्वा विचेष्टं न भक्षयामि भृशातुरम्

nāhaṃ deva jagaccaitatsaṃharāmi mahādyute / ambā bhūtvā viceṣṭaṃ na bhakṣayāmi bhṛśāturam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीस्वभावेन कारुण्यं करोति हृदयं मम । कथं वै निर्दहिष्यामि जगद् एतज्जगत्पते

strīsvabhāvena kāruṇyaṃ karoti hṛdayaṃ mama / kathaṃ vai nirdahiṣyāmi jagad etajjagatpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् त्वं स्वयमेवेदं जगत्संहर शङ्कर । अथैवमुक्तस्तां देवीं धूर्जटिर्नीललोहितः

tasmāt tvaṃ svayamevedaṃ jagatsaṃhara śaṅkara / athaivamuktastāṃ devīṃ dhūrjaṭirnīlalohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रुद्धो निर्भर्त्सयामास हुङ्कारेण महेश्वरीम् । ॐ हुंफट् त्वं स इत्याह कोपाविष्टैर् अथेक्षणैः

kruddho nirbhartsayāmāsa huṅkāreṇa maheśvarīm / oṃ huṃphaṭ tvaṃ sa ityāha kopāviṣṭair athekṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुंकारिता विशालाक्षी पीनोरुजघनस्थला । तत्क्षणाच्चाभवद्रौद्रा कालरात्रीव भारत

huṃkāritā viśālākṣī pīnorujaghanasthalā / tatkṣaṇāccābhavadraudrā kālarātrīva bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुंकुर्वती महानादैर्नादयन्ती दिशो दश । व्यवर्धत महारौद्रा विद्युत्सौदामिनी यथा

huṃkurvatī mahānādairnādayantī diśo daśa / vyavardhata mahāraudrā vidyutsaudāminī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्युत्सम्पातदुष्प्रेक्ष्या विद्युत्संघातचञ्चला । विद्युज्ज्वालाकुला रौद्रा विद्युदग्निनिभेक्षणा

vidyutsampātaduṣprekṣyā vidyutsaṃghātacañcalā / vidyujjvālākulā raudrā vidyudagninibhekṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तकेशी विशालाक्षी कृशग्रीवा कृशोदरी । व्याघ्रचर्माम्बरधरा व्यालयज्ञोपवीतिनी

muktakeśī viśālākṣī kṛśagrīvā kṛśodarī / vyāghracarmāmbaradharā vyālayajñopavītinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृश्चिकैरग्निपुञ्जाभैर् गोनसैश्च विभूषिता । त्रैलोक्यं पूरयामास विस्तारेणोच्छ्रयेण च

vṛścikairagnipuñjābhair gonasaiśca vibhūṣitā / trailokyaṃ pūrayāmāsa vistāreṇocchrayeṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भासुराङ्गा तु संवृत्ता कृष्णसर्पैककुण्डला । चित्रदण्डोद्यतकरा व्याघ्रचर्मोपसेविता

bhāsurāṅgā tu saṃvṛttā kṛṣṇasarpaikakuṇḍalā / citradaṇḍodyatakarā vyāghracarmopasevitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवर्धत महारौद्रा जगत्संहारकारिणी । सृक्किणी लेलिहाना च क्रूरफूत्कारकारिणी

vyavardhata mahāraudrā jagatsaṃhārakāriṇī / sṛkkiṇī lelihānā ca krūraphūtkārakāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यात्तास्या घुर्घुरारावा जगत्संक्षोभकारिणी । खेलद्भूतानुगा क्रूरा निःश्वासोच्छ्वासकारिणी

vyāttāsyā ghurghurārāvā jagatsaṃkṣobhakāriṇī / kheladbhūtānugā krūrā niḥśvāsocchvāsakāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाताट्टअहासा दुर्नासा वह्निकुण्डसमेक्षणा । प्रोद्यत्किलकिलारावा ददाह सकलं जगत्

jātāṭṭaahāsā durnāsā vahnikuṇḍasamekṣaṇā / prodyatkilakilārāvā dadāha sakalaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दह्यमानाः सुरास्तत्र पतन्ति धरणीतले । पतन्ति यक्षगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः

dahyamānāḥ surāstatra patanti dharaṇītale / patanti yakṣagandharvāḥ sakinnaramahoragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतन्ति भूतसङ्घाश्च हाहाहैहैविराविणः । बुम्बापातैः सनिर्घातैर् उदितार्तस्वरैरपि

patanti bhūtasaṅghāśca hāhāhaihaivirāviṇaḥ / bumbāpātaiḥ sanirghātair uditārtasvarairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याप्तम् आसीत् तदा विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । संपतद्भिः पतद्भिश्च ज्वलद्भूतगणैर्मही

vyāptam āsīt tadā viśvaṃ trailokyaṃ sacarācaram / saṃpatadbhiḥ patadbhiśca jvaladbhūtagaṇairmahī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातैश्चटचटाशब्दैः पतद्भिर्गिरिसानुभिः । तत्र रौद्रोत्सवे जाता रुद्रानन्दविवर्धिनी

jātaiścaṭacaṭāśabdaiḥ patadbhirgirisānubhiḥ / tatra raudrotsave jātā rudrānandavivardhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहिंसमाना भूतानि चर्वमाणाचरानपि । तत्तद्गन्धम् उपादाय शिवारावविराविणी

vihiṃsamānā bhūtāni carvamāṇācarānapi / tattadgandham upādāya śivārāvavirāviṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गलच्छोणितधाराभिमुखा दिग्धकलेवरा । चण्डशीलाभवच्चण्डी जगत्संहारकर्मणि

galacchoṇitadhārābhimukhā digdhakalevarā / caṇḍaśīlābhavaccaṇḍī jagatsaṃhārakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽपि प्राप्ता महर्लोकं भृग्वाद्याश्च महर्षयः । ते ऽपि नश्यन्ति शतशो ब्रह्मक्षत्त्रविशादयः

ye 'pi prāptā maharlokaṃ bhṛgvādyāśca maharṣayaḥ / te 'pi naśyanti śataśo brahmakṣattraviśādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवासुरा भयत्रस्ताः सयक्षोरगराक्षसाः । विशन्ति केऽपि पातालं लीयन्ते च गुहादिषु

devāsurā bhayatrastāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ / viśanti ke'pi pātālaṃ līyante ca guhādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च देवी दिशः सर्वा व्याप्य मृत्युर् इव स्थिता । युगक्षयकरे काले देवेन विनियोजिता

sā ca devī diśaḥ sarvā vyāpya mṛtyur iva sthitā / yugakṣayakare kāle devena viniyojitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकापि नवधा जाता दशधा दशधा तथा । चतुःषष्टिस्वरूपा च शतरूपाट्टहासिनी

ekāpi navadhā jātā daśadhā daśadhā tathā / catuḥṣaṣṭisvarūpā ca śatarūpāṭṭahāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जज्ञे सहस्ररूपा च लक्षकोटितनुः शिवा । नानारूपायुधाकारा नानावादनचारिणी

jajñe sahasrarūpā ca lakṣakoṭitanuḥ śivā / nānārūpāyudhākārā nānāvādanacāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंरूपा ऽभवद्देवी शिवस्यानुज्ञया नृप । दिक्षु सर्वासु गगने विकटायुधशीलिनः

evaṃrūpā 'bhavaddevī śivasyānujñayā nṛpa / dikṣu sarvāsu gagane vikaṭāyudhaśīlinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुन्धन्तो नश्यमानांस्तान्गणा माहेश्वराः स्थिताः । विचरन्ति तया सार्द्धं शूलपट्टिशपाणयः

rundhanto naśyamānāṃstāngaṇā māheśvarāḥ sthitāḥ / vicaranti tayā sārddhaṃ śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मातृगणाः केचिद्विनायकगणैः सह । व्यवर्धन्त महारौद्रा जगत्संहारकारिणः

tato mātṛgaṇāḥ kecidvināyakagaṇaiḥ saha / vyavardhanta mahāraudrā jagatsaṃhārakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तस्या व्यवर्धन्त दंष्ट्राः कुन्देन्दुसन्निभाः । योजनानां सहस्राणि अयुतान्यर्बुदानि च

tatastasyā vyavardhanta daṃṣṭrāḥ kundendusannibhāḥ / yojanānāṃ sahasrāṇi ayutānyarbudāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंष्ट्रावलिः कररुहाः क्रूरास्तीक्ष्णाश्च कर्कशाः । वियद्दिशो लिखन्त्येव सप्तद्वीपां वसुंधराम्

daṃṣṭrāvaliḥ kararuhāḥ krūrāstīkṣṇāśca karkaśāḥ / viyaddiśo likhantyeva saptadvīpāṃ vasuṃdharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या दंष्ट्राभिसम्पातैश्चूर्णिता वनपर्वताः । शिलासंचयसंघाता विशीर्यते सहस्रशः

tasyā daṃṣṭrābhisampātaiścūrṇitā vanaparvatāḥ / śilāsaṃcayasaṃghātā viśīryate sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमवान्हेमकूटश्च निषधो गन्धमादनः । माल्यवांश्चैव नीलश्च श्वेतश्चैव महागिरिः

himavānhemakūṭaśca niṣadho gandhamādanaḥ / mālyavāṃścaiva nīlaśca śvetaścaiva mahāgiriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुमध्यमिलापीठं सप्तद्वीपं च सार्णवम् । लोकालोकेन सहितं प्राकम्पत नृपोत्तम

merumadhyamilāpīṭhaṃ saptadvīpaṃ ca sārṇavam / lokālokena sahitaṃ prākampata nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंष्ट्राशनिविस्पृष्टाश्च विशीर्यन्ते महाद्रुमाः । उत्पातैश्च दिशो व्याप्ता घोररूपैः समन्ततः

daṃṣṭrāśanivispṛṣṭāśca viśīryante mahādrumāḥ / utpātaiśca diśo vyāptā ghorarūpaiḥ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारा ग्रहगणाः सर्वे ये च वैमानिका गणाः । शिवासहस्रैर् आकीर्णा महामातृगणैस्तथा

tārā grahagaṇāḥ sarve ye ca vaimānikā gaṇāḥ / śivāsahasrair ākīrṇā mahāmātṛgaṇaistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चचार जगत् कृत्स्नं युगान्ते समुपस्थिते । भ्रमद्भिश्च ब्रुवद्भिश्च क्रोशद्भिश्च समन्ततः

sā cacāra jagat kṛtsnaṃ yugānte samupasthite / bhramadbhiśca bruvadbhiśca krośadbhiśca samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमथद्भिर् ज्वलद्भिश्च रौद्रैर्व्याप्ता दिशो दश । विस्तीर्णं शैलसङ्घातं विघूर्णितगिरिद्रुमम्

pramathadbhir jvaladbhiśca raudrairvyāptā diśo daśa / vistīrṇaṃ śailasaṅghātaṃ vighūrṇitagiridrumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभिन्नगोपुरद्वारं केशशुष्कास्थिसंकुलम् । प्रदग्धग्रामनगरं भस्मपुंजाभिसंवृतम्

prabhinnagopuradvāraṃ keśaśuṣkāsthisaṃkulam / pradagdhagrāmanagaraṃ bhasmapuṃjābhisaṃvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिताधूमाकुलं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । हाहाकाराकुलं सर्वमहहस्वननिस्वनम्

citādhūmākulaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram / hāhākārākulaṃ sarvamahahasvananisvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगद् एतद् अभूत् सर्वमशरण्यं निराश्रयम्

jagad etad abhūt sarvamaśaraṇyaṃ nirāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.