Revakhanda of the Vayupurana 150

ततो गच्छेन्महाराज कुसुमेश्वरमुत्तमम् । दक्षिणे नर्मदाकूले उपपातकनाशनम्

tato gacchenmahārāja kusumeśvaramuttamam / dakṣiṇe narmadākūle upapātakanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामेन स्थापितो देवः कुसुमेश्वरसंज्ञितः । ख्यातः सर्वेषु लोकेषु देवदेवः सनातनः

kāmena sthāpito devaḥ kusumeśvarasaṃjñitaḥ / khyātaḥ sarveṣu lokeṣu devadevaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामो मनोभवो विश्वः कुसुमायुधचापभृत् । स कामान् ददाति सर्वान् पूजितो मीनकेतनः

kāmo manobhavo viśvaḥ kusumāyudhacāpabhṛt / sa kāmān dadāti sarvān pūjito mīnaketanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन निर्दग्धकायेन चाराध्य परमेश्वरम् । अनङ्गेन तथा प्राप्तमङ्गित्वं नर्मदातटे

tena nirdagdhakāyena cārādhya parameśvaram / anaṅgena tathā prāptamaṅgitvaṃ narmadātaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गिभृतस्य नाशत्वमनङ्गस्य तु मे वद । न श्रुतं न च मे दृष्टं भूतपूर्वं कदाचन

aṅgibhṛtasya nāśatvamanaṅgasya tu me vada / na śrutaṃ na ca me dṛṣṭaṃ bhūtapūrvaṃ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्सर्वं यथा वृत्तमाचक्ष्व द्विजसत्तम । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र भीमार्जुनयमैः सह

etatsarvaṃ yathā vṛttamācakṣva dvijasattama / śrotumicchāmi viprendra bhīmārjunayamaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ कृतयुगे तात देवदेवो महेश्वरः । तपश्चचार विपुलं गङ्गासागरसंस्थितः

ādau kṛtayuge tāta devadevo maheśvaraḥ / tapaścacāra vipulaṃ gaṅgāsāgarasaṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन सम्पादिता लोकास्तपसा ससुरासुराः । जग्मुस्ते शरणं सर्वे देवदेवं शचीपतिम्

tena sampāditā lokāstapasā sasurāsurāḥ / jagmuste śaraṇaṃ sarve devadevaṃ śacīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापकः सर्वभूतानां देवदेवो महेश्वरः । संतापयति लोकांस्त्रींस्तन्निवारय गोपते

vyāpakaḥ sarvabhūtānāṃ devadevo maheśvaraḥ / saṃtāpayati lokāṃstrīṃstannivāraya gopate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा तद्वचनं तेषां देवानां बलवृत्रहा । चिन्तयामास मनसा तपोविघ्नायचादिशत्

śrutvā tadvacanaṃ teṣāṃ devānāṃ balavṛtrahā / cintayāmāsa manasā tapovighnāyacādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्सरां मेनकां रम्भां घृताचीं च तिलोत्तमाम् । वसन्तं कोकिलं कामं दक्षिणानिलमुत्तमम्

apsarāṃ menakāṃ rambhāṃ ghṛtācīṃ ca tilottamām / vasantaṃ kokilaṃ kāmaṃ dakṣiṇānilamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा तत्र महादेवं तपश्चरणतत्परम् । क्षोभयध्वं यथान्यायं गङ्गासागरवासिनम्

gatvā tatra mahādevaṃ tapaścaraṇatatparam / kṣobhayadhvaṃ yathānyāyaṃ gaṅgāsāgaravāsinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तास्तु ते सर्वे देवराजेन भारत । देवाप्सरःसमोपेता जग्मुस्ते हरसन्निधौ

evamuktāstu te sarve devarājena bhārata / devāpsaraḥsamopetā jagmuste harasannidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्तमासे कुसुमाकराकुले मयूरदात्यूहसुकोकिलाकुले । प्रनृत्य देवाप्सरगीतसंकुले प्रवाति वाते यमनैरृताकुले

vasantamāse kusumākarākule mayūradātyūhasukokilākule / pranṛtya devāpsaragītasaṃkule pravāti vāte yamanairṛtākule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन संमूर्छिताः सर्वे संसर्गाच्च खगोत्तमाः । मधुमाधवगन्धेन सकिन्नरमहोरगाः

tena saṃmūrchitāḥ sarve saṃsargācca khagottamāḥ / madhumādhavagandhena sakinnaramahoragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् आलोकते तावत्तद्वनं व्याकुलीकृतम् । वीक्षते मदनाविष्टं दशावस्थागतं जनम्

yāvad ālokate tāvattadvanaṃ vyākulīkṛtam / vīkṣate madanāviṣṭaṃ daśāvasthāgataṃ janam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदेवो ऽपि देवानाम् अवस्थात्रितयं गतः । सात्त्विकीं राजसीं राजंस्तामसीं तां शृणुष्व मे

devadevo 'pi devānām avasthātritayaṃ gataḥ / sāttvikīṃ rājasīṃ rājaṃstāmasīṃ tāṃ śṛṇuṣva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम् । अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः

ekaṃ yogasamādhinā mukulitaṃ cakṣurdvitīyaṃ punaḥ pārvatyā jaghanasthalastanataṭe śṛṅgārabhārālasam / anyaddūranirastacāpamadanakrodhānaloddīpitaṃ śambhorbhinnarasaṃ samādhisamaye netratrayaṃ pātu vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दृष्टः स देवेन सशरः सशरासनः । भस्मीभूतो गतः कामो विनाशः सर्वदेहिनाम्

evaṃ dṛṣṭaḥ sa devena saśaraḥ saśarāsanaḥ / bhasmībhūto gataḥ kāmo vināśaḥ sarvadehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामं दृष्ट्वा क्षयं यातं तत्र देवाप्सरोगणाः । भीता यथागतं सर्वे जग्मुश्चैव दिशो दश

kāmaṃ dṛṣṭvā kṣayaṃ yātaṃ tatra devāpsarogaṇāḥ / bhītā yathāgataṃ sarve jagmuścaiva diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामेन रहिता लोकाः ससुरासुरमानवाः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुर्देवा इन्द्रपुरोगमाः

kāmena rahitā lokāḥ sasurāsuramānavāḥ / brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurdevā indrapurogamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीदमानं जगद् दृष्ट्वा तमूचुः परमेष्ठिनम् । जानासि त्वं जगच्छेषं प्रभो मैथुनसम्भवात्

sīdamānaṃ jagad dṛṣṭvā tamūcuḥ parameṣṭhinam / jānāsi tvaṃ jagaccheṣaṃ prabho maithunasambhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजाः सर्वा विशुष्यन्ति कामेन रहिता विभो

prajāḥ sarvā viśuṣyanti kāmena rahitā vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां देवानां प्रपितामहः । जगाम सहितस् तत्र यत्र देवो महेश्वरः

etacchrutvā vacasteṣāṃ devānāṃ prapitāmahaḥ / jagāma sahitas tatra yatra devo maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतोषयज्जगन्नाथं सर्वभूतमहेश्वरम् । स्तुतिभिस्तण्डकैः स्तोत्रैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः

atoṣayajjagannāthaṃ sarvabhūtamaheśvaram / stutibhistaṇḍakaiḥ stotrairvedavedāṅgasambhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तुष्टो महादेवो देवानां परमेश्वरः । उवाच मधुरां वाणीं देवान्ब्रह्मपुरोगमान्

tatas tuṣṭo mahādevo devānāṃ parameśvaraḥ / uvāca madhurāṃ vāṇīṃ devānbrahmapurogamān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं कार्यं कश्च सन्तापः किं वागमनकारणम् । देवतानाम् ऋषीणां च कथ्यतां मम माचिरम्

kiṃ kāryaṃ kaśca santāpaḥ kiṃ vāgamanakāraṇam / devatānām ṛṣīṇāṃ ca kathyatāṃ mama māciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवा ऊचुः । कामनाशाज्जगन्नाशो भवितायं चराचरे । त्रैलोक्यं त्वं पुनः शम्भो उत्पादयितुम् अर्हसि

devā ūcuḥ / kāmanāśājjagannāśo bhavitāyaṃ carācare / trailokyaṃ tvaṃ punaḥ śambho utpādayitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा वचस् तेषां विमृश्य परमेश्वरः । चिन्तयामास कामस्य विग्रहं भुवि दुर्लभम्

etacchrutvā vacas teṣāṃ vimṛśya parameśvaraḥ / cintayāmāsa kāmasya vigrahaṃ bhuvi durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजगाम ततः शीघ्रम् अनङ्गो ह्यङ्गतां गतः । प्राणदः सर्वभूतानां पश्यतां नृपसत्तम

ājagāma tataḥ śīghram anaṅgo hyaṅgatāṃ gataḥ / prāṇadaḥ sarvabhūtānāṃ paśyatāṃ nṛpasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां निःस्वनेन च । अभ्यनन्दंस् ततो देवं सुरासुरमहोरगाः

tataḥ śaṅkhaninādena bherīṇāṃ niḥsvanena ca / abhyanandaṃs tato devaṃ surāsuramahoragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्ते देवदेवेश कृतार्थाः सुरसत्तमाः । विसर्जिताः पुनर्जग्मुर् यथागतम् अरिन्दम

namaste devadeveśa kṛtārthāḥ surasattamāḥ / visarjitāḥ punarjagmur yathāgatam arindama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतेषु सर्वदेवेषु कामदेवो ऽपि भारत । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

gateṣu sarvadeveṣu kāmadevo 'pi bhārata / tapaścacāra vipulaṃ narmadātaṭamāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपोजपकृशीभूतो दिव्यं वर्षशतं किल । महाभूतैर्विघ्नकरैः पीड्यमानः समन्ततः

tapojapakṛśībhūto divyaṃ varṣaśataṃ kila / mahābhūtairvighnakaraiḥ pīḍyamānaḥ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मविघ्नविनाशार्थं संस्मृतः कुण्डलेश्वरः । चकार रक्षां सर्वत्र शरपाते नृपोत्तम

ātmavighnavināśārthaṃ saṃsmṛtaḥ kuṇḍaleśvaraḥ / cakāra rakṣāṃ sarvatra śarapāte nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तुष्टो महादेवो दृढभक्त्या वरप्रदः । वरेण छन्दयामास कामं कामविनाशनः

tatastuṣṭo mahādevo dṛḍhabhaktyā varapradaḥ / vareṇa chandayāmāsa kāmaṃ kāmavināśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा तुष्टं महादेवमुवाच झषकेतनः । प्रणतः प्राञ्जलिर् भूत्वा देवदेवं त्रिलोचनम्

jñātvā tuṣṭaṃ mahādevamuvāca jhaṣaketanaḥ / praṇataḥ prāñjalir bhūtvā devadevaṃ trilocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तुष्टो ऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र तीर्थे जगन्नाथ सदा संनिहितो भव

yadi tuṣṭo 'si deveśa yadi deyo varo mama / atra tīrthe jagannātha sadā saṃnihito bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति चोक्त्वा वचनं देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य स्तूयमानो ऽप्सरोगणैः

tatheti coktvā vacanaṃ devadevo maheśvaraḥ / jagāmākāśamāviśya stūyamāno 'psarogaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते चादर्शनं देवे कामदेवो जगद्गुरुम् । स्थापयामास राजेन्द्र कुसुमेश्वरसंज्ञितम्

gate cādarśanaṃ deve kāmadevo jagadgurum / sthāpayāmāsa rājendra kusumeśvarasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्युपवासपरायणः । चैत्रमासे चतुर्दश्यां मदनस्य दिने ऽथवा

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā hyupavāsaparāyaṇaḥ / caitramāse caturdaśyāṃ madanasya dine 'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाते विमले प्राप्ते स्नात्वा पूज्य दिवाकरम् । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत् पितृदेवताः

prabhāte vimale prāpte snātvā pūjya divākaram / tilamiśreṇa toyena tarpayet pitṛdevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा स्नानं विधानेन पूजयित्वा च तं नृप । पिण्डनिर्वपणं कुर्यात् तस्य पुण्यफलं शृणु

kṛtvā snānaṃ vidhānena pūjayitvā ca taṃ nṛpa / piṇḍanirvapaṇaṃ kuryāt tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्रयाजिफलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम् । पिण्डदानात्फलं तच्च लभते नात्र संशयः

sattrayājiphalaṃ yacca labhate dvādaśābdikam / piṇḍadānātphalaṃ tacca labhate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्कुल्लमूले यः पिण्डं पित्ःनुद्दिश्य दापयेत् । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति पितामहाः

aṅkullamūle yaḥ piṇḍaṃ pitḥnuddiśya dāpayet / tasya te dvādaśābdāni tṛptiṃ yānti pitāmahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिकीटपतङ्गा ये तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । प्राप्नुवन्ति मृताः स्वर्गं किं पुनर्ये नरा मृताः

kṛmikīṭapataṅgā ye tatra tīrthe yudhiṣṭhira / prāpnuvanti mṛtāḥ svargaṃ kiṃ punarye narā mṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संन्यासं कुरुते यो ऽत्र जितक्रोधो जितेन्द्रियः । कुसुमेशे नरो भक्त्या स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

saṃnyāsaṃ kurute yo 'tra jitakrodho jitendriyaḥ / kusumeśe naro bhaktyā sa gacchecchivamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दिव्याप्सरोभिश्च देवगन्धर्वगायनैः । क्रीडते सेव्यमानस्तु कल्पकोटिशतं नृप

tatra divyāpsarobhiśca devagandharvagāyanaiḥ / krīḍate sevyamānastu kalpakoṭiśataṃ nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । जायते राजराजेन्द्रैः पूज्यमानो नृपो महान्

pūrṇe caiva tataḥ kāla iha mānuṣyatāṃ gataḥ / jāyate rājarājendraiḥ pūjyamāno nṛpo mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरूपः सुभगो वाग्मी विक्रान्तो मतिमाञ्छुचिः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

surūpaḥ subhago vāgmī vikrānto matimāñchuciḥ / jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ sarvavyādhivivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थकोटिशताधिकम् । कुसुमेशेति विख्यातं सर्वदेवनमस्कृतम्

etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ tīrthakoṭiśatādhikam / kusumeśeti vikhyātaṃ sarvadevanamaskṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.