Revakhanda of the Vayupurana 155

अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वतीर्थादनुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले शुक्लतीर्थं युधिष्ठिर

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sarvatīrthādanuttamam / uttare narmadākūle śuklatīrthaṃ yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तीर्थस्य चान्यानि पुण्यत्वाच्छुभदर्शनात् । पृथिव्यां सर्वतीर्थानि कलां नार्हन्ति षोडशीम्

tasya tīrthasya cānyāni puṇyatvācchubhadarśanāt / pṛthivyāṃ sarvatīrthāni kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । भ्रातृभिः सहितः सर्वैस् तथान्यैर् द्विजसत्तमैः

tasya tīrthasya māhātmyaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ / bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvais tathānyair dvijasattamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लतीर्थस्य चोत्पत्तिमाकर्णय नरेश्वर । यस्य संदर्शनादेव ब्रह्महत्या प्रलीयते

śuklatīrthasya cotpattimākarṇaya nareśvara / yasya saṃdarśanādeva brahmahatyā pralīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । यच्च बाल्यं कृतं पापं दर्शनादेव नश्यति

narmadā saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī / yacca bālyaṃ kṛtaṃ pāpaṃ darśanādeva naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्षदानि न सर्वत्र शुक्लतीर्थमृते नृप । शुक्लतीर्थस्य माहात्म्यं पुराणे यच्छ्रुतं मया

mokṣadāni na sarvatra śuklatīrthamṛte nṛpa / śuklatīrthasya māhātmyaṃ purāṇe yacchrutaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समागमे मुनीनां तु देवानां हि तथैव च । कथितं देवदेवेन शितिकण्ठेन भारत । कैलासे पर्वतश्रेष्ठे तत्ते संकथयाम्यहम्

samāgame munīnāṃ tu devānāṃ hi tathaiva ca / kathitaṃ devadevena śitikaṇṭhena bhārata / kailāse parvataśreṣṭhe tatte saṃkathayāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा कृतयुगस्यादौ तोषितुं गिरिजापतिम् । तपश्चचार विपुलं विष्णुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारः शुक्लतीर्थे व्यवस्थितः

purā kṛtayugasyādau toṣituṃ girijāpatim / tapaścacāra vipulaṃ viṣṇurvarṣasahasrakam / vāyubhakṣo nirāhāraḥ śuklatīrthe vyavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रत्यक्षतामागाद्देवदेवो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा तत्र तीर्थे नराधिप

tataḥ pratyakṣatāmāgāddevadevo maheśvaraḥ / prādurbhūtastu sahasā tatra tīrthe narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोशद्वयमिदं चक्रे भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

krośadvayamidaṃ cakre bhuktimuktipradāyakam / tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā mucyate sarvakilbiṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

gaṅgā kanakhale puṇyā kurukṣetre sarasvatī / grāme vā yadi vāraṇye puṇyā sarvatra narmadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वौषधीनामशनं प्रधानं सर्वेषु पेयेषु जलं प्रधानम् । निद्रा सुखानां प्रमदा रतीनां सर्वेषु गात्रेषु शिरः प्रधानम्

sarvauṣadhīnāmaśanaṃ pradhānaṃ sarveṣu peyeṣu jalaṃ pradhānam / nidrā sukhānāṃ pramadā ratīnāṃ sarveṣu gātreṣu śiraḥ pradhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातस्यापि यथा पुण्यं ललाटं नृपसत्तम । शुक्लतीर्थं तथा पुण्यं नर्मदायां युधिष्ठिर

snātasyāpi yathā puṇyaṃ lalāṭaṃ nṛpasattama / śuklatīrthaṃ tathā puṇyaṃ narmadāyāṃ yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरितां च यथा गङ्गा देवतानां जनार्दनः । शुक्लतीर्थं तथा पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

saritāṃ ca yathā gaṅgā devatānāṃ janārdanaḥ / śuklatīrthaṃ tathā puṇyaṃ narmadāyāṃ vyavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्पदानां सुरभिर्वर्णानां ब्राह्मणो यथा । प्रधानं सर्वतीर्थानां शुक्लतीर्थं तथा नृप

catuṣpadānāṃ surabhirvarṇānāṃ brāhmaṇo yathā / pradhānaṃ sarvatīrthānāṃ śuklatīrthaṃ tathā nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहाणां तु यथादित्यो नक्षत्राणां यथा शशी । शिरो वा सर्वगात्राणां धर्माणां सत्यमिष्यते

grahāṇāṃ tu yathādityo nakṣatrāṇāṃ yathā śaśī / śiro vā sarvagātrāṇāṃ dharmāṇāṃ satyamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव पार्थ तीर्थानां शुक्लतीर्थमनुत्तमम् । दुर्विज्ञेयो यथा लोके परमात्मा सनातनः

tathaiva pārtha tīrthānāṃ śuklatīrthamanuttamam / durvijñeyo yathā loke paramātmā sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुसूक्ष्मत्वादनिर्देश्यः शुक्लतीर्थं तथा नृप । मन्दप्रज्ञत्वमापन्ने महामोहसमन्वितः

susūkṣmatvādanirdeśyaḥ śuklatīrthaṃ tathā nṛpa / mandaprajñatvamāpanne mahāmohasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लतीर्थं ना जानाति नर्मदातटसंस्थितम् । बहुनात्र किमुक्तेन धर्मपुत्र पुनः पुनः

śuklatīrthaṃ nā jānāti narmadātaṭasaṃsthitam / bahunātra kimuktena dharmaputra punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लतीर्थं महापुण्यं सम्प्राप्तं कल्मषक्षयात् । यो ऽत्र दत्ते शुचिर्भूत्वा एकं रेवाजलाञ्जलिम्

śuklatīrthaṃ mahāpuṇyaṃ samprāptaṃ kalmaṣakṣayāt / yo 'tra datte śucirbhūtvā ekaṃ revājalāñjalim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पकोटिसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः

kalpakoṭisahasrāṇi pitarastena tarpitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः पुत्रो धरापृष्ठे पित्ःणामार्तिनाशनः । चाणक्यो नाम राजाभूच्छुक्लतीर्थं च वेद सः

ekaḥ putro dharāpṛṣṭhe pitḥṇāmārtināśanaḥ / cāṇakyo nāma rājābhūcchuklatīrthaṃ ca veda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽसौ द्विजवरश्रेष्ठ चाणक्यो नाम नामतः । शुक्लतीर्थस्य यो वेत्ता नान्यो वेत्ता हि कश्चन

ko 'sau dvijavaraśreṣṭha cāṇakyo nāma nāmataḥ / śuklatīrthasya yo vettā nānyo vettā hi kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनोपायेन तत्तीर्थं तेन ज्ञातं धरातले । तदहं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे

kenopāyena tattīrthaṃ tena jñātaṃ dharātale / tadahaṃ śrotumicchāmi paraṃ kautūhalaṃ hi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकुप्रभवो राजा नप्ता शुद्धोदनस्य च । चाणक्यो नाम राजर्षिर् बुभुजे पृथिवीमिमाम्

ikṣvākuprabhavo rājā naptā śuddhodanasya ca / cāṇakyo nāma rājarṣir bubhuje pṛthivīmimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रान्तो मतिमाञ्छूरः सर्वलोकैरवञ्चितः । वञ्चितः सहसा धूर्तवायसाभ्यां नृपोत्तमः

vikrānto matimāñchūraḥ sarvalokairavañcitaḥ / vañcitaḥ sahasā dhūrtavāyasābhyāṃ nṛpottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं स वञ्चितो राजा वायसाभ्यां कुतो ऽथवा । पुरा येन प्रतिज्ञातं धीगर्भेण महात्मना

kathaṃ sa vañcito rājā vāyasābhyāṃ kuto 'thavā / purā yena pratijñātaṃ dhīgarbheṇa mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जीवे वञ्चितो ऽन्येन प्राणांस्त्यक्ष्ये न संशयः । एतन्मे वद विप्रेन्द्र परं कौतूहलं मम

na jīve vañcito 'nyena prāṇāṃstyakṣye na saṃśayaḥ / etanme vada viprendra paraṃ kautūhalaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं वञ्चितं ज्ञात्वा तदा संगृह्य वायसौ । प्रेषयामास तीव्रेण दण्डेन यमसादनम्

ātmānaṃ vañcitaṃ jñātvā tadā saṃgṛhya vāyasau / preṣayāmāsa tīvreṇa daṇḍena yamasādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायसावूचतुः । सुन्दोपसुन्दयोः पुत्रावावां काकत्वमागतौ । मा वधीस्त्वं महाभाग कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

vāyasāvūcatuḥ / sundopasundayoḥ putrāvāvāṃ kākatvamāgatau / mā vadhīstvaṃ mahābhāga kasmiṃścitkāraṇāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावावां कृतसंकल्पौ त्वया कोपेन मानद । निरस्तावनिरस्तौ वा यास्यावः परमां गतिम्

tāvāvāṃ kṛtasaṃkalpau tvayā kopena mānada / nirastāvanirastau vā yāsyāvaḥ paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदादेशय राजेन्द्र कृत्वा तव महत्प्रियम् । मुक्तशापौ भविष्यावो ब्रह्मणो वचनं तथा

tadādeśaya rājendra kṛtvā tava mahatpriyam / muktaśāpau bhaviṣyāvo brahmaṇo vacanaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा काकवचनं चाणक्यो नृपसत्तमः । नाहं जीवे विदित्वैवं वञ्चितः केन कर्हिचित्

tacchrutvā kākavacanaṃ cāṇakyo nṛpasattamaḥ / nāhaṃ jīve viditvaivaṃ vañcitaḥ kena karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्तीर्थं विजानीतं यमस्य सदने द्विजौ । प्रेषयामि यथान्यायं श्रुत्वा तत्कथयिष्यथः

tasmāttīrthaṃ vijānītaṃ yamasya sadane dvijau / preṣayāmi yathānyāyaṃ śrutvā tatkathayiṣyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव मुक्तौ तौ काकौ स्रक्चन्दनविभूषितौ । शीघ्रगौ प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति

tenaiva muktau tau kākau srakcandanavibhūṣitau / śīghragau preṣayāmāsa yamasya sadanaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र धर्मपुरं गत्वा विचरन्तावितस्ततः । यदि पृच्छति धर्मात्मा यमः संयमनो महान्

tatra dharmapuraṃ gatvā vicarantāvitastataḥ / yadi pṛcchati dharmātmā yamaḥ saṃyamano mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतो वामागतं ब्रूतं केन वा भूषितावुभौ । मदीया भारती तस्य कथनीया ह्यशङ्कितम्

kuto vāmāgataṃ brūtaṃ kena vā bhūṣitāvubhau / madīyā bhāratī tasya kathanīyā hyaśaṅkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकुसंभवो राजा चाणक्यो नाम धार्मिकः । द्वादशाहे मृतस्यास्य तर्पितावशनादिना

ikṣvākusaṃbhavo rājā cāṇakyo nāma dhārmikaḥ / dvādaśāhe mṛtasyāsya tarpitāvaśanādinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो गतौ तौ यमसादनम् । क्रीडितौ प्राङ्गणे तस्य स्रक्चन्दनविभूषितौ । धर्मराजेन तौ दृष्टौ पृष्टौ धृष्टौ च वायसौ

tacchrutvā vacanaṃ rājño gatau tau yamasādanam / krīḍitau prāṅgaṇe tasya srakcandanavibhūṣitau / dharmarājena tau dṛṣṭau pṛṣṭau dhṛṣṭau ca vāyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतः स्थानात्समायातौ केन वा भूषितावुभौ । वृत्तं वै कथ्यतामेतद्वायसावविशङ्कया

kutaḥ sthānātsamāyātau kena vā bhūṣitāvubhau / vṛttaṃ vai kathyatāmetadvāyasāvaviśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकावूचतुः । इक्ष्वाकुसम्भवो राजा चाणक्यो नाम धार्मिकः । द्वादशाहे मृतस्यास्य तर्पितावशनादिभिः

kākāvūcatuḥ / ikṣvākusambhavo rājā cāṇakyo nāma dhārmikaḥ / dvādaśāhe mṛtasyāsya tarpitāvaśanādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा सदा वैवस्वतो यमः । चित्रगुप्तं कलिं कालं वीक्ष्यताम् इदम् अब्रवीत्

tayostadvacanaṃ śrutvā sadā vaivasvato yamaḥ / citraguptaṃ kaliṃ kālaṃ vīkṣyatām idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डजस्वेदजातीनां भूतानां सचराचरे । विहितं लोककर्त्ःणां सान्निध्यं ब्रह्मणा मम

aṇḍajasvedajātīnāṃ bhūtānāṃ sacarācare / vihitaṃ lokakartḥṇāṃ sānnidhyaṃ brahmaṇā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतः कुत्र दुराचारश्चाणक्यो नामतस्त्विह । अन्विष्यतां पुराणेषु त्वितिहासेषु या गतिः

gataḥ kutra durācāraścāṇakyo nāmatastviha / anviṣyatāṃ purāṇeṣu tvitihāseṣu yā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तैर् धर्मपालैस् तु धर्मराजप्रचोदितैः । निरीक्षिता पुराणोक्ता कर्मजा गतिरागतिः

tatas tair dharmapālais tu dharmarājapracoditaiḥ / nirīkṣitā purāṇoktā karmajā gatirāgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रोवाच वचनं धर्मो धर्मभृतां वरः । शृण्वतां धर्मपालानां मेघगम्भीरया गिरा

tataḥ provāca vacanaṃ dharmo dharmabhṛtāṃ varaḥ / śṛṇvatāṃ dharmapālānāṃ meghagambhīrayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लतीर्थे मृतानां तु नर्मदाविमले जले । अण्डजस्वेदजातीनां न गतिर्मम सन्निधौ

śuklatīrthe mṛtānāṃ tu narmadāvimale jale / aṇḍajasvedajātīnāṃ na gatirmama sannidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तीर्थं धार्मिकं लोके ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः । निर्मितं परया भक्त्या लोकानां हितकाम्यया

tattīrthaṃ dhārmikaṃ loke brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ / nirmitaṃ parayā bhaktyā lokānāṃ hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापोपपातकैर्युक्ता ये नरा नर्मदाजले । शुक्लतीर्थे मृताः शुद्धा न ते मद्विषयाः क्वचित्

pāpopapātakairyuktā ye narā narmadājale / śuklatīrthe mṛtāḥ śuddhā na te madviṣayāḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तौ काकौ यमभाषितम् । आगतौ शीघ्रगौ पार्थ दृष्ट्वा यमपुरं महत्

etacchrutvā tu vacanaṃ tau kākau yamabhāṣitam / āgatau śīghragau pārtha dṛṣṭvā yamapuraṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टौ तौ प्रणतौ राज्ञा यथावृत्तं यथाश्रुतम् । कथयामासतुः पार्थ दानवौ काकतां गतौ

pṛṣṭau tau praṇatau rājñā yathāvṛttaṃ yathāśrutam / kathayāmāsatuḥ pārtha dānavau kākatāṃ gatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मात्स्थानाद्गतावावां यमस्य पुरमुत्तमम् । पृथिव्या दक्षिणे भागे ह्यतीत्य बहुयोनिजम्

asmātsthānādgatāvāvāṃ yamasya puramuttamam / pṛthivyā dakṣiṇe bhāge hyatītya bahuyonijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पुरं कामगं दिव्यं स्वर्णप्राकारतोरणम् । अनेकगृहसम्बाधं मणिकाञ्चनभूषितम्

tatpuraṃ kāmagaṃ divyaṃ svarṇaprākāratoraṇam / anekagṛhasambādhaṃ maṇikāñcanabhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्पथैश्चत्वरैश्च घण्टामार्गोपशोभितम् । उद्यानवनसंछन्नं पद्मिनीखण्डमन्दितम्

catuṣpathaiścatvaraiśca ghaṇṭāmārgopaśobhitam / udyānavanasaṃchannaṃ padminīkhaṇḍamanditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंससारससंघुष्टं कोकिलाकुलसंकुलम् । सिंहव्याघ्रगजाकीर्णम् ऋक्षवानरसेवितम्

haṃsasārasasaṃghuṣṭaṃ kokilākulasaṃkulam / siṃhavyāghragajākīrṇam ṛkṣavānarasevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरनारीसमाकीर्णं नित्योत्सवविभूषितम् । शंखदुन्दुभिर्निर्घोषैर् वीणावेणुनिनादितम्

naranārīsamākīrṇaṃ nityotsavavibhūṣitam / śaṃkhadundubhirnirghoṣair vīṇāveṇunināditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यममार्गे ऽपि विहितं स्वर्गलोकमिवापरम् । गतौ तत्र पुनश्चान्यैर्यमदूतैर्यमाज्ञया

yamamārge 'pi vihitaṃ svargalokamivāparam / gatau tatra punaścānyairyamadūtairyamājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदितौ प्रेषितौ तत्र यत्र देवो जगत्प्रभुः । प्राणस्य भीत्या दृष्टो ऽसौ सिंहासनगतः प्रभुः

viditau preṣitau tatra yatra devo jagatprabhuḥ / prāṇasya bhītyā dṛṣṭo 'sau siṃhāsanagataḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकायो महाजङ्घो महास्कन्धो महोदरः । महावक्षा महाबाहुर् महावक्त्रेक्षणो महान्

mahākāyo mahājaṅgho mahāskandho mahodaraḥ / mahāvakṣā mahābāhur mahāvaktrekṣaṇo mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामहिषमारूढो महामुकुटभूषितः । तत्रान्यश्च कलिः कालश्चित्रगुप्तो महामतिः

mahāmahiṣamārūḍho mahāmukuṭabhūṣitaḥ / tatrānyaśca kaliḥ kālaścitragupto mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समागतौ तदा दृष्टौ मध्ये ज्वलितपावकौ । पुण्यपापानि जन्तूनां श्रुतिस्मृत्यर्थपारगौ

samāgatau tadā dṛṣṭau madhye jvalitapāvakau / puṇyapāpāni jantūnāṃ śrutismṛtyarthapāragau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारयन्तौ सततं तिष्ठाते तौ दिवानिशम् । ततो ह्यावां प्रणामान्ते यमेन यममूर्तिना

vicārayantau satataṃ tiṣṭhāte tau divāniśam / tato hyāvāṃ praṇāmānte yamena yamamūrtinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टावागमने हेतुं तमब्रूव शृणुष्व तत् । उज्जयिन्यां महीपालश्चाणक्यो ऽभूत् प्रतापवान्

pṛṣṭāvāgamane hetuṃ tamabrūva śṛṇuṣva tat / ujjayinyāṃ mahīpālaścāṇakyo 'bhūt pratāpavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाहे मृतस्यास्य भुक्त्वा प्राप्तौ यमालयम् । ततो ऽस्माकं वचः श्रुत्वा कम्पयित्वा शिरो यमः

dvādaśāhe mṛtasyāsya bhuktvā prāptau yamālayam / tato 'smākaṃ vacaḥ śrutvā kampayitvā śiro yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच वचनं सत्यं सभामध्ये हसन्निव । अस्ति तत्कारणं येन चाणक्यः पापपूरुषः

uvāca vacanaṃ satyaṃ sabhāmadhye hasanniva / asti tatkāraṇaṃ yena cāṇakyaḥ pāpapūruṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नायातो मम लोके तु सर्वपापभयंकरे । शुक्लतीर्थे मृतानां तु नर्मदायां परं पदम्

nāyāto mama loke tu sarvapāpabhayaṃkare / śuklatīrthe mṛtānāṃ tu narmadāyāṃ paraṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते सर्वजन्तूनां नात्र काचिद्विचारणा । अवशः स्ववशो वापि जन्तुस्तत्क्षेत्रमण्डले

jāyate sarvajantūnāṃ nātra kācidvicāraṇā / avaśaḥ svavaśo vāpi jantustatkṣetramaṇḍale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतः स वै न सन्देहो रुद्रस्यानुचरो भवेत् । तद्धर्मवचनं श्रुत्वा निर्गत्य नगराद्बहिः

mṛtaḥ sa vai na sandeho rudrasyānucaro bhavet / taddharmavacanaṃ śrutvā nirgatya nagarādbahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन्तौ विविधां घोरां नरके लोकयातनाम् । त्रिंशत्कोट्यो हि घोराणां नरकाणां नृपोत्तम

paśyantau vividhāṃ ghorāṃ narake lokayātanām / triṃśatkoṭyo hi ghorāṇāṃ narakāṇāṃ nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टा भीतौ परामार्तिगतौ तत्र महापथि । नरको रौरवस्तत्र महारौरव एव च

dṛṣṭā bhītau parāmārtigatau tatra mahāpathi / narako rauravastatra mahāraurava eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेषणः शोषणश्चैव कालसूत्रो ऽस्थिभञ्जनः । तामिस्रश्चान्धतामिस्रः कृमिपूतिवहस्तथा

peṣaṇaḥ śoṣaṇaścaiva kālasūtro 'sthibhañjanaḥ / tāmisraścāndhatāmisraḥ kṛmipūtivahastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टश्चान्यो महाज्वालस्तत्रैव विषभोजनः । नरकौ दंशमशकौ तथा यमलपर्वतौ

dṛṣṭaścānyo mahājvālastatraiva viṣabhojanaḥ / narakau daṃśamaśakau tathā yamalaparvatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदी वैतरणी दृष्टा सर्वपापप्रणाशिनी । शीतलं सलिलं यत्र पिबन्ति ह्यमृतोपमम्

nadī vaitaraṇī dṛṣṭā sarvapāpapraṇāśinī / śītalaṃ salilaṃ yatra pibanti hyamṛtopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव नीरं पापानां शोणितं परिवर्तते । असिपत्रवनं चान्यद्दृष्टान्या महती शिला

tadeva nīraṃ pāpānāṃ śoṇitaṃ parivartate / asipatravanaṃ cānyaddṛṣṭānyā mahatī śilā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निपुंजनिभाकारा विशाला शाल्मली परा । इत्यादयस्तथैवान्ये शतसाहस्रसंज्ञिताः

agnipuṃjanibhākārā viśālā śālmalī parā / ityādayastathaivānye śatasāhasrasaṃjñitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरघोरतरा दृष्टाः क्लिश्यन्ते यत्र मानवाः । वाचिकैर्मानसैः पापैः कर्मजैश्च पृथग्विधैः

ghoraghoratarā dṛṣṭāḥ kliśyante yatra mānavāḥ / vācikairmānasaiḥ pāpaiḥ karmajaiśca pṛthagvidhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहंकारकृतैर् दोषैर् मायावचनपूर्वकैः । पिता माता गुरुर्भ्राता अनाथा विकलेन्द्रियाः

ahaṃkārakṛtair doṣair māyāvacanapūrvakaiḥ / pitā mātā gururbhrātā anāthā vikalendriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमन्ति नोद्धृता येषां गतिस्तेषां हि रौरवे । तत्र ते द्वादशाब्दानि क्षपित्वा रौरवे ऽधमाः

bhramanti noddhṛtā yeṣāṃ gatisteṣāṃ hi raurave / tatra te dvādaśābdāni kṣapitvā raurave 'dhamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह मानुष्यके लोके दीनान्धाश्च भवन्ति ते । देवब्रह्मस्वहर्त्ःणां नराणां पापकर्मणाम्

iha mānuṣyake loke dīnāndhāśca bhavanti te / devabrahmasvahartḥṇāṃ narāṇāṃ pāpakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महारौरवमाश्रित्य ध्रुवं वासो यमालये । ततः कालेन महता पापाः पापेन वेष्टिताः

mahārauravamāśritya dhruvaṃ vāso yamālaye / tataḥ kālena mahatā pāpāḥ pāpena veṣṭitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायन्ते कण्टकैर्भिन्नाः कोशे वा कोशकारकाः । मृगपक्षिविहङ्गानां घातका मांसभक्षकाः

jāyante kaṇṭakairbhinnāḥ kośe vā kośakārakāḥ / mṛgapakṣivihaṅgānāṃ ghātakā māṃsabhakṣakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेषणं नरकं यान्ति शोषणं जीवबन्धनात् । तत्रत्यां यातनां घोरां सहित्वा शास्त्रचोदिताम्

peṣaṇaṃ narakaṃ yānti śoṣaṇaṃ jīvabandhanāt / tatratyāṃ yātanāṃ ghorāṃ sahitvā śāstracoditām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह मानुष्यतां प्राप्य पङ्ग्वन्धबधिरा नराः । गवार्थे ब्राह्मणार्थे च ह्यनृतं वदतामिह

iha mānuṣyatāṃ prāpya paṅgvandhabadhirā narāḥ / gavārthe brāhmaṇārthe ca hyanṛtaṃ vadatāmiha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतनं जायते पुंसां नरके कालसूत्रके । तत्रत्या यातना घोरा विहिता शास्त्रकर्तृभिः

patanaṃ jāyate puṃsāṃ narake kālasūtrake / tatratyā yātanā ghorā vihitā śāstrakartṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वा समागता ह्यत्र ते यास्यन्त्यन्त्यजां गतिम् । बन्धयन्ति च ये जीवांस्त्यक्त्वात्मकुलसन्ततिम्

bhuktvā samāgatā hyatra te yāsyantyantyajāṃ gatim / bandhayanti ca ye jīvāṃstyaktvātmakulasantatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतन्ति नात्र सन्देहो नरके ते ऽस्थिभञ्जने । तत्र वर्षशतस्यान्त इह मानुष्यतां गताः

patanti nātra sandeho narake te 'sthibhañjane / tatra varṣaśatasyānta iha mānuṣyatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुब्जा वामनकाः पापा जायन्ते दुःखभागिनः । ये त्यजन्ति स्वकां भार्यां मूढाः पण्डितमानिनः

kubjā vāmanakāḥ pāpā jāyante duḥkhabhāginaḥ / ye tyajanti svakāṃ bhāryāṃ mūḍhāḥ paṇḍitamāninaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते यान्ति नरकं घोरं तामिस्रं नात्र संशयः । तत्र वर्षशतस्यान्ते इह मानुष्यतां गताः

te yānti narakaṃ ghoraṃ tāmisraṃ nātra saṃśayaḥ / tatra varṣaśatasyānte iha mānuṣyatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुश्चर्माणो दुर्भगाश्च जायन्ते मानवा हि ते । मानकूटं तुलाकूटं कूटकं तु वदन्ति ये

duścarmāṇo durbhagāśca jāyante mānavā hi te / mānakūṭaṃ tulākūṭaṃ kūṭakaṃ tu vadanti ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरके ते ऽन्धतामिस्रे प्रपच्यन्ते नराधमाः । शतसाहस्रिकं कालमुषित्वा तत्र ते नराः

narake te 'ndhatāmisre prapacyante narādhamāḥ / śatasāhasrikaṃ kālamuṣitvā tatra te narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह शत्रुगृहे त्वन्धा भ्रमन्ते दीनमूर्तयः । पितृदेवद्विजेभ्यो ऽन्नमदत्त्वा ये ऽत्र भुञ्जते

iha śatrugṛhe tvandhā bhramante dīnamūrtayaḥ / pitṛdevadvijebhyo 'nnamadattvā ye 'tra bhuñjate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरके कृमिभक्ष्ये ते पतन्ति स्वात्मपोषकाः । ततः प्रसूतिकाले हि कृमिभुक्तश्च सव्रणः

narake kṛmibhakṣye te patanti svātmapoṣakāḥ / tataḥ prasūtikāle hi kṛmibhuktaśca savraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते ऽशुचिगन्धो ऽत्र परभाग्योपजीवकः । स्वकर्मविच्युताः पापा वर्णाश्रमविवर्जिताः

jāyate 'śucigandho 'tra parabhāgyopajīvakaḥ / svakarmavicyutāḥ pāpā varṇāśramavivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरके पूयसम्पूर्णे क्लिश्यन्ते ह्ययुतं समाः । पूर्णे तत्र ततः काले प्राप्य मानुष्यकं भवम्

narake pūyasampūrṇe kliśyante hyayutaṃ samāḥ / pūrṇe tatra tataḥ kāle prāpya mānuṣyakaṃ bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्वेजनीया भूतानां जायन्ते व्याधिभिर्वृताः । अग्निदो गरदश्चैव लोभमोहान्वितो नरः

udvejanīyā bhūtānāṃ jāyante vyādhibhirvṛtāḥ / agnido garadaścaiva lobhamohānvito naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरके विषसम्पूर्णे निमज्जति दुरात्मवान् । तत्र वर्षशतात्कालादुन्मज्जनमवस्थितः

narake viṣasampūrṇe nimajjati durātmavān / tatra varṣaśatātkālādunmajjanamavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवि मानुषतां प्राप्य कृपणो जायते पुनः । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां प्रावरणानि च

bhuvi mānuṣatāṃ prāpya kṛpaṇo jāyate punaḥ / pādukopānahau chatraṃ śayyāṃ prāvaraṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदत्त्वा दंशमशकैर्भक्ष्यन्ते जन्यसप्ततिम् । पितुर्द्रव्यापहर्तारस्ताडनक्रोशने रताः

adattvā daṃśamaśakairbhakṣyante janyasaptatim / piturdravyāpahartārastāḍanakrośane ratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीडनं क्रियते तेषां यत्र तौ युग्मपर्वतौ । या सा वैतरणी घोरा नदी रक्तप्रवाहिनी

pīḍanaṃ kriyate teṣāṃ yatra tau yugmaparvatau / yā sā vaitaraṇī ghorā nadī raktapravāhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबन्ति रुधिरं तत्र ये ऽभियान्ति रजस्वलाम् । असिपत्रवने घोरे पीड्यन्ते पापकारिणः

pibanti rudhiraṃ tatra ye 'bhiyānti rajasvalām / asipatravane ghore pīḍyante pāpakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परपीडाकरा नित्यं ये नरो ऽन्त्यजगामिनः । गुरुदाररतानां तु महापातकिनामपि

parapīḍākarā nityaṃ ye naro 'ntyajagāminaḥ / gurudāraratānāṃ tu mahāpātakināmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलावगूहनं तेषां जायते जन्मसप्ततिम् । ज्वलन्तीमायसीं घोरां बहुकण्टकसंवृताम्

śilāvagūhanaṃ teṣāṃ jāyate janmasaptatim / jvalantīmāyasīṃ ghorāṃ bahukaṇṭakasaṃvṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाल्मलीं ते ऽवगूहन्ति परदाररता हि ये । परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वमपहृत्य च

śālmalīṃ te 'vagūhanti paradāraratā hi ye / parasya yoṣitaṃ hṛtvā brahmasvamapahṛtya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरण्ये निर्जले देशे स भवेत्क्रूरराक्षसः । देवस्वं ब्राह्मणस्वं च लोभेनैवाहरेच्च यः

araṇye nirjale deśe sa bhavetkrūrarākṣasaḥ / devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ ca lobhenaivāharecca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पापात्मा परे लोके गृध्रोच्छिष्टेन जीवति । एवमादीनि पापानि भुञ्जन्ते यमशासनात्

sa pāpātmā pare loke gṛdhrocchiṣṭena jīvati / evamādīni pāpāni bhuñjante yamaśāsanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां तु दर्शनादेव श्रवणाज्जायते भयम् । तथा दानफलं चान्ये भुञ्जाना यममन्दिरे

yeṣāṃ tu darśanādeva śravaṇājjāyate bhayam / tathā dānaphalaṃ cānye bhuñjānā yamamandire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टाः श्रुतं कथयतां दूतानां च यमाज्ञया । रथैरन्ये गजैरन्ये केचिद्वाजिभिर् आवृताः

dṛṣṭāḥ śrutaṃ kathayatāṃ dūtānāṃ ca yamājñayā / rathairanye gajairanye kecidvājibhir āvṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टास्तत्र महाभाग तपःसंचयसंस्थिताः । गोदाता स्वर्णदाता च भूमिरत्नप्रदा नराः

dṛṣṭāstatra mahābhāga tapaḥsaṃcayasaṃsthitāḥ / godātā svarṇadātā ca bhūmiratnapradā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शय्याशनगृहादीनां स लोकः कामदो नृणाम् । अन्नं पानीयसहितं ददते ये ऽत्र मानवाः

śayyāśanagṛhādīnāṃ sa lokaḥ kāmado nṛṇām / annaṃ pānīyasahitaṃ dadate ye 'tra mānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तृप्ताः सुसंतुष्टाः क्रीडन्ते यमसादने । अत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम्

tatra tṛptāḥ susaṃtuṣṭāḥ krīḍante yamasādane / atra yaddīyate dānamapi vālāgramātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदक्षयफलं सर्वं शुक्लतीर्थे नृपोत्तम । एतत्ते कथितं सर्वं यद्दृष्टं यच्च वै श्रुतम्

tadakṣayaphalaṃ sarvaṃ śuklatīrthe nṛpottama / etatte kathitaṃ sarvaṃ yaddṛṣṭaṃ yacca vai śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुष्व यदभिप्रेतं यदि शक्नोषि मुच्यताम् । तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा चाणक्यो हृष्टमानसः

kuruṣva yadabhipretaṃ yadi śaknoṣi mucyatām / tayostadvacanaṃ śrutvā cāṇakyo hṛṣṭamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसर्जयामास खगावभिनन्द्य पुनःपुनः । ताभ्यां गताभ्यां सर्वस्वं दत्त्वा विप्रेषु भारत

visarjayāmāsa khagāvabhinandya punaḥpunaḥ / tābhyāṃ gatābhyāṃ sarvasvaṃ dattvā vipreṣu bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामक्रोधौ परित्यज्य जगामामरपर्वतम् । तत्र बद्ध्वोडुपं गाढं कृष्णरज्ज्वावलम्बितम्

kāmakrodhau parityajya jagāmāmaraparvatam / tatra baddhvoḍupaṃ gāḍhaṃ kṛṣṇarajjvāvalambitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लवमानो ऽशु ध्यायन्देवं जनार्दनम् । आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनं वै जातवेदसः

plavamāno 'śu dhyāyandevaṃ janārdanam / ārogyaṃ bhāskarādiccheddhanaṃ vai jātavedasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्नोति ज्ञानमीशानान्मोक्षं प्राप्नोति केशवात् । नीलं रक्तं तदभवन्मेचकं यद्धि सूत्रकम्

prāpnoti jñānamīśānānmokṣaṃ prāpnoti keśavāt / nīlaṃ raktaṃ tadabhavanmecakaṃ yaddhi sūtrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धस्फटिकसङ्काशं दृष्ट्वा रज्जुं महामतिः । आप्लुत्य विमले तोये गतो ऽसौ वैष्णवं पदम्

śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ dṛṣṭvā rajjuṃ mahāmatiḥ / āplutya vimale toye gato 'sau vaiṣṇavaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायन्ति यद्वेदविदः पुराणं नारायणं शाश्वतमच्युताह्वयम् । प्राप्तः स तं राजसुतो महात्मा निक्षिप्य देहं शुभशुक्लतीर्थे

gāyanti yadvedavidaḥ purāṇaṃ nārāyaṇaṃ śāśvatamacyutāhvayam / prāptaḥ sa taṃ rājasuto mahātmā nikṣipya dehaṃ śubhaśuklatīrthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा ते कथिता राजन्सिद्धिश्चाणक्यभूभृतः । तथान्यत्तव वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः

eṣā te kathitā rājansiddhiścāṇakyabhūbhṛtaḥ / tathānyattava vakṣyāmi śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.