Revakhanda of the Vayupurana 2

सूत उवाच

sūta uvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर्मदायास्तु माहात्म्यं कृष्णद्वैपायनो ऽब्रवीत् । तत्ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यत्त्वया परिपृच्छितम्

narmadāyāstu māhātmyaṃ kṛṣṇadvaipāyano 'bravīt / tatte 'haṃ sampravakṣyāmi yattvayā paripṛcchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरं नर्मदायास्तु तीर्थानां मुनिसत्तम । को ऽन्यः शक्तो ऽस्ति वै वक्तुमृते ब्रह्माणमीश्वरम्

vistaraṃ narmadāyāstu tīrthānāṃ munisattama / ko 'nyaḥ śakto 'sti vai vaktumṛte brahmāṇamīśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतमेव पुरा प्रश्नं पृष्टवाञ्जनमेजयः । वैशंपायनसंज्ञं तु शिष्यं द्वैपायनस्य ह

etameva purā praśnaṃ pṛṣṭavāñjanamejayaḥ / vaiśaṃpāyanasaṃjñaṃ tu śiṣyaṃ dvaipāyanasya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेवातीर्थाश्रितं पुण्यं तत्ते वक्ष्यामि शौनक । पुरा पारीक्षितो राजा यज्ञादीक्षासु दीक्षितः

revātīrthāśritaṃ puṇyaṃ tatte vakṣyāmi śaunaka / purā pārīkṣito rājā yajñādīkṣāsu dīkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संभृते तु हविर्द्रव्ये वर्तमानेषु कर्मसु । आसीनेषु द्विजाग्र्येषु हूयमाने हुताशने

saṃbhṛte tu havirdravye vartamāneṣu karmasu / āsīneṣu dvijāgryeṣu hūyamāne hutāśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तमानासु सर्वत्र तथा धर्मकथासु च । श्रूयमाणे तथा शब्दे जनैरुक्ते त्वहर्निशम्

vartamānāsu sarvatra tathā dharmakathāsu ca / śrūyamāṇe tathā śabde janairukte tvaharniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञभूमौ कुलपते दीयतां भुज्यताम् इति । विविधांश्च विनोदान्वै कुर्वाणेषु विनोदिषु

yajñabhūmau kulapate dīyatāṃ bhujyatām iti / vividhāṃśca vinodānvai kurvāṇeṣu vinodiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधे वर्तमाने यज्ञे स्वर्गसदःसमे । वैशंपायनम् आसीनं पप्रच्छ जनमेजयः

evaṃvidhe vartamāne yajñe svargasadaḥsame / vaiśaṃpāyanam āsīnaṃ papraccha janamejayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैपायनप्रसादेन ज्ञानवानसि मे मतः । वैशंपायन तस्मात् त्वां पृच्छामि ऋषिसन्निधौ

dvaipāyanaprasādena jñānavānasi me mataḥ / vaiśaṃpāyana tasmāt tvāṃ pṛcchāmi ṛṣisannidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूहि मे त्वं पुरावृत्तं पित्ःणां तीर्थसेवनम् । चिरं नानाविधान्क्लेशान् प्राप्तास्त इति मे श्रुतम्

brūhi me tvaṃ purāvṛttaṃ pitḥṇāṃ tīrthasevanam / ciraṃ nānāvidhānkleśān prāptāsta iti me śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं द्यूतजिताः पार्था मम पूर्वपितामहाः । आसमुद्रां महीं विप्र भ्रमन्तस्तीर्थलोभतः

kathaṃ dyūtajitāḥ pārthā mama pūrvapitāmahāḥ / āsamudrāṃ mahīṃ vipra bhramantastīrthalobhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केन ते सहितास्तात भूमिभागान् अनेकशः । चेरुः कथय तत्सर्वं सर्वज्ञो ऽसि मतो मम

kena te sahitāstāta bhūmibhāgān anekaśaḥ / ceruḥ kathaya tatsarvaṃ sarvajño 'si mato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच

vaiśaṃpāyana uvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयिष्यामि भूनाथ यत्पृष्टं तु त्वया ऽनघ । नमस्कृत्य विरूपाक्षं वेदव्यासं महाकविम्

kathayiṣyāmi bhūnātha yatpṛṣṭaṃ tu tvayā 'nagha / namaskṛtya virūpākṣaṃ vedavyāsaṃ mahākavim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहास्तु ते पञ्च पाण्डवाः सह कृष्णया । उषित्वा ब्राह्मणैः सार्धं काम्यके वन उत्तमे

pitāmahāstu te pañca pāṇḍavāḥ saha kṛṣṇayā / uṣitvā brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ kāmyake vana uttame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानोद्दालके तत्र कश्यपो ऽथ महामतिः । विभाण्डकश्च राजेन्द्र मुरुश्चैव महामुनिः

pradhānoddālake tatra kaśyapo 'tha mahāmatiḥ / vibhāṇḍakaśca rājendra muruścaiva mahāmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुलस्त्यो लोमशश्चैव तथान्ये पुत्रपौत्रिणः । स्नात्वा निःशेषतीर्थेषु गतास्ते विन्ध्यपर्वतम्

pulastyo lomaśaścaiva tathānye putrapautriṇaḥ / snātvā niḥśeṣatīrtheṣu gatāste vindhyaparvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च तत्राश्रमं पुण्यं सर्वैर्वृक्षैः समाकुलम् । चम्पकैः कर्णकारैश्च पुन्नागैर्नागकेसरैः

te ca tatrāśramaṃ puṇyaṃ sarvairvṛkṣaiḥ samākulam / campakaiḥ karṇakāraiśca punnāgairnāgakesaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बकुलैः कोविदारैश्च दाडिमैरुपशोभितम् । पुष्पितैरर्जुनैश्चैव बिल्वपाटलकेतकैः

bakulaiḥ kovidāraiśca dāḍimairupaśobhitam / puṣpitairarjunaiścaiva bilvapāṭalaketakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदम्बाम्रमधूकैश्च निम्बजम्बीरतिन्दुकैः । नालिकेरैः कपित्थैश्च खर्जूरपनसैस्तथा

kadambāmramadhūkaiśca nimbajambīratindukaiḥ / nālikeraiḥ kapitthaiśca kharjūrapanasaistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्लीभिरावृतम् । सपुष्पं फलितं कान्तं वनं चैत्ररथं यथा

nānādrumalatākīrṇaṃ nānāvallībhirāvṛtam / sapuṣpaṃ phalitaṃ kāntaṃ vanaṃ caitrarathaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलाश्रयैस्तु विपुलैः पद्मिनीखण्डमण्डितम् । सितोत्पलैश्च संछन्नं नीलपीतैः सितारुणैः

jalāśrayaistu vipulaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitam / sitotpalaiśca saṃchannaṃ nīlapītaiḥ sitāruṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । आडीकाकबलाकाभिः सेवितं कोकिलादिभिः

haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam / āḍīkākabalākābhiḥ sevitaṃ kokilādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च गजैश्चैव महोत्कटैः । महिषैश्च महाकायैः कुरङ्गैश् चित्रकैः शशैः

siṃhairvyāghrairvarāhaiśca gajaiścaiva mahotkaṭaiḥ / mahiṣaiśca mahākāyaiḥ kuraṅgaiś citrakaiḥ śaśaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डकैश्चैव खड्गैश्च गोमायुसुरभी युतम् । सारङ्गैर् मल्लकैश्चैव द्विपदैश्च चतुष्पदैः

gaṇḍakaiścaiva khaḍgaiśca gomāyusurabhī yutam / sāraṅgair mallakaiścaiva dvipadaiśca catuṣpadaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाच कोकिलाकीर्णं मनःकान्तं सुशोभितम् । जीवंजीवकसंघैश्च नानापक्षिसमायुतम्

tathāca kokilākīrṇaṃ manaḥkāntaṃ suśobhitam / jīvaṃjīvakasaṃghaiśca nānāpakṣisamāyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखशोकविनिर्मुक्तं सत्त्वोत्कटमनोरमम् । क्षुत्तृषारहितं कान्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्

duḥkhaśokavinirmuktaṃ sattvotkaṭamanoramam / kṣuttṛṣārahitaṃ kāntaṃ sarvavyādhivivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहीस्तनं पिबन्त्यत्र कुरंगाः स्नेहसंयुतम् । मार्जारमूषकौ चोभाववलेहत उन्मुखौ

siṃhīstanaṃ pibantyatra kuraṃgāḥ snehasaṃyutam / mārjāramūṣakau cobhāvavalehata unmukhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चास्याः पोतकेभाश्च भोगिनस्तु कलापिनः । दृष्ट्वा तद्विपिनं रम्यं प्रविष्टाः पाण्डुनन्दनाः

pañcāsyāḥ potakebhāśca bhoginastu kalāpinaḥ / dṛṣṭvā tadvipinaṃ ramyaṃ praviṣṭāḥ pāṇḍunandanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डं दृष्टवांस्तत्र तरुणादित्यसन्निभम् । ऋषिभिः सेव्यमानं तु नानाशास्त्रविशारदैः

mārkaṇḍaṃ dṛṣṭavāṃstatra taruṇādityasannibham / ṛṣibhiḥ sevyamānaṃ tu nānāśāstraviśāradaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीनैः सत्त्वसम्पन्नैः शौचाचारसमन्वितैः । धीसंगतैः क्षमायुक्तैस्त्रिसंध्यं जपतत्परैः

kulīnaiḥ sattvasampannaiḥ śaucācārasamanvitaiḥ / dhīsaṃgataiḥ kṣamāyuktaistrisaṃdhyaṃ japatatparaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋग्यजुःसामविहितैर् मन्त्रैर् होमपरायणैः । केचित्पञ्चाग्निमध्यस्थाः केचिदेकान्तसंस्थिताः

ṛgyajuḥsāmavihitair mantrair homaparāyaṇaiḥ / kecitpañcāgnimadhyasthāḥ kecidekāntasaṃsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वबाहुनिरालम्बा आदित्यभ्रमणाः परे । सायंप्रातर्भुजश्चान्ये एकाहारास्तथा परे

ūrdhvabāhunirālambā ādityabhramaṇāḥ pare / sāyaṃprātarbhujaścānye ekāhārāstathā pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाहात्तथा चान्ये अन्ये मासार्धभोजनाः । दर्शे दर्शे तथा चान्ये अन्ये शैवालभोजनाः

dvādaśāhāttathā cānye anye māsārdhabhojanāḥ / darśe darśe tathā cānye anye śaivālabhojanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्याकमपरे ऽभुजन् केचित् पालाशभोजनाः । अपरे नियताहारा वायुभक्ष्याम्बुभोजनाः

piṇyākamapare 'bhujan kecit pālāśabhojanāḥ / apare niyatāhārā vāyubhakṣyāmbubhojanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंभूतैस् तथा वृद्धैः सेव्यते मुनिपुंगवैः । ततो धर्मसुतः श्रीमान् आश्रमं तं प्रविश्य सः

evaṃbhūtais tathā vṛddhaiḥ sevyate munipuṃgavaiḥ / tato dharmasutaḥ śrīmān āśramaṃ taṃ praviśya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा मुनिवरं शान्तं ध्यायमानं परं पदम् । प्रादक्षिण्येन सहसा दण्डवत्पतितो ऽग्रतः

dṛṣṭvā munivaraṃ śāntaṃ dhyāyamānaṃ paraṃ padam / prādakṣiṇyena sahasā daṇḍavatpatito 'grataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्त्यानुपतितं दृष्ट्वा चिरादादाय लोचनम् । को भवानित्युवाचेदं धर्मं धीमानपृच्छत

bhaktyānupatitaṃ dṛṣṭvā cirādādāya locanam / ko bhavānityuvācedaṃ dharmaṃ dhīmānapṛcchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दारकस्तत्समीपगः । आहायं धर्मराजस्ते दर्शनार्थं समागतः

tasya tadvacanaṃ śrutvā dārakastatsamīpagaḥ / āhāyaṃ dharmarājaste darśanārthaṃ samāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वादारकेणोक्तं वचनं प्राह सादरः । एह्येहि वत्सवत्सेति किंचित् स्थानाच्चलन्मुनिः । तं तु स्नेहादुपाघ्राय आसने उपवेशयत्

tacchrutvādārakeṇoktaṃ vacanaṃ prāha sādaraḥ / ehyehi vatsavatseti kiṃcit sthānāccalanmuniḥ / taṃ tu snehādupāghrāya āsane upaveśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टे सभायां तु पूजां कृत्वा यथाविधि । वन्यैर्धान्यैः फलैर् मूलै रसैश्चैव पृथग्विधैः

upaviṣṭe sabhāyāṃ tu pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi / vanyairdhānyaiḥ phalair mūlai rasaiścaiva pṛthagvidhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डवा ब्राह्मणैः सार्द्धं यथायोग्यं प्रपूजिताः । मुहूर्तादथ विश्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

pāṇḍavā brāhmaṇaiḥ sārddhaṃ yathāyogyaṃ prapūjitāḥ / muhūrtādatha viśramya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृच्छति स्म मुनिश्रेष्ठं कौतूहलसमन्वितः । भगवन्सर्वलोकानां दीर्घायुस्त्वं मतो मम

pṛcchati sma muniśreṣṭhaṃ kautūhalasamanvitaḥ / bhagavansarvalokānāṃ dīrghāyustvaṃ mato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तकल्पानशेषेण कथयस्व ममानघ । कल्पक्षये ऽपि लोकस्य स्थावरस्येतरस्य च

saptakalpānaśeṣeṇa kathayasva mamānagha / kalpakṣaye 'pi lokasya sthāvarasyetarasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विनष्टो ऽसि विप्रेन्द्र कथं वा केन हेतुना । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्रान्ताश्च या मुने

na vinaṣṭo 'si viprendra kathaṃ vā kena hetunā / gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ samudrāntāśca yā mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां मध्ये स्थिताः काः स्वित्काश्चैव प्रलयं गताः । का नु पुण्यजला नित्यं कानु न क्षयमागता

tāsāṃ madhye sthitāḥ kāḥ svitkāścaiva pralayaṃ gatāḥ / kā nu puṇyajalā nityaṃ kānu na kṣayamāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् कथय मे तात प्रसन्नेनान्तरात्मना । श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण ऋषिभिः सह बान्धवैः

etat kathaya me tāta prasannenāntarātmanā / śrotumicchāmyaśeṣeṇa ṛṣibhiḥ saha bāndhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । कथयामि यथा न्यायं यत्पृच्छसि ममानघ

sādhusādhu mahāprājña dharmaputra yudhiṣṭhira / kathayāmi yathā nyāyaṃ yatpṛcchasi mamānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं रुद्रभाषितम् । यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ rudrabhāṣitam / yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमेध सहस्रेण वाजपेयशतेन च । तत्फलं समवाप्नोति राजन्नास्त्यत्र संशयः

aśvamedha sahasreṇa vājapeyaśatena ca / tatphalaṃ samavāpnoti rājannāstyatra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी गोघ्नश्च यो नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रस्य वचनं यथा

brahmaghnaśca surāpī ca steyī goghnaśca yo naraḥ / mucyate sarvapāpebhyo rudrasya vacanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गा तु सरितां श्रेष्ठा तथा चैव सरस्वती । कावेरी देविका चैव सिन्धुः सालकुटी तथा

gaṅgā tu saritāṃ śreṣṭhā tathā caiva sarasvatī / kāverī devikā caiva sindhuḥ sālakuṭī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरयूः शतरुद्रा च मही चर्मिलया सह । गोदावरी तथा पुण्या तथैव यमुना नदी

sarayūḥ śatarudrā ca mahī carmilayā saha / godāvarī tathā puṇyā tathaiva yamunā nadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयोष्णी च शतद्रुश्च तथा धर्मनदी शुभा । एताश्चान्याश्च सरितः सर्वपापहराः स्मृताः

payoṣṇī ca śatadruśca tathā dharmanadī śubhā / etāścānyāśca saritaḥ sarvapāpaharāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु ते कारणं तात वक्ष्यामि नृपसत्तम । समुद्राः सरितः सर्वाः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

kiṃ tu te kāraṇaṃ tāta vakṣyāmi nṛpasattama / samudrāḥ saritaḥ sarvāḥ kalpe kalpe kṣayaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तकल्पक्षये क्षीणे न मृता तेन नर्मदा । नर्मदैकैव राजेन्द्र परं तिष्ठेत् सरिद्वरा

saptakalpakṣaye kṣīṇe na mṛtā tena narmadā / narmadaikaiva rājendra paraṃ tiṣṭhet saridvarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयपूर्णा महाभाग मुनिसंघैरभिष्टुता । गंगाद्याः सरितश्चान्याः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

toyapūrṇā mahābhāga munisaṃghairabhiṣṭutā / gaṃgādyāḥ saritaścānyāḥ kalpe kalpe kṣayaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा देवी पुरा दृष्टा तेन वक्ष्यामि ते ऽनघ

eṣā devī purā dṛṣṭā tena vakṣyāmi te 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.