Revakhanda of the Vayupurana 218

ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम् । जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः

tato gaccheddharādhīśa tīrthaṃ paramaśobhanam / jamadagniriti khyātaṃ yatra siddho janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः । मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया

kathaṃ siddho dvijaśreṣṭha vāsudevo jagadguruḥ / mānuṣaṃ rūpamāsthāya lokānāṃ hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः । चरितं श्रोतुम् इच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ

etatsarvaṃ yathānyāyaṃ devadevasya cakriṇaḥ / caritaṃ śrotum icchāmi kathyamānaṃ tvayānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान् । कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान्

āsītpūrvaṃ mahārāja haihayādhipatirmahān / kārtavīrya iti khyāto rājā bāhusahasravān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः । वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः

hastyaśvarathasampannaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ / vedavidyāvratasnātaḥ sarvabhūtābhayapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः । स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः

māhiṣmatyāḥ patiḥ śrīmānrājā hyakṣauhiṇīpatiḥ / sa kadācinmṛgānhantuṃ nirjagāma mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुभिर् दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम् । जमदग्निर् महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः

bahubhir divasaiḥ prāpto bhṛgukacchamanuttamam / jamadagnir mahātejā yatra tiṣṭhati tāpasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः । तस्य पुत्रो ऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः

reṇukāsahitaḥ śrīmānsarvabhūtābhayapradaḥ / tasya putro 'bhavadrāmaḥ sākṣānnārāyaṇaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्

sarvakṣatraguṇairyukto brahmavidbrāhmaṇottamaḥ / toṣayanparayā bhaktyā pitarau paramārthavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान् । चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

taṃ tadā cārjunaṃ dṛṣṭvā jamadagniḥ pratāpavān / carantaṃ mṛgayāṃ gatvā hyātithyena nyamantrayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः । जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः

tatheti coktvā sa nṛpaḥ sabhṛtyabalavāhanaḥ / jagāma cāśramaṃ puṇyamṛṣestasya mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणाद् एव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम् । विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह

tatkṣaṇād eva sampannaṃ śriyā paramayā vṛtam / vismayaṃ paramaṃ tatra dṛṣṭvā rājā jagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतद् इति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

gatamātrastu siddhena paramānnena bhojitaḥ / sabhṛtyabalavānrājā brāhmaṇena yadṛcchayā / kimetad iti papraccha kāraṇaṃ śaktimeva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम् । दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम्

kāmadhenoḥ prabhāvaṃ taṃ jñātvā prāha tato dvijam / dakṣiṇāṃ dehi me vipra kalmaṣāṃ dhenumuttamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतं शतसहस्राणाम् अयुतं नियुतं परम् । भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम्

śataṃ śatasahasrāṇām ayutaṃ niyutaṃ param / bhūṣitānāṃ ca dhenūnāṃ dadāmi tava cārbudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुतैः प्रयुतैर् नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम् । कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम्

ayutaiḥ prayutair nāhaṃ śatakoṭibhiruttamām / kāmadhenumimāṃ tāta na dadmi pratigamyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तः स राजेन्द्रस् तेन विप्रेण भारत । क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत्

evamuktaḥ sa rājendras tena vipreṇa bhārata / krodhasaṃraktanayana idaṃ vacanamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन । अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात्

yasyedṛśaḥ kāmacāro mayyapi dvijapāṃsana / ahaṃ te paśyatastasmānnayāmi surabhiṃ gṛhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना । मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः

kaḥ krīḍati saroṣeṇa nirbhayo hi mahāhinā / mṛtyudṛṣṭotareṇāpi mama dhenuṃ nayeta yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम् । गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह

evamuktvā mahādaṇḍaṃ brahmadaṇḍamivāparam / gṛhītvā paramakruddho jamadagniruvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः । धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः

yasyāsti śaktistejo vā kṣatriyasya kulādhamaḥ / dhenuṃ nayatu me sadyaḥ kṣīṇāyuḥ saparicchadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः । धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतो ऽपतत्

etacchrutvā vacaḥ krūraṃ haihayaḥ śataśo vṛtaḥ / dhāvamānaḥ kṣititale brahmadaṇḍahato 'patat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः । निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः

huṃkṛtena tato dhenvāḥ khaḍgapāśāsipāṇayaḥ / nirgacchantaḥ pradṛśyante kalmaṣāyāḥ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात् । रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशो ऽथ सहस्रशः

nāsāpuṭāgrādromāgrātkirātā māgadhā gudāt / randhrāntareṣu cotpannāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमन्यो ऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन् । विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा

evamanyo 'nyamāhatya haihayaṣṭaṅkaṇāndahan / vināśaṃ saha vipreṇa gatā hyarjunatejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम् । जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः

kārtavīryo jayaṃ labdhvā saṃkhye hatvā dvijottamam / jagāma svāṃ purīṃ hṛṣṭaḥ kṛtāntavaśamohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ । आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके

tatastvarānvitaḥ prāptaḥ paścādrāmo gate ripau / ākrandamānāṃ jananīṃ dadarśa piturantike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात् साहसं कृतम् । मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति

kenedamātmanāśāya hyajñānāt sāhasaṃ kṛtam / mama tātaṃ jighāṃsuryo draṣṭuṃ mṛtyumihecchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला । उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम्

tataḥ sā rāmavākyena gatasattveva vihvalā / udaraṃ karayugmena tāḍayantī hyuvāca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैर् अपरैः सह । इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना

arjunena nṛśaṃsena kṣatriyair aparaiḥ saha / ihāgatya pitā tena nihato bāhuśālinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम् । संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम्

taṃ paśya nihataṃ tātaṃ gatāsuṃ gatacetasam / saṃskṛtya vidhivatputra tarpayasva yathātatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीम् अभिवाद्य ताम् । प्रतिज्ञाम् अकरोद् यां तां शृणुष्व च नराधिप

etacchrutvā sa vacanaṃ jananīm abhivādya tām / pratijñām akarod yāṃ tāṃ śṛṇuṣva ca narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम् । स्नात्वा च तेषाम् असृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम्

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ niḥkṣatriyakulānvayām / snātvā ca teṣām asṛjā tarpayiṣyāmi te patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः । छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे

tasyāpi paraśunā bāhūn kārtavīryasya durmateḥ / chittvā pāsyāmi rudhiramiti satyaṃ śṛṇuṣva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान् । क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः

evaṃ pratijñāṃ kṛtvāsau jāmadagnyaḥ pratāpavān / krodhena mahatāviṣṭaḥ saṃskṛtya pitaraṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः । छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम्

māhiṣmatīṃ purīṃ rāmo jagāma krodhamūrchitaḥ / chittvā bāhuvanaṃ tasya hatvā taṃ kṣatriyādhamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीम् अवलोकयन् । सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम्

jagāma kṣatriyāntāya pṛthivīm avalokayan / saptadvīpārṇavayutāṃ saśailavanakānanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून् । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्

pūrvataḥ paścimāmāśāṃ dakṣiṇottarataḥ kurūn / samantapañcake pañca cakāra rudhirahradān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः । पित्ःन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम्

sa teṣu rudhirāmbhastu hradeṣu krodhamūrchitaḥ / pitḥn saṃtarpayāmāsa rudhireṇeti naḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् । तं क्षमस्वेति जगदुस् ततः स विरराम ह

atharcīkādaya upetya pitaro brāhmaṇarṣabham / taṃ kṣamasveti jagadus tataḥ sa virarāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् । समं तपं चक्रम् इति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्

teṣāṃ samīpe yo deśo hradānāṃ rudhirāmbhasām / samaṃ tapaṃ cakram iti puṇyaṃ tatparikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्त्य कर्मणस्तस्मात् पित्ःन् प्रोवाच पाण्डव । रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया

nivartya karmaṇastasmāt pitḥn provāca pāṇḍava / rāmaḥ paramadharmātmā yadidaṃ rudhiraṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात् तीर्थमुत्तमम् । तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरो ऽदृश्यतां गताः

kṣiptaṃ pañcasu tīrtheṣu tadbhūyāt tīrthamuttamam / tathetyuktvā tu te sarve pitaro 'dṛśyatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर । सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान् नृणाम्

evaṃ rāmasya saṃsargo devamārge yudhiṣṭhira / sarvapāpakṣayakaro darśanātsparśanān nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः । दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः

reṇukāpratyayārthāya adyāpi pitṛdevatāḥ / dṛśyante devamārgasthāḥ sarvapāpakṣayaṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे । स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः

tatra tīrthe tu rājendra narmadodadhisaṅgame / sthānaṃ kṛtvā vidhānena mucyante pātakairnarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः । अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम

kuśāgreṇāpi kaunteya na spṛṣṭavyo mahodadhiḥ / anena tatra mantreṇa snātavyaṃ nṛpasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यम् अपां पते । सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि । इति स्पर्शनमन्त्रः

namaste viṣṇurūpāya namastubhyam apāṃ pate / sānnidhyaṃ kuru deveśa sāgare lavaṇāmbhasi / iti sparśanamantraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतो ऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद् ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततो ऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

agniśca tejo mṛḍayā ca dehe reto 'tha viṣṇuramṛtasya nābhiḥ / etad bruvan pāṇḍava satyavākyaṃ tato 'vagāheta patiṃ nadīnām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम् । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः

pañcaratnasamāyuktaṃ phalapuṣpākṣatairyutam / mantreṇānena rājendra dadyādarghaṃ mahodadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमो ऽस्तु ते । इत्यर्घमन्त्रः

sarvaratnanidhānastvaṃ sarvaratnākarākaraḥ / sarvāmarapradhāneśa gṛhāṇārghaṃ namo 'stu te / ityarghamantraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ जन्मजनितात् पापान्मामुद्धर महोदधे । याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम । इति विसर्जनमन्त्रः

ā janmajanitāt pāpānmāmuddhara mahodadhe / yāhyarcito ratnanidhe parvatān pārvaṇottama / iti visarjanamantraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन । तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम्

ko 'paraḥ sāgarāddevātsvargadvāravipāṭana / tatra sāgaraparyantaṃ mahātīrthamanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः । यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः

jāmadagnyena rāmeṇa tatra devaḥ pratiṣṭhitaḥ / yatra devāḥ sagandharvā munayaḥ siddhacāraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपासते विरूपाक्षं जमदग्निम् अनुत्तमम् । रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः

upāsate virūpākṣaṃ jamadagnim anuttamam / reṇukāṃ caiva ye devīṃ paśyanti bhuvi mānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः

priyavāse śive loke vasanti kālamīpsitam / tatra snātvā naro rājaṃstarpayanpitṛdevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारयेन् नरकाद्घोरात् कुलानां शतमुत्तरम् । स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम्

tārayen narakādghorāt kulānāṃ śatamuttaram / snātvā dattvātra sahitāḥ śrutvā vai bhaktipūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.