Revakhanda of the Vayupurana 231

तथैव तीर्थस्तबकान् वक्ष्येऽहम् ऋषिसत्तमाः । यैस्तु तीर्थावलीगुम्फः पूर्वोक्तैरेकतः कृतः

tathaiva tīrthastabakān vakṣye'ham ṛṣisattamāḥ / yaistu tīrthāvalīgumphaḥ pūrvoktairekataḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभक्तो भक्तलोकानामानन्दप्रथनः शुभः । मृकण्डतनयः पूर्वं प्राह पार्थाय पृच्छते

vibhakto bhaktalokānāmānandaprathanaḥ śubhaḥ / mṛkaṇḍatanayaḥ pūrvaṃ prāha pārthāya pṛcchate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तथाहं वक्ष्यामि तीर्थानां स्तबकानिह । शिवाम्बुपानजा पुण्या रेवा कल्पलता किल

yathā tathāhaṃ vakṣyāmi tīrthānāṃ stabakāniha / śivāmbupānajā puṇyā revā kalpalatā kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः पुष्पिता शुभा । यत्पुण्यगन्धलक्ष्म्या वै त्रैलोक्यं सुरभीकृतम्

tīradvayodbhūtatīrthaprasūnaiḥ puṣpitā śubhā / yatpuṇyagandhalakṣmyā vai trailokyaṃ surabhīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पुष्पमकरन्दस्य रसास्वादविदुत्तमः । भ्रमरः खलु मार्कण्डो मुनिर्मतिमतां वरः

tatpuṣpamakarandasya rasāsvādaviduttamaḥ / bhramaraḥ khalu mārkaṇḍo munirmatimatāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पुष्पमालां हृदये तीर्थस्तबकचित्रिताम् । दधाति सततं पुण्यां मुनिर्भृगुकुलोद्वहः । तस्याः स्तबकसंस्थानं वक्ष्ये ऽहम् ऋषिसत्तमाः

tatpuṣpamālāṃ hṛdaye tīrthastabakacitritām / dadhāti satataṃ puṇyāṃ munirbhṛgukulodvahaḥ / tasyāḥ stabakasaṃsthānaṃ vakṣye 'ham ṛṣisattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओङ्कारतीर्थमारभ्य यावत्पश्चिमसागरम् । संगमाः पञ्चत्रिंशद्वै नदीनां पापनाशनाः

oṅkāratīrthamārabhya yāvatpaścimasāgaram / saṃgamāḥ pañcatriṃśadvai nadīnāṃ pāpanāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशैकमुत्तरे तीरे सत्रिविंशति दक्षिणे । पञ्चत्रिंशत्तमः श्रेष्ठो रेवासागरसङ्गमः

daśaikamuttare tīre satriviṃśati dakṣiṇe / pañcatriṃśattamaḥ śreṣṭho revāsāgarasaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गमः सहितान्येवं रेवातीरद्वये ऽपि च । चतुःशतानि तीर्थानि प्रसिद्धानि द्विजोत्तमाः

saṅgamaḥ sahitānyevaṃ revātīradvaye 'pi ca / catuḥśatāni tīrthāni prasiddhāni dvijottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशतं शिवतीर्थानि त्रयीस्त्रिंशत्समन्वितम् । तत्रापि व्यक्तितो वक्ष्ये शृणुध्वं तानि सत्तमाः

triśataṃ śivatīrthāni trayīstriṃśatsamanvitam / tatrāpi vyaktito vakṣye śṛṇudhvaṃ tāni sattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डेश्वरतीर्थानि दश तेषु मुनीश्वराः । दशादित्यभवान्यत्र नवैव कपिलेश्वराः

mārkaṇḍeśvaratīrthāni daśa teṣu munīśvarāḥ / daśādityabhavānyatra navaiva kapileśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमसंस्थापितान्यष्टौ तावन्तो नर्मदेश्वराः । कोटितीर्थान्यथाष्टौ च सप्त सिद्धेश्वरास्तथा

somasaṃsthāpitānyaṣṭau tāvanto narmadeśvarāḥ / koṭitīrthānyathāṣṭau ca sapta siddheśvarāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागेश्वराश्च सप्तैव रेवातीरद्वये ऽपि तु । सप्तैव वह्निविहितान्यथाप्यावर्तसप्तकम्

nāgeśvarāśca saptaiva revātīradvaye 'pi tu / saptaiva vahnivihitānyathāpyāvartasaptakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केदारेश्वरतीर्थानि पञ्च पञ्चेन्द्रजानि च । वरुणेशाश्च पञ्चैव पञ्चैव धनदेश्वराः

kedāreśvaratīrthāni pañca pañcendrajāni ca / varuṇeśāśca pañcaiva pañcaiva dhanadeśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवतीर्थानि पञ्चैव चत्वारो वै यमेश्वराः । वैद्यनाथाश्च चत्वारश्चत्वारो वानरेश्वराः

devatīrthāni pañcaiva catvāro vai yameśvarāḥ / vaidyanāthāśca catvāraścatvāro vānareśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गारेश्वरतीर्थानि तावन्त्येव मुनीश्वराः । सारस्वतानि चत्वारि चत्वारो दारुकेश्वराः

aṅgāreśvaratīrthāni tāvantyeva munīśvarāḥ / sārasvatāni catvāri catvāro dārukeśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौतमेश्वरतीर्थानि त्रीणि रामेश्वरास्त्रयः । कपालेश्वरतीर्थानि त्रीणि हंसकृतानि च

gautameśvaratīrthāni trīṇi rāmeśvarāstrayaḥ / kapāleśvaratīrthāni trīṇi haṃsakṛtāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीण्येव मोक्षतीर्थानि त्रयो वै विमलेश्वराः । सहस्रयज्ञतीर्थानि त्रीण्येव मुनिरब्रवीत्

trīṇyeva mokṣatīrthāni trayo vai vimaleśvarāḥ / sahasrayajñatīrthāni trīṇyeva munirabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमेश्वरास्त्रयः ख्याताः स्वर्णतीर्थानि त्रीणि च । धौतपापद्वयं प्रोक्तं करञ्जेशद्वयं तथा

bhīmeśvarāstrayaḥ khyātāḥ svarṇatīrthāni trīṇi ca / dhautapāpadvayaṃ proktaṃ karañjeśadvayaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋणमोचनतीर्थे द्वे तथा स्कन्देश्वरद्वयम् । दशाश्वमेधतीर्थे द्वे नन्दीतीर्थद्वयं द्विजाः

ṛṇamocanatīrthe dve tathā skandeśvaradvayam / daśāśvamedhatīrthe dve nandītīrthadvayaṃ dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्मथेशद्वयं चैव भृगुतीर्थद्वयं तथा । पराशरेश्वरौ द्वौ च अयोनीसंभवद्वयम्

manmatheśadvayaṃ caiva bhṛgutīrthadvayaṃ tathā / parāśareśvarau dvau ca ayonīsaṃbhavadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासेश्वरद्वयं प्रोक्तं पितृतीर्थद्वयं तथा । नन्दिकेश्वरतीर्थे द्वे द्वौ च गोपेश्वरौ स्मृतौ

vyāseśvaradvayaṃ proktaṃ pitṛtīrthadvayaṃ tathā / nandikeśvaratīrthe dve dvau ca gopeśvarau smṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारुतेशद्वयं तद्वद् द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यम् अप्सरेशद्वयं तथा

māruteśadvayaṃ tadvad dvau ca jvāleśvarau smṛtau / śuklatīrthadvayaṃ puṇyam apsareśadvayaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलेश्वरतीर्थे द्वे माण्डव्येश्वरसंज्ञिते । द्वीपेश्वरद्वयं चैव प्राह तद्वद्भृगूद्वहः । उत्तरेश्वरतीर्थे द्वे अशोकेशद्वयी तथा

pippaleśvaratīrthe dve māṇḍavyeśvarasaṃjñite / dvīpeśvaradvayaṃ caiva prāha tadvadbhṛgūdvahaḥ / uttareśvaratīrthe dve aśokeśadvayī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे योधनपुरे चैव रोहिणीतीर्थकद्वयम् । लुङ्केश्वरद्वयं ख्यातमाख्यानं मुनिना तथा

dve yodhanapure caiva rohiṇītīrthakadvayam / luṅkeśvaradvayaṃ khyātamākhyānaṃ muninā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैकोनविंशतिशतं तीर्थान्येकैकशो द्विजाः । स्तबकेषु कृतं तीर्थं द्विशतं सचतुर्दशम्

saikonaviṃśatiśataṃ tīrthānyekaikaśo dvijāḥ / stabakeṣu kṛtaṃ tīrthaṃ dviśataṃ sacaturdaśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैवान्येतानि तीर्थानि वैष्णवानि च सत्तमाः । शृणुध्वं प्रोच्यमानानि ब्राह्मशाक्तानि च क्रमात्

śaivānyetāni tīrthāni vaiṣṇavāni ca sattamāḥ / śṛṇudhvaṃ procyamānāni brāhmaśāktāni ca kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टविंशतितीर्थानि वैष्णवान्यब्रवीन्मुनिः । तेषु वाराहतीर्थानि षडेव मुनिसत्तमाः

aṣṭaviṃśatitīrthāni vaiṣṇavānyabravīnmuniḥ / teṣu vārāhatīrthāni ṣaḍeva munisattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारि चक्रतीर्थानि शेषाण्यष्टादशैव हि । विष्णुनाधिष्ठितान्य् एव प्राह पूर्वं मृकण्डजः

catvāri cakratīrthāni śeṣāṇyaṣṭādaśaiva hi / viṣṇunādhiṣṭhitāny eva prāha pūrvaṃ mṛkaṇḍajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव ब्रह्मणा सिद्ध्यै सप्ततीर्थान्यवीवदत् । त्रिषु च ब्रह्मणः पूजा ब्रह्मेशाश्चतुरो ऽपरे । अष्टाविंशन्मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम्

tathaiva brahmaṇā siddhyai saptatīrthānyavīvadat / triṣu ca brahmaṇaḥ pūjā brahmeśāścaturo 'pare / aṣṭāviṃśanmayā khyātā yathāsaṅkhyaṃ yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत् पापहरं परम् । नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम्

etatpavitramatulaṃ hyetat pāpaharaṃ param / narmadācaritaṃ puṇyaṃ māhātmyaṃ munibhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुद्देशतः प्रोक्तो रेवातीर्थक्रमो मया । यथा पार्थाय संक्षेपान् मार्कण्डो मुनिरब्रवीत्

evamuddeśataḥ prokto revātīrthakramo mayā / yathā pārthāya saṃkṣepān mārkaṇḍo munirabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवान्तराणि तीर्थानि तेषु गुप्तान्यनेकशः । यत्र यावत्प्रमाणानि तान्याकर्णयतानघाः

avāntarāṇi tīrthāni teṣu guptānyanekaśaḥ / yatra yāvatpramāṇāni tānyākarṇayatānaghāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओङ्कारतीर्थपरितः पर्वताद् अमरकण्टात् । क्रोशद्वये सर्वदिक्षु सार्धकोटीत्रयी मता

oṅkāratīrthaparitaḥ parvatād amarakaṇṭāt / krośadvaye sarvadikṣu sārdhakoṭītrayī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थानां संख्यया गुप्तप्रकटानां द्विजोत्तमाः । कोटिरेका तु तीर्थानां कपिलासङ्गमे पृथक्

tīrthānāṃ saṃkhyayā guptaprakaṭānāṃ dvijottamāḥ / koṭirekā tu tīrthānāṃ kapilāsaṅgame pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोकवनिकायाश्च तीर्थं लक्षं प्रतिष्ठितम् । शतमं गारगर्तायाः सङ्गमे मुनिसत्तमाः

aśokavanikāyāśca tīrthaṃ lakṣaṃ pratiṣṭhitam / śatamaṃ gāragartāyāḥ saṅgame munisattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थानामयुतं तद्वत्कुब्जायाः सङ्गमे स्थितम् । शतं हिरण्यगर्भायाः सङ्गमे समवस्थितम्

tīrthānāmayutaṃ tadvatkubjāyāḥ saṅgame sthitam / śataṃ hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgame samavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थानामष्टषष्टिश्च विशोकासङ्गमे स्थिता । तथा सहस्रं तीर्थानां संस्थितं वागुसङ्गमे

tīrthānāmaṣṭaṣaṣṭiśca viśokāsaṅgame sthitā / tathā sahasraṃ tīrthānāṃ saṃsthitaṃ vāgusaṅgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतं सरस्वतीसङ्गे शुक्लतीर्थे शतद्वयम् । सहस्रं विष्णुतीर्थेषु महिष्मत्यामथायुतम्

śataṃ sarasvatīsaṅge śuklatīrthe śatadvayam / sahasraṃ viṣṇutīrtheṣu mahiṣmatyāmathāyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलभेदे च तीर्थानां साग्रं लक्षं स्थितं द्विजाः । देवग्रामे सहस्रं च तीर्थानां मुनिरब्रवीत्

śūlabhede ca tīrthānāṃ sāgraṃ lakṣaṃ sthitaṃ dvijāḥ / devagrāme sahasraṃ ca tīrthānāṃ munirabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुङ्केश्वरे च तीर्थानां साग्रा सप्तशती स्थिता । तीर्थान्यष्टोत्तरशतं मणिनद्याश्च सङ्गमे । वैद्यनाथे च तीर्थानां शतमष्टाधिकं विदुः

luṅkeśvare ca tīrthānāṃ sāgrā saptaśatī sthitā / tīrthānyaṣṭottaraśataṃ maṇinadyāśca saṅgame / vaidyanāthe ca tīrthānāṃ śatamaṣṭādhikaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तावत्प्रमाणानि तीर्थे कुम्भेश्वरे द्विजाः । साग्रं लक्षं च तीर्थानां स्थितं रेवोरसङ्गमे

evaṃ tāvatpramāṇāni tīrthe kumbheśvare dvijāḥ / sāgraṃ lakṣaṃ ca tīrthānāṃ sthitaṃ revorasaṅgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्चाप्यधिकानि स्युरिति मार्कण्डभाषितम् । अष्टाशीतिसहस्राणि व्यासद्वीपाश्रितानि च

tataścāpyadhikāni syuriti mārkaṇḍabhāṣitam / aṣṭāśītisahasrāṇi vyāsadvīpāśritāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गमे च करञ्जायाः स्थितमष्टोत्तरायुतम् । एरण्डीसङ्गमे तद्वत्तीर्थान्यष्टाधिकं शतम्

saṅgame ca karañjāyāḥ sthitamaṣṭottarāyutam / eraṇḍīsaṅgame tadvattīrthānyaṣṭādhikaṃ śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूतपापे च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । स्कन्दतीर्थे शतं पुण्यं तीर्थानां मुनिरुक्तवान्

dhūtapāpe ca tīrthānāṃ ṣaṣṭiraṣṭādhikā sthitā / skandatīrthe śataṃ puṇyaṃ tīrthānāṃ muniruktavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोहनेश च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । सार्धकोटी च तीर्थानां स्थिता वै कोरिलापुरे

kohaneśa ca tīrthānāṃ ṣaṣṭiraṣṭādhikā sthitā / sārdhakoṭī ca tīrthānāṃ sthitā vai korilāpure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामकेशवतीर्थे च सहस्रं साग्रमुक्तवान् । अस्माहके सहस्रं च तीर्थानि निवसन्ति हि

rāmakeśavatīrthe ca sahasraṃ sāgramuktavān / asmāhake sahasraṃ ca tīrthāni nivasanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षाष्टकं सहस्रे द्वे शुक्लतीर्थे द्विजोत्तमाः । तीर्थानि कथयामास पुरा पार्थाय भार्गवः

lakṣāṣṭakaṃ sahasre dve śuklatīrthe dvijottamāḥ / tīrthāni kathayāmāsa purā pārthāya bhārgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतमष्टाधिकं प्राह प्रत्येकं सङ्गमेषु च । नदीनामवशिष्टानां कावेरीसङ्गमं विना

śatamaṣṭādhikaṃ prāha pratyekaṃ saṅgameṣu ca / nadīnāmavaśiṣṭānāṃ kāverīsaṅgamaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कावेर्याः सङ्गमे विप्राः स्थिता पञ्चशती तथा । तीर्थानां पर्वसु तथा विशेषो मुनिनोदितः

kāveryāḥ saṅgame viprāḥ sthitā pañcaśatī tathā / tīrthānāṃ parvasu tathā viśeṣo muninoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्षतीर्थं हि सत्प्राहुः पुराणपुरुषाश्रितम् । भृगोः क्षेत्रे च तीर्थानां कोटिरेका समाश्रिता

mokṣatīrthaṃ hi satprāhuḥ purāṇapuruṣāśritam / bhṛgoḥ kṣetre ca tīrthānāṃ koṭirekā samāśritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा

sādhikānāmṛṣiśreṣṭhā vaktuṃ śakto hi ko bhavet / sarvāmarāśrayaṃ proktaṃ sarvatīrthāśrayaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिषु लोकेषु विख्यातं पूजितं सिद्धिसाधनम् । भारभूत्यां च तीर्थानां स्थितमष्टोत्तरं शतम्

triṣu lokeṣu vikhyātaṃ pūjitaṃ siddhisādhanam / bhārabhūtyāṃ ca tīrthānāṃ sthitamaṣṭottaraṃ śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रूरेश्वरतीर्थे च सार्धं तीर्थशतं स्थितम् । विमलेश्वरतीर्थे तु रेवासागरसङ्गमे । दशायुतानि तीर्थानां साधिकान्यब्रवीन्मुनिः

akrūreśvaratīrthe ca sārdhaṃ tīrthaśataṃ sthitam / vimaleśvaratīrthe tu revāsāgarasaṅgame / daśāyutāni tīrthānāṃ sādhikānyabravīnmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.