Revakhanda of the Vayupurana 33

ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र अग्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र संनिहितो ह्यग्निर्गतः कामेन मोहितः

tato gacchettu rājendra agnitīrthamanuttamam / yatra saṃnihito hyagnirgataḥ kāmena mohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं देवो जगद्धाता कामेन कलुषीकृतः । कथं च नित्यदा वास एकस्थानेषु जायते

kathaṃ devo jagaddhātā kāmena kaluṣīkṛtaḥ / kathaṃ ca nityadā vāsa ekasthāneṣu jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्त्वाश्चर्यमतुलं सर्वलोकेष्वनुत्तमम् । कथयस्व महाभाग परं कौतूहलं मम

etattvāścaryamatulaṃ sarvalokeṣvanuttamam / kathayasva mahābhāga paraṃ kautūhalaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टः प्रश्नस्त्वयानव । कथयामि यथापूर्वं श्रुतमेतन्महेश्वरात्

sādhu sādhu mahāprājña pṛṣṭaḥ praśnastvayānava / kathayāmi yathāpūrvaṃ śrutametanmaheśvarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत्कृतयुगे राजा नाम्ना दुर्योधनो महान् । हस्त्यश्वरथसम्पूर्णो मेदिनीपरिपालकः

āsītkṛtayuge rājā nāmnā duryodhano mahān / hastyaśvarathasampūrṇo medinīparipālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपयौवनसम्पन्नं दृष्ट्वा तं पृथिवीपतिम् । दिव्योपभोगसम्पन्नं प्रार्थयामास नर्मदा

rūpayauvanasampannaṃ dṛṣṭvā taṃ pṛthivīpatim / divyopabhogasampannaṃ prārthayāmāsa narmadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु तां चकमे कन्यां त्यक्त्वा ऽन्यं प्रमदाजनम् । मुदा परमया युक्तो माहिष्मत्याः पतिर्नृप

sa tu tāṃ cakame kanyāṃ tyaktvā 'nyaṃ pramadājanam / mudā paramayā yukto māhiṣmatyāḥ patirnṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रमते स तया सार्द्धं काले वै नृपसत्तम । नर्मदा जनयामास कन्यां पद्मदलेक्षणाम्

ramate sa tayā sārddhaṃ kāle vai nṛpasattama / narmadā janayāmāsa kanyāṃ padmadalekṣaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गप्रत्यङ्गसम्पन्ना यस्माल्लोकेषु विश्रुता । तस्यां पिता च माता च चक्रतुः प्रेमबन्धनम्

aṅgapratyaṅgasampannā yasmāllokeṣu viśrutā / tasyāṃ pitā ca mātā ca cakratuḥ premabandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेनातिसुदीर्घेण यौवनस्था वराङ्गना । प्रार्थ्यमानापि राजन्वै नात्मानं दातुमिच्छति

kālenātisudīrgheṇa yauvanasthā varāṅganā / prārthyamānāpi rājanvai nātmānaṃ dātumicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽन्यदिवसे वह्निर्द्विजरूपो महातपाः । राजानं प्रार्थयामास रहो गत्वा शनैः शनैः

tato 'nyadivase vahnirdvijarūpo mahātapāḥ / rājānaṃ prārthayāmāsa raho gatvā śanaiḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोभो रघुकुलश्रेष्ठ द्विजोऽहं मन्दसन्ततिः । दरिद्रो ह्य् असहायश्च भार्यार्थे वरयामि ताम्

bhobho raghukulaśreṣṭha dvijo'haṃ mandasantatiḥ / daridro hy asahāyaśca bhāryārthe varayāmi tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या सुदर्शना नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि । तां ददस्व महाभाग वर्धते तव मन्दिरे

kanyā sudarśanā nāma rūpeṇāpratimā bhuvi / tāṃ dadasva mahābhāga vardhate tava mandire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचर्येण निर्विण्ण एकाकी कामपीडितः । याचमानस्य मे तात प्रसादं कर्तुमर्हसि

brahmacaryeṇa nirviṇṇa ekākī kāmapīḍitaḥ / yācamānasya me tāta prasādaṃ kartumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं द्रव्यविहीनस्य असवर्णस्य कर्हिचित् । दास्यामि स्वां सुतां शुभ्रां गम्यतां द्विजपुंगव

nāhaṃ dravyavihīnasya asavarṇasya karhicit / dāsyāmi svāṃ sutāṃ śubhrāṃ gamyatāṃ dvijapuṃgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तस्तदा वह्निः परां पीडाम् उपागतः । न किंचिद् उक्त्वा राजानं तत्रैवान्तरधीयत

evamuktastadā vahniḥ parāṃ pīḍām upāgataḥ / na kiṃcid uktvā rājānaṃ tatraivāntaradhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते चादर्शनं विप्रे राजा मन्त्रिपुरोहितैः । मन्त्रयित्वाथ काले तु तुष्टो मखमुखे स्थितः

gate cādarśanaṃ vipre rājā mantripurohitaiḥ / mantrayitvātha kāle tu tuṣṭo makhamukhe sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजतश्च मखे भक्त्या ब्राह्मणैः सह भारत । ततश्चादर्शनं वह्निः सर्वेषां पश्यतामगात्

yajataśca makhe bhaktyā brāhmaṇaiḥ saha bhārata / tataścādarśanaṃ vahniḥ sarveṣāṃ paśyatāmagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रा दुर्मनसो भूत्वा गता राज्ञो हि मन्दिरम् । वह्निनाशं विमनसो राजानम् इदम् अब्रुवन्

viprā durmanaso bhūtvā gatā rājño hi mandiram / vahnināśaṃ vimanaso rājānam idam abruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणा ऊचुः । दुर्योधन महाराज श्रूयतां महदद्भुतम् । न श्रुतं न च दृष्टं वा कौतुकं नृपपुंगव

brāhmaṇā ūcuḥ / duryodhana mahārāja śrūyatāṃ mahadadbhutam / na śrutaṃ na ca dṛṣṭaṃ vā kautukaṃ nṛpapuṃgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निकार्यप्रवृत्तानां सर्वेषां विधिवन्नृप । केनापि हेतुना वह्निर्दृश्यते न ज्वलत्युत

agnikāryapravṛttānāṃ sarveṣāṃ vidhivannṛpa / kenāpi hetunā vahnirdṛśyate na jvalatyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा विप्रियं घोरं राजा विप्रमुखाच्च्युतम् । आसनात्पतितो भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

tacchrutvā vipriyaṃ ghoraṃ rājā vipramukhāccyutam / āsanātpatito bhūmau chinnamūla iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वस्य च मुहूर्तेन उन्मत्त इव संस्तदा । निरीक्ष्य च दिशः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

āśvasya ca muhūrtena unmatta iva saṃstadā / nirīkṣya ca diśaḥ sarvā idaṃ vacanamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् एतद् आश्चर्यपरमिति भोभो द्विजोत्तमाः । कथ्यतां कारणं सर्वं शास्त्रदृष्ट्या विभाव्य च

kim etad āścaryaparamiti bhobho dvijottamāḥ / kathyatāṃ kāraṇaṃ sarvaṃ śāstradṛṣṭyā vibhāvya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम वा दुष्कृतं किंचिदुताहो भवतामिह । येन नष्टो ऽग्निशालायां हुतभुक् केन हेतुना

mama vā duṣkṛtaṃ kiṃcidutāho bhavatāmiha / yena naṣṭo 'gniśālāyāṃ hutabhuk kena hetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रच्छिद्रम् अथान्यद्वा नैव किंचिददक्षिणम् । क्रियाहीनं कृतं वाथ केन वह्निर् न दृश्यते

mantracchidram athānyadvā naiva kiṃcidadakṣiṇam / kriyāhīnaṃ kṛtaṃ vātha kena vahnir na dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नहीनो दहेद् राष्ट्रं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः । दातारं दक्षिणाहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

annahīno dahed rāṣṭraṃ mantrahīnastu ṛtvijaḥ / dātāraṃ dakṣiṇāhīno nāsti yajñasamo ripuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणा ऊचुः । न मन्त्रहीना हि वयं न च राजन्व्रतैस्तथा । द्रव्येण च न हीनस्त्वमन्यत् पापं विचिन्त्यताम्

brāhmaṇā ūcuḥ / na mantrahīnā hi vayaṃ na ca rājanvrataistathā / dravyeṇa ca na hīnastvamanyat pāpaṃ vicintyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि यूयं सहिता उपायं चिन्तयन्त्विति । येन श्रेयो भवेन् नित्यम् इह लोके परत्र च

tathāpi yūyaṃ sahitā upāyaṃ cintayantviti / yena śreyo bhaven nityam iha loke paratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तास्ततः सर्वे ब्राह्मणाः कृतनिश्चयाः । निराहाराः स्थिताः शर्वे यत्र नष्टो हुताशनः

evamuktāstataḥ sarve brāhmaṇāḥ kṛtaniścayāḥ / nirāhārāḥ sthitāḥ śarve yatra naṣṭo hutāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वप्ने महातेजा हुतभुग्ब्राह्मणांस्तदा । उवाच श्रूयतां सर्वैर् मम नाशस्य कारणम्

tataḥ svapne mahātejā hutabhugbrāhmaṇāṃstadā / uvāca śrūyatāṃ sarvair mama nāśasya kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रार्थितो ऽयं मया राजा सुतां दातुं न चेच्छति । तेन नष्टो ऽग्निशरणादहं भो द्विजसत्तमाः

prārthito 'yaṃ mayā rājā sutāṃ dātuṃ na cecchati / tena naṣṭo 'gniśaraṇādahaṃ bho dvijasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि मे स्वसुतां राजा ददाति परमार्चिताम् । तदास्य ज्वलमानो ऽहं गृहे तिष्ठामि नान्यथा

yadi me svasutāṃ rājā dadāti paramārcitām / tadāsya jvalamāno 'haṃ gṛhe tiṣṭhāmi nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा वैश्वानरमुखोद्गतम् । विस्मयोत्फुल्लनयना राजानम् इदम् अब्रुवन्

tacchrutvā vacanaṃ viprā vaiśvānaramukhodgatam / vismayotphullanayanā rājānam idam abruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतो मतमाज्ञाय सर्वे गत्वाग्निमन्दिरम् । निराहाराः स्थिता रात्रौ पश्यामो जातवेदसम्

bhavato matamājñāya sarve gatvāgnimandiram / nirāhārāḥ sthitā rātrau paśyāmo jātavedasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोक्ताः स्वसुतां चेत् तु राजा मे दातुम् इच्छति । ततो ऽस्य भूयो ऽपि गृहे ज्वले ऽहं नान्यथा द्विजाः

tenoktāḥ svasutāṃ cet tu rājā me dātum icchati / tato 'sya bhūyo 'pi gṛhe jvale 'haṃ nānyathā dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञात्वा महाराज स्वसुतां दातुमर्हसि

evaṃ jñātvā mahārāja svasutāṃ dātumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतां तस्य वा कार्यं देवस्य वचनं हृदि । समयं कर्तुम् इच्छामि कन्यादाने ह्यनुत्तमम्

bhavatāṃ tasya vā kāryaṃ devasya vacanaṃ hṛdi / samayaṃ kartum icchāmi kanyādāne hyanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम संनिहितो नित्यं गृहे तिष्ठतु पावकः । ददामि रुचिरापाङ्गीं नान्यथा करवाणि वै

mama saṃnihito nityaṃ gṛhe tiṣṭhatu pāvakaḥ / dadāmi rucirāpāṅgīṃ nānyathā karavāṇi vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा तथाग्निं प्राप्य सत्वरम् । कथयित्वा विवाहेन योजयामासुराशु वै

evaṃ te brāhmaṇāḥ śrutvā tathāgniṃ prāpya satvaram / kathayitvā vivāhena yojayāmāsurāśu vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदर्शनाया लाभेन परितुष्टो हुताशनः । ज्वलते सन्निधौ नित्यं माहिष्मत्यां युधिष्ठिर

sudarśanāyā lābhena parituṣṭo hutāśanaḥ / jvalate sannidhau nityaṃ māhiṣmatyāṃ yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृति तत्तीर्थमग्नितीर्थं प्रचक्षते । ये तत्र पक्षसन्धौ तु स्नानदानैस्तु भाविताः

tataḥ prabhṛti tattīrthamagnitīrthaṃ pracakṣate / ye tatra pakṣasandhau tu snānadānaistu bhāvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्पयन्ति पित्ःन् देवांस्ते ऽश्वमेधफलैर्युताः । सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

tarpayanti pitḥn devāṃste 'śvamedhaphalairyutāḥ / suvarṇaṃ ye prayacchanti tasmiṃstīrthe narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथ्वीदानफलं तत्र जायते नात्र संशयः । अनाशकं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

pṛthvīdānaphalaṃ tatra jāyate nātra saṃśayaḥ / anāśakaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मृतो ह्यग्निलोके तु क्रीडते सुरपूजितः । एष ते ह्यग्नितीर्थस्य सम्भवः कथितो मया

sa mṛto hyagniloke tu krīḍate surapūjitaḥ / eṣa te hyagnitīrthasya sambhavaḥ kathito mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वपापहरः पुण्यः श्रुतमात्रो नरोत्तम । धन्यः पापहरो नित्यमित्येवं शङ्करो ऽब्रवीत्

sarvapāpaharaḥ puṇyaḥ śrutamātro narottama / dhanyaḥ pāpaharo nityamityevaṃ śaṅkaro 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.