Revakhanda of the Vayupurana 45

एष एव पुरा प्रश्नः परिपृष्टो महेश्वरम् । राज्ञा चोत्तानपादेन ऋषिदेवसमागमे

eṣa eva purā praśnaḥ paripṛṣṭo maheśvaram / rājñā cottānapādena ṛṣidevasamāgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं तीर्थं महापुण्यं सर्वदेवमयं परम् । गुह्याद्गुह्यतरं स्थानं न दृष्टं न श्रुतं हर

idaṃ tīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sarvadevamayaṃ param / guhyādguhyataraṃ sthānaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ hara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलभेदं कथं जातं केनैवोत्पादितं पुरा । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य विस्तराच्छंस मे प्रभो

śūlabhedaṃ kathaṃ jātaṃ kenaivotpāditaṃ purā / māhātmyaṃ tasya tīrthasya vistarācchaṃsa me prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । मर्त्ये न तादृशः कश्चिद् विक्रमेण बलेन वा

āsītpurā mahāvīryo dānavo baladarpitaḥ / martye na tādṛśaḥ kaścid vikrameṇa balena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूनुर् ब्रह्मसुतस्यायम् अन्धको नाम दुर्मदः । निजस्थाने वसन् पापः कुर्वन् राज्यम् अकण्टकम्

sūnur brahmasutasyāyam andhako nāma durmadaḥ / nijasthāne vasan pāpaḥ kurvan rājyam akaṇṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्टपुष्टो वसन् मर्त्ये स सुरैर्नाभिभूयते । भवनं तस्य पापस्य वह्नेरुपवनं यथा

hṛṣṭapuṣṭo vasan martye sa surairnābhibhūyate / bhavanaṃ tasya pāpasya vahnerupavanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् अन्धकः काले चिन्तयामास भारत । तोषयामि महादेवं येन सानुग्रहो भवेत्

etasminn andhakaḥ kāle cintayāmāsa bhārata / toṣayāmi mahādevaṃ yena sānugraho bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रार्थयामि वरं दिव्यं यो मे मनसि वर्तते । परं स निश्चयं कृत्वा सो ऽन्धको निर्गतो गृहात्

prārthayāmi varaṃ divyaṃ yo me manasi vartate / paraṃ sa niścayaṃ kṛtvā so 'ndhako nirgato gṛhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेवातटं समासाद्य दानवस्तपसि स्थितः । उग्रं तपश्चचारासौ दारुणं लोमहर्षणम्

revātaṭaṃ samāsādya dānavastapasi sthitaḥ / ugraṃ tapaścacārāsau dāruṇaṃ lomaharṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यं वर्षसहस्रं स निराहारो ऽभवत् ततः । द्वितीयं तु सहस्रं स न्यवसद्वारिभोजनः

divyaṃ varṣasahasraṃ sa nirāhāro 'bhavat tataḥ / dvitīyaṃ tu sahasraṃ sa nyavasadvāribhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयं तु सहस्रं स धूमपानरतो ऽभवत् । चतुर्थं वर्षसाहस्रं योगाभ्यासेन संस्थितः

tṛtīyaṃ tu sahasraṃ sa dhūmapānarato 'bhavat / caturthaṃ varṣasāhasraṃ yogābhyāsena saṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपीह नेदृश चक्रे तपः परमदारुणम् । अस्थिचर्मावशेषो ऽसौ यावत्तिष्ठति भारत

kopīha nedṛśa cakre tapaḥ paramadāruṇam / asthicarmāvaśeṣo 'sau yāvattiṣṭhati bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मूर्ध्नि ततो राजन् धूमवार्त्तिर् विनिःसृता । देवलोकमतीत्यासौ कैलासं व्याप्य संस्थिता

tasya mūrdhni tato rājan dhūmavārttir viniḥsṛtā / devalokamatītyāsau kailāsaṃ vyāpya saṃsthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद्देवसमीपस्था उमा वचनम् अब्रवीत् । को ऽस्त्ययं मानुषे लोके तपसोग्रेण संस्थितः

tāvaddevasamīpasthā umā vacanam abravīt / ko 'styayaṃ mānuṣe loke tapasogreṇa saṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्वर्षसहस्राणि व्यतीयुः परमेश्वर । न केनापीदृशं तप्तं तपो दृष्टं श्रुतं तथा

caturvarṣasahasrāṇi vyatīyuḥ parameśvara / na kenāpīdṛśaṃ taptaṃ tapo dṛṣṭaṃ śrutaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवज्ञां कुरुषे देव किमत्र नियमान्विते । सर्वस्य दत्से शीघ्रं त्वमल्पेन तपसा विभो

avajñāṃ kuruṣe deva kimatra niyamānvite / sarvasya datse śīghraṃ tvamalpena tapasā vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाक्षक्रीडां करिष्ये ऽद्य त्वया सह महेश्वर । यावन्नोत्थाप्यते ह्येष दानवो भक्तवत्सल

nākṣakrīḍāṃ kariṣye 'dya tvayā saha maheśvara / yāvannotthāpyate hyeṣa dānavo bhaktavatsala

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साधु महादेवि सर्वलक्षणलक्षिते । अहं तं न विजानामि क्लिश्यन्तं दानवेश्वरम्

sādhu sādhu mahādevi sarvalakṣaṇalakṣite / ahaṃ taṃ na vijānāmi kliśyantaṃ dānaveśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगाभ्यासे स्थितो भद्रे ध्यायंस्तत्परमं पदम् । तत्रागच्छ मया सार्द्धं यत्र तप्यत्यसौ तपः

yogābhyāse sthito bhadre dhyāyaṃstatparamaṃ padam / tatrāgaccha mayā sārddhaṃ yatra tapyatyasau tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमया सहितो देवो गतस्तत्र महेश्वरः । अस्थिचर्मावशेषस्तु दृष्टो देवेन शम्भुना

umayā sahito devo gatastatra maheśvaraḥ / asthicarmāvaśeṣastu dṛṣṭo devena śambhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्युवाच प्रसन्नो ऽसौ देवदेवो महेश्वरः । भोभोः कष्टं कृतं भीमं दारुणं लोमहर्षणम्

pratyuvāca prasanno 'sau devadevo maheśvaraḥ / bhobhoḥ kaṣṭaṃ kṛtaṃ bhīmaṃ dāruṇaṃ lomaharṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशं च तपो घोरं कस्माद्वत्स त्वया कृतम् । वरं दास्याम्यहं वत्स यस्ते मनसि वर्तते

īdṛśaṃ ca tapo ghoraṃ kasmādvatsa tvayā kṛtam / varaṃ dāsyāmyahaṃ vatsa yaste manasi vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तुष्टो ऽसि मे देव वरदो यदि शङ्कर । सुरान् सर्वान् विजेष्यामि त्वत्प्रसादान् महेश्वर

yadi tuṣṭo 'si me deva varado yadi śaṅkara / surān sarvān vijeṣyāmi tvatprasādān maheśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने ऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

svapne 'pi tridaśāḥ sarve na yoddhavyāḥ kadācana / asaṃbhāvyaṃ na vaktavyaṃ manaso yanna rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यं किमपि याचस्व यस्ते मनसि वर्तते । स्वर्गे वा यदि वा मर्त्ये पातालेषु च संस्थितान्

anyaṃ kimapi yācasva yaste manasi vartate / svarge vā yadi vā martye pātāleṣu ca saṃsthitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्येषु विविधान् भोगान् भोक्ष्यसि त्वं यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं स्वर्गे देवपतिर्यथा

martyeṣu vividhān bhogān bhokṣyasi tvaṃ yathepsitān / kuru niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ svarge devapatiryathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवस्य वचनं श्रुत्वा सो ऽन्धको विमनाः स्थितः । वृथा क्लेशश्च मे जातो न किंचित् साधितं मया

devasya vacanaṃ śrutvā so 'ndhako vimanāḥ sthitaḥ / vṛthā kleśaśca me jāto na kiṃcit sādhitaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्वासं परमं मुक्त्वा निपपात धरातले । मूलच्छिन्नो यथा वृक्षो निरुच्छ्वासस् तदाभवत्

niśvāsaṃ paramaṃ muktvā nipapāta dharātale / mūlacchinno yathā vṛkṣo nirucchvāsas tadābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छापन्नं ततो दृष्ट्वा देवी वचनम् अब्रवीत् । यं कामं कामयत्येष तमस्मै देहि शङ्कर

mūrcchāpannaṃ tato dṛṣṭvā devī vacanam abravīt / yaṃ kāmaṃ kāmayatyeṣa tamasmai dehi śaṅkara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तानुपेक्षमाणस्य तवाकीर्तिर् भविष्यति

bhaktānupekṣamāṇasya tavākīrtir bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि दास्ये वरं देवि इच्छाभूतं कदाचन । ततो न मंस्यते विष्णुं न ब्रह्माणं न मामपि

yadi dāsye varaṃ devi icchābhūtaṃ kadācana / tato na maṃsyate viṣṇuṃ na brahmāṇaṃ na māmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चत्वमाप्तो देवेशि अन्यानपि सुरासुरान्

uccatvamāpto deveśi anyānapi surāsurān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमप्युपायमाश्रित्य उत्थापय महेश्वर । विष्णुवर्जं सुरान्सर्वाञ्जयस्वेति वरं वद

kamapyupāyamāśritya utthāpaya maheśvara / viṣṇuvarjaṃ surānsarvāñjayasveti varaṃ vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायः शोभनो देवि यो मे मनसि वर्तते । तमेवास्मै प्रदास्यामि यस्त्वया कथितो वरः

upāyaḥ śobhano devi yo me manasi vartate / tamevāsmai pradāsyāmi yastvayā kathito varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽमृतेन संसिक्तः स्वस्थो ऽभूत् तत्क्षणाद् अयम् । तथा पुनर्नवो जातः सर्वावयवशोभितः

tato 'mṛtena saṃsiktaḥ svastho 'bhūt tatkṣaṇād ayam / tathā punarnavo jātaḥ sarvāvayavaśobhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणुष्वैकमना भूत्वा गृहाण वरमुत्तमम् । विष्णुवर्जं प्रदास्यामि यत्तवाभिमतं प्रियम्

śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā gṛhāṇa varamuttamam / viṣṇuvarjaṃ pradāsyāmi yattavābhimataṃ priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं च सफलं तुभ्यं मा धर्मस्ते ऽन्यथा भवेत् । ददामीति वरं तुभ्यं मन्यसे यदि चासुर

sarvaṃ ca saphalaṃ tubhyaṃ mā dharmaste 'nyathā bhavet / dadāmīti varaṃ tubhyaṃ manyase yadi cāsura

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुवर्जं सुरान् सर्वाञ्जेष्यसि त्वं च मां विना

viṣṇuvarjaṃ surān sarvāñjeṣyasi tvaṃ ca māṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्वेवम् इति प्राह बलमास्थाय केवलम् । विष्णुवर्जं विजेष्ये ऽहं स्वबलेन महेश्वर

bhavatvevam iti prāha balamāsthāya kevalam / viṣṇuvarjaṃ vijeṣye 'haṃ svabalena maheśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतार्थो ऽहं हि संजात इत्युक्त्वा प्रणतिं गतः । गच्छ देवोमयासार्द्धं कैलासशिखरं वरम्

kṛtārtho 'haṃ hi saṃjāta ityuktvā praṇatiṃ gataḥ / gaccha devomayāsārddhaṃ kailāsaśikharaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषपुंगवम् आरुह्य देवो ऽसावुमया सह । वरं दत्त्वा स तस्यैवं तत्रैवान्तरधीयत

vṛṣapuṃgavam āruhya devo 'sāvumayā saha / varaṃ dattvā sa tasyaivaṃ tatraivāntaradhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.