Revakhanda of the Vayupurana 49

अन्धकं तु निहत्याथ देवदेवो महेश्वरः । उमया सहितो रुद्रः कैलासमगमन्नगम्

andhakaṃ tu nihatyātha devadevo maheśvaraḥ / umayā sahito rudraḥ kailāsamagamannagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगताश्च ततो देवा ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । हृष्टास्तुष्टाश्च ते सर्वे प्रणेमुः पार्वतीपतिम्

āgatāśca tato devā brahmādyāśca savāsavāḥ / hṛṣṭāstuṣṭāśca te sarve praṇemuḥ pārvatīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाविशन्तु ते सर्वे ये केचन समागताः । निहतो दानवो ह्येष गीर्वाणार्थे पितामह

upāviśantu te sarve ye kecana samāgatāḥ / nihato dānavo hyeṣa gīrvāṇārthe pitāmaha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तेन तस्य मे शूलं निर्मलं नैव जायते । शुभव्रततपोजप्यरतो ब्रह्मन्मया हतः

raktena tasya me śūlaṃ nirmalaṃ naiva jāyate / śubhavratatapojapyarato brahmanmayā hataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तुमिच्छाम्यहं सम्यक् तीर्थयानं चतुर्मुख । आगच्छन्तु मया सार्द्धं ये यूयमिह संगताः

kartumicchāmyahaṃ samyak tīrthayānaṃ caturmukha / āgacchantu mayā sārddhaṃ ye yūyamiha saṃgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा देवदेवेशः प्रभासं प्रतिनिर्ययौ । प्रभासाद्यानि तीर्थानि गङ्गासागरमध्यतः

ityuktvā devadeveśaḥ prabhāsaṃ pratiniryayau / prabhāsādyāni tīrthāni gaṅgāsāgaramadhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवगाह्यापि सर्वाणि नैर्मल्यं नाभवन्नृप । नर्मदायां ततो गत्वा देवो देवैः समन्वितः

avagāhyāpi sarvāṇi nairmalyaṃ nābhavannṛpa / narmadāyāṃ tato gatvā devo devaiḥ samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरं दक्षिणं कूलम् अवागाहत् प्रियव्रतः । गतस्तु दक्षिणे कूले पर्वते भृगुसंज्ञितम्

uttaraṃ dakṣiṇaṃ kūlam avāgāhat priyavrataḥ / gatastu dakṣiṇe kūle parvate bhṛgusaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थित्वा महादेवो देवैः सह महीपते । भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा चिरं श्रान्तो निर्विण्णो निषसाद ह

tatra sthitvā mahādevo devaiḥ saha mahīpate / bhrāntvā bhrāntvā ciraṃ śrānto nirviṇṇo niṣasāda ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोहारि यतः स्थानं सर्वेषां वै दिवौकसाम् । तीर्थं विशिष्टं तन्मत्वा स्थितो देवो महेश्वरः

manohāri yataḥ sthānaṃ sarveṣāṃ vai divaukasām / tīrthaṃ viśiṣṭaṃ tanmatvā sthito devo maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिं विव्याध शूलेन भिन्नं तेन रसातलम् । निर्मलं चाभवच्छूलं न लेपो दृश्यते क्वचित्

giriṃ vivyādha śūlena bhinnaṃ tena rasātalam / nirmalaṃ cābhavacchūlaṃ na lepo dṛśyate kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवैर् आह्वानिता तत्र महापुण्या च भारती । पर्वतान् निःसृता तत्र महापुण्या सरस्वती

devair āhvānitā tatra mahāpuṇyā ca bhāratī / parvatān niḥsṛtā tatra mahāpuṇyā sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयः सङ्गमस् तत्र यथा वेण्यां सितासितः । तत्र ब्रह्मा स्वयं देवो ब्रह्मेशं लिङ्गम् उत्तमम्

dvitīyaḥ saṅgamas tatra yathā veṇyāṃ sitāsitaḥ / tatra brahmā svayaṃ devo brahmeśaṃ liṅgam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थापयामास पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तस्य याम्ये दिशो भागे स्वयं देवो जनार्दनः

saṃsthāpayāmāsa puṇyaṃ sarvaduḥkhaghnamuttamam / tasya yāmye diśo bhāge svayaṃ devo janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठते च सदा तत्र विष्णुपादाग्रसंस्थिता । अम्भसो न भवेन् मार्गः कुण्डमध्यस्थितस्य च

tiṣṭhate ca sadā tatra viṣṇupādāgrasaṃsthitā / ambhaso na bhaven mārgaḥ kuṇḍamadhyasthitasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलाग्रेण कृता रेखा ततस् तोयं वहेन् नृप । तत् तोयं च गतं तत्र यत्र रेवा महानदी

śūlāgreṇa kṛtā rekhā tatas toyaṃ vahen nṛpa / tat toyaṃ ca gataṃ tatra yatra revā mahānadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जललिङ्गं महापुण्यं चकतीर्थं नृपोत्तम । शूलभेदे च देवेशः स्नानं कुर्याद् यथाविधि

jalaliṅgaṃ mahāpuṇyaṃ cakatīrthaṃ nṛpottama / śūlabhede ca deveśaḥ snānaṃ kuryād yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं मन्यते शुद्धं न किंचित् कल्मषं कृतम् । तस्यैवोत्तरकाष्ठायां देवदेवो जगद्गुरुः

ātmānaṃ manyate śuddhaṃ na kiṃcit kalmaṣaṃ kṛtam / tasyaivottarakāṣṭhāyāṃ devadevo jagadguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मना देवदेवेशः शूलपाणिः प्रतिष्ठितः । सर्वतीर्थेषु तत्तीर्थं सर्वदेवमयं परम्

ātmanā devadeveśaḥ śūlapāṇiḥ pratiṣṭhitaḥ / sarvatīrtheṣu tattīrthaṃ sarvadevamayaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखघ्नम् उत्तमम् । तत्र तीर्थे प्रतिष्ठाप्य देवदेवं जगद्गुरुः

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvaduḥkhaghnam uttamam / tatra tīrthe pratiṣṭhāpya devadevaṃ jagadguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षापालांस् ततो मुक्त्वा शतं साष्टविनायकान् । क्षेत्रपालाः शतं साष्टं तद्रक्षन्ति प्रयत्नतः

rakṣāpālāṃs tato muktvā śataṃ sāṣṭavināyakān / kṣetrapālāḥ śataṃ sāṣṭaṃ tadrakṣanti prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विघ्नास्तस्योपजायन्ते यस्तत्र स्थातुम् इच्छति । केचित् कुटुम्बात्ततासु व्याग्राः केचित् कृषीषु च

vighnāstasyopajāyante yastatra sthātum icchati / kecit kuṭumbāttatāsu vyāgrāḥ kecit kṛṣīṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्सभां प्रकुर्वन्ति केचिद्द्रव्यार्जने रताः । परोक्षवादं कुर्वन्ति के ऽपि हिंसारताः सदा

kecitsabhāṃ prakurvanti keciddravyārjane ratāḥ / parokṣavādaṃ kurvanti ke 'pi hiṃsāratāḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परदाररताः केचित्केचिद्वृत्तिविहिंसकाः । अन्ये केचिद्वदन्त्येवं कथं तीर्थेषु गम्यते

paradāraratāḥ kecitkecidvṛttivihiṃsakāḥ / anye kecidvadantyevaṃ kathaṃ tīrtheṣu gamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुधया पीड्यते भार्या पुत्रभृत्यादयस् तदा । मोहजालेषु योज्यन्ते एवं देवगणैर् नराः

kṣudhayā pīḍyate bhāryā putrabhṛtyādayas tadā / mohajāleṣu yojyante evaṃ devagaṇair narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापाचाराश्च ये मर्त्याः स्नानं तेषां न जायते । संरक्षन्ति च तत्तीर्थं देवभृत्यगणाः सदा

pāpācārāśca ye martyāḥ snānaṃ teṣāṃ na jāyate / saṃrakṣanti ca tattīrthaṃ devabhṛtyagaṇāḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्याः पुण्याश्च ये मर्त्यास् तेषां स्नानं प्रजायते । सरस्वत्या भोगवत्या देवनद्या विशेषतः

dhanyāḥ puṇyāśca ye martyās teṣāṃ snānaṃ prajāyate / sarasvatyā bhogavatyā devanadyā viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तु सङ्गमः पुण्यो यथा वेण्यां सितासितः । दृष्ट्वा तीर्थं तु ते सर्वे गीर्वाणा हृष्टचेतसः

ayaṃ tu saṅgamaḥ puṇyo yathā veṇyāṃ sitāsitaḥ / dṛṣṭvā tīrthaṃ tu te sarve gīrvāṇā hṛṣṭacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवस्य सन्निधौ भूत्वा वर्णयामासुरुत्तमम् । इदं तीर्थं तु देवेश गयातीर्थेन ते समम्

devasya sannidhau bhūtvā varṇayāmāsuruttamam / idaṃ tīrthaṃ tu deveśa gayātīrthena te samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुह्याद्गुह्यतमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । शूलपाणिः समभ्यर्च्य इन्द्राद्यैरप्सरोगणैः

guhyādguhyatamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati / śūlapāṇiḥ samabhyarcya indrādyairapsarogaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षकिन्नरगन्धर्वैर् दिक्पालैर् लोकपैरपि । नृत्यगीतैस् तथा स्तोत्रैः सर्वैश्चापि सुरासुरैः

yakṣakinnaragandharvair dikpālair lokapairapi / nṛtyagītais tathā stotraiḥ sarvaiścāpi surāsuraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूज्यमानो गणैः सर्वैः सिद्धैर् नागैर् महेश्वरः । देवेन भेदितं तत्र शूलाग्रेण नराधिप

pūjyamāno gaṇaiḥ sarvaiḥ siddhair nāgair maheśvaraḥ / devena bheditaṃ tatra śūlāgreṇa narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिधा यत्रेक्ष्यते ऽद्यापि ह्यावर्तः सुरपूरितः । कुण्डत्रयं नरव्याघ्र महत्कलकलान्वितम्

tridhā yatrekṣyate 'dyāpi hyāvartaḥ surapūritaḥ / kuṇḍatrayaṃ naravyāghra mahatkalakalānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नम् उत्तमम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नाति उपवासपरायणः

sarvapāpakṣayakaraṃ sarvaduḥkhaghnam uttamam / tatra tīrthe tu yaḥ snāti upavāsaparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षामन्त्रविहीनो ऽपि मुच्यते चाब्दिकादघात् । ये पुनर्विधिवत्स्नान्ति मन्त्रैः पञ्चभिरेव च

dīkṣāmantravihīno 'pi mucyate cābdikādaghāt / ye punarvidhivatsnānti mantraiḥ pañcabhireva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदोक्तैः पञ्चभिर्मन्त्रैः सहिरण्यघटैः शुभैः । अक्षरैर् दशभिश्चैव षड्भिर्वा त्रिभिरेव वा

vedoktaiḥ pañcabhirmantraiḥ sahiraṇyaghaṭaiḥ śubhaiḥ / akṣarair daśabhiścaiva ṣaḍbhirvā tribhireva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथग्भूतैर्द्विजातीनां तीर्थे कार्यं नराधिप । ब्रह्मक्षत्रविशां वापि स्त्रीशूद्राणां तथैव च

pṛthagbhūtairdvijātīnāṃ tīrthe kāryaṃ narādhipa / brahmakṣatraviśāṃ vāpi strīśūdrāṇāṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषाणां त्रयीं ध्यात्वा स्नानं कुर्याद् यथाविधि । दशाक्षरेण मन्त्रेण ये पिबन्ति जलं नराः

puruṣāṇāṃ trayīṃ dhyātvā snānaṃ kuryād yathāvidhi / daśākṣareṇa mantreṇa ye pibanti jalaṃ narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते गच्छन्ति परं लोकं यत्र देवो महेश्वरः । केदारे च यथा पीतं रुद्रकुण्डे तथैव च

te gacchanti paraṃ lokaṃ yatra devo maheśvaraḥ / kedāre ca yathā pītaṃ rudrakuṇḍe tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चरेफसमायुक्तं क्षकारं सुरपूजितम् । ओङ्कारेण समायुक्तम् एतद् वेद्यं प्रकीर्तितम्

pañcarephasamāyuktaṃ kṣakāraṃ surapūjitam / oṅkāreṇa samāyuktam etad vedyaṃ prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तत्र कुरुते स्नानं विधियुक्तो जितेन्द्रियः । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत् पितृदेवताः

yastatra kurute snānaṃ vidhiyukto jitendriyaḥ / tilamiśreṇa toyena tarpayet pitṛdevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलानां तारयेद् विंशं दशपूर्वान्दशापरान् । गयादिपञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः

kulānāṃ tārayed viṃśaṃ daśapūrvāndaśāparān / gayādipañcasthāneṣu yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत्र फलमाप्नोति शूलभेदे न संशयः । यस्तत्र विधिना युक्तो दद्याद्दानानि भक्तितः

sa tatra phalamāpnoti śūlabhede na saṃśayaḥ / yastatra vidhinā yukto dadyāddānāni bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुदक्षयं फलं तत्र सुकृतं दुष्कृतं तथा । गयाशिरो यथा पुण्यं पितृकार्येषु सर्वदा

tudakṣayaṃ phalaṃ tatra sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ tathā / gayāśiro yathā puṇyaṃ pitṛkāryeṣu sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलभेदं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः । भक्त्या ददाति यस्तत्र काञ्चनं गां महीं तिलान्

śūlabhedaṃ tathā puṇyaṃ snānadānāditarpaṇaiḥ / bhaktyā dadāti yastatra kāñcanaṃ gāṃ mahīṃ tilān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस् तथा । वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः

āsanopānahau śayyāṃ varāśvān kṣatriyas tathā / vastrayugmaṃ ca dhānyaṃ ca gṛhaṃ pūrṇaṃ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्यात् कृष्टां चैव वसुंधराम् । दानान्येतानि यो दद्याद् ब्राह्मणे वेदपारगे

sayoktraṃ lāṅgalaṃ dadyāt kṛṣṭāṃ caiva vasuṃdharām / dānānyetāni yo dadyād brāhmaṇe vedapārage

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रिये कुलसम्पन्ने शुचिष्मति जितेन्द्रिये । श्रुताध्ययनसम्पन्ने दम्भहीने क्रियान्विते । त्रयोदशाहःस्वेकैकं त्रयोदशगुणं भवेत्

śrotriye kulasampanne śuciṣmati jitendriye / śrutādhyayanasampanne dambhahīne kriyānvite / trayodaśāhaḥsvekaikaṃ trayodaśaguṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.