Revakhanda of the Vayupurana 9

पुनर्युगान्तं ते चान्यं सम्प्रवक्ष्यामि तच्छृणु । सूर्यैरादीपिते लोके जङ्गमे स्थावरे पुरा

punaryugāntaṃ te cānyaṃ sampravakṣyāmi tacchṛṇu / sūryairādīpite loke jaṅgame sthāvare purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरित्सरःसमुद्रेषु क्षयं यातेषु सर्वशः । निर्मानुषवषट्कारे ह्यमर्यादगतिं गते

saritsaraḥsamudreṣu kṣayaṃ yāteṣu sarvaśaḥ / nirmānuṣavaṣaṭkāre hyamaryādagatiṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानारूपैस्ततो मेधैः शक्रायुधविराजितैः । सर्वमापूरितं व्योम वार्यौघैः पूरिते तदा

nānārūpaistato medhaiḥ śakrāyudhavirājitaiḥ / sarvamāpūritaṃ vyoma vāryaughaiḥ pūrite tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्वेकार्णवीभूते सर्वतः सलिलावृते । जगत्कृत्वोदरे सर्वं सुष्वाप भगवान्हरः

tatastvekārṇavībhūte sarvataḥ salilāvṛte / jagatkṛtvodare sarvaṃ suṣvāpa bhagavānharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य योगात्मा स प्रजापतिः । शेते युगसहस्रान्तं कालमाविश्य सार्णवम्

prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya yogātmā sa prajāpatiḥ / śete yugasahasrāntaṃ kālamāviśya sārṇavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सुप्तं महात्मानं ब्रह्मलोकनिवासिनः । भृग्वादिऋषयः सर्वे ये चान्ये सनकादयः

tatra suptaṃ mahātmānaṃ brahmalokanivāsinaḥ / bhṛgvādiṛṣayaḥ sarve ye cānye sanakādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यङ्के विमले शुभ्रे नानास्तरणसंस्तृते । शयानं ददृशुर्देवं सपत्नीकं वृषध्वजम्

paryaṅke vimale śubhre nānāstaraṇasaṃstṛte / śayānaṃ dadṛśurdevaṃ sapatnīkaṃ vṛṣadhvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वरूपा तु सा नारी विश्वरूपो महेश्वरः । गाढमालिङ्ग्य सुप्तस् तां ददृशे चाहमव्ययम्

viśvarūpā tu sā nārī viśvarūpo maheśvaraḥ / gāḍhamāliṅgya suptas tāṃ dadṛśe cāhamavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादमूले ततस्तस्य श्यामां तां पद्मलक्षणाम् । कन्यां पश्यामि सुश्रोणीं चरणौ तस्य मृद्गतीम्

pādamūle tatastasya śyāmāṃ tāṃ padmalakṣaṇām / kanyāṃ paśyāmi suśroṇīṃ caraṇau tasya mṛdgatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमलाम्बरसंवीतां व्यालयज्ञोपवीतिनीम् । श्यामां कमलपत्राक्षीं सर्वाभरणभूषिताम्

vimalāmbarasaṃvītāṃ vyālayajñopavītinīm / śyāmāṃ kamalapatrākṣīṃ sarvābharaṇabhūṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकलं युगसाहस्रं नर्मदेयं विजानती । प्रसुप्तं देवदेवेशमुपास्ते वरवर्णिनी

sakalaṃ yugasāhasraṃ narmadeyaṃ vijānatī / prasuptaṃ devadeveśamupāste varavarṇinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृतैर्वेदैश्चतुर्भिश्च ब्रह्माप्येवं महेश्वरः । भृग्वाद्यैर्मानसैः पुत्रैः स्तौति शङ्करमव्ययम्

hṛtairvedaiścaturbhiśca brahmāpyevaṃ maheśvaraḥ / bhṛgvādyairmānasaiḥ putraiḥ stauti śaṅkaramavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्त्या परमया राजंस्तत्र शम्भुम् अनामयम् । स्तुवन्तस्तत्र देवेशं मन्त्रैरीश्वरसम्भवैः

bhaktyā paramayā rājaṃstatra śambhum anāmayam / stuvantastatra deveśaṃ mantrairīśvarasambhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसुप्तं देवमीशानं बोधयन्समुपस्थितः । उत्तिष्ठ हर पिङ्गाक्ष महादेव महेश्वर

prasuptaṃ devamīśānaṃ bodhayansamupasthitaḥ / uttiṣṭha hara piṅgākṣa mahādeva maheśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम वेदा हृताः सर्वे अतो ऽहं स्तोतुमुद्यतः । वेदैर्व्याप्तं जगत्सर्वं दिव्यादिव्यं चराचरम्

mama vedā hṛtāḥ sarve ato 'haṃ stotumudyataḥ / vedairvyāptaṃ jagatsarvaṃ divyādivyaṃ carācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतं वर्तमानं च स्मरामि च सृजाम्यहम् । तैर्विना चाहमेकस्तु मूको ऽधो जडवत्सदा

atītaṃ vartamānaṃ ca smarāmi ca sṛjāmyaham / tairvinā cāhamekastu mūko 'dho jaḍavatsadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतिर्वीर्यं बलोत्साहौ तैर्विना न प्रजायते । तैर्विना देवदेवेश नाहं किंचित् स्मरामि वै

gatirvīryaṃ balotsāhau tairvinā na prajāyate / tairvinā devadeveśa nāhaṃ kiṃcit smarāmi vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्वेदान्देवदेवेश शीघ्रं मे दातुमर्हसि । जडान्धबधिरं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

tānvedāndevadeveśa śīghraṃ me dātumarhasi / jaḍāndhabadhiraṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानादि दश चत्वारि न शोभन्ते सुरेश्वर । प्रणमाम्य् अल्पवीर्यत्वाद् वेदहीनः सुरेश्वर

sthānādi daśa catvāri na śobhante sureśvara / praṇamāmy alpavīryatvād vedahīnaḥ sureśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदेभ्यः सकलं जातं यत्किंचित्सचराचरम् । तावच्छोभन्ति शास्त्राणि समस्तानि जगद्गुरो

vedebhyaḥ sakalaṃ jātaṃ yatkiṃcitsacarācaram / tāvacchobhanti śāstrāṇi samastāni jagadguro

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद्वेदनिधिरयं नोपतिष्ठेत्सनातनः । यथोदितेन सूर्येण तमो याति विनाशताम्

yāvadvedanidhirayaṃ nopatiṣṭhetsanātanaḥ / yathoditena sūryeṇa tamo yāti vināśatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं समस्तपापानि यान्ति वेदस्य धारणात् । वेदे रहसि यत्सूक्ष्मं यत्तद्ब्रह्म सनातनम्

evaṃ samastapāpāni yānti vedasya dhāraṇāt / vede rahasi yatsūkṣmaṃ yattadbrahma sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदिस्थं देव जानामि गतं तद्वेदगर्जनात् । वेदानुच्चरतो मे ऽद्य तव शङ्कर चाग्रतः

hṛdisthaṃ deva jānāmi gataṃ tadvedagarjanāt / vedānuccarato me 'dya tava śaṅkara cāgrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्मात्ते गता वेदा न सृजेयं विभो भुवम् । ते ऽपि सर्वे महादेव प्रविष्टाः सम्मुखार्णवम्

akasmātte gatā vedā na sṛjeyaṃ vibho bhuvam / te 'pi sarve mahādeva praviṣṭāḥ sammukhārṇavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते याच्यमाना देवेश तिष्ठन्तु स्मरणे मम । दुहितेयं विशालाक्षी सर्वः सर्वं विजानते

te yācyamānā deveśa tiṣṭhantu smaraṇe mama / duhiteyaṃ viśālākṣī sarvaḥ sarvaṃ vijānate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायती युगसाहस्रं नान्या काचिद्भवेदृशी । ऋषिश्चायं महाभागो मार्कण्डो धीमतां वरः

jāyatī yugasāhasraṃ nānyā kācidbhavedṛśī / ṛṣiścāyaṃ mahābhāgo mārkaṇḍo dhīmatāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पे कल्पे महादेव त्वामयं पर्युपासते । जगत्त्रयहितार्थाय चरते व्रतमुत्तमम्

kalpe kalpe mahādeva tvāmayaṃ paryupāsate / jagattrayahitārthāya carate vratamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तस्तु देवेशो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । उवाच श्लक्ष्णया वाचा नर्मदां सरितां वराम्

evamuktastu deveśo brahmaṇā parameṣṭhinā / uvāca ślakṣṇayā vācā narmadāṃ saritāṃ varām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयस्व महाभागे ब्रह्मणस्त्वं तु पृच्छतः । केन वेदा हृताः सर्वे वेधसो जगतीगुरोः

kathayasva mahābhāge brahmaṇastvaṃ tu pṛcchataḥ / kena vedā hṛtāḥ sarve vedhaso jagatīguroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्ता तु रुद्रेण उवाच मृगलोचना । ब्रह्मणो जपतो वेदांस्त्वयि सुप्ते महेश्वर

evamuktā tu rudreṇa uvāca mṛgalocanā / brahmaṇo japato vedāṃstvayi supte maheśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतश्छिद्रमासाद्य घोरे ऽस्मिन्सलिलावृते । पूर्वकल्पसमुद्भूतावसुरौ सुरदुर्जयौ

bhavataśchidramāsādya ghore 'sminsalilāvṛte / pūrvakalpasamudbhūtāvasurau suradurjayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रियावृत्तौ महादेव त्वया चोत्पादितौ पुरा । सुरासुरसुदुर्जेयौ दानवौ मधुकैटभौ

śriyāvṛttau mahādeva tvayā cotpāditau purā / surāsurasudurjeyau dānavau madhukaiṭabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ वायुभूतौ सूक्ष्मौ च पठतो ऽस्मात्पितामहात् । तावाशु हृत्वा वेदांश्च प्रविष्टौ च महार्णवम्

tau vāyubhūtau sūkṣmau ca paṭhato 'smātpitāmahāt / tāvāśu hṛtvā vedāṃśca praviṣṭau ca mahārṇavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा महातेजा ह्यमृतायास्ततो वचः । सस्मार स च देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम्

etacchrutvā mahātejā hyamṛtāyāstato vacaḥ / sasmāra sa ca deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विवेश महाराज भूतलं ससुरोत्तमः । दानवान्तकरो देवः सर्वदैवतपूजितः

sa viveśa mahārāja bhūtalaṃ sasurottamaḥ / dānavāntakaro devaḥ sarvadaivatapūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मीनरूपधरो देवो लोडयामास चार्णम् । वेदांश्च ददृशे तत्र पाताले निहितान्प्रभुः

mīnarūpadharo devo loḍayāmāsa cārṇam / vedāṃśca dadṛśe tatra pātāle nihitānprabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ च दैत्यौ महावीर्यौ दृष्टवान्मधुसूदनः । महावेगौ महाबाहू सूदयामास तेजसा

tau ca daityau mahāvīryau dṛṣṭavānmadhusūdanaḥ / mahāvegau mahābāhū sūdayāmāsa tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदांस्तत्रापि तोयस्थानानिनाय जगद्गुरुः । चतुर्वक्त्राय देवायाददाच्चक्रविभूषितः

vedāṃstatrāpi toyasthānānināya jagadguruḥ / caturvaktrāya devāyādadāccakravibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहृष्टो भगवान् वेदांल्लब्ध्वा पितामहः । जनयामास निखिलं जगद्भूयश्चराचरम्

tataḥ prahṛṣṭo bhagavān vedāṃllabdhvā pitāmahaḥ / janayāmāsa nikhilaṃ jagadbhūyaścarācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च देवी नदी पुण्या रुद्रस्य परिचारिका । पावनी सर्वभूतानां प्रोवाह सलिलं तदा

sā ca devī nadī puṇyā rudrasya paricārikā / pāvanī sarvabhūtānāṃ provāha salilaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्तीरे ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । यजन्ति त्र्यम्बकं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

tasyāstīre tato devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ / yajanti tryambakaṃ devaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका मूर्तिर्महेशस्य कारणान्तरगता । त्रैगुण्या कुरुते कर्म ब्रह्मचक्रीशरूपतः

ekā mūrtirmaheśasya kāraṇāntaragatā / traiguṇyā kurute karma brahmacakrīśarūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां तु पृथग्भावं ये कुर्वन्ति सुमोहिताः । तेषां धर्मः कुतः सिद्धिर्जायते पापकर्मिणाम्

eteṣāṃ tu pṛthagbhāvaṃ ye kurvanti sumohitāḥ / teṣāṃ dharmaḥ kutaḥ siddhirjāyate pāpakarmiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेता महानद्यस्तिस्रो रुद्रसमुद्भवाः । एका एव त्रिधा भूता गङ्गा रेवा सरस्वती

evametā mahānadyastisro rudrasamudbhavāḥ / ekā eva tridhā bhūtā gaṅgā revā sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गा तु वैष्णवी मूर्तिः सर्वपापप्रणाशिनी । रुद्रदेहसमुद्भूता नर्मदा चैवमेव तु

gaṅgā tu vaiṣṇavī mūrtiḥ sarvapāpapraṇāśinī / rudradehasamudbhūtā narmadā caivameva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मी सरस्वती मूर्तिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दिव्या कामगमा देवी वाग्विभूत्यै तु संस्थिता

brāhmī sarasvatī mūrtistriṣu lokeṣu viśrutā / divyā kāmagamā devī vāgvibhūtyai tu saṃsthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर्मदा परमा काचिन्मर्त्यमूर्तिकला शिवा । दिव्या कामगमा देवी सर्वत्र सुरपूजिता

narmadā paramā kācinmartyamūrtikalā śivā / divyā kāmagamā devī sarvatra surapūjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापिनी सर्वभूतानां सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरा स्मृता । अक्षया ह्यमृता ह्येषा स्वर्गसोपानमुत्तमा

vyāpinī sarvabhūtānāṃ sūkṣmātsūkṣmatarā smṛtā / akṣayā hyamṛtā hyeṣā svargasopānamuttamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्टा रुद्रेण लोकानां संसारार्णवतारिणी

sṛṣṭā rudreṇa lokānāṃ saṃsārārṇavatāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीरजलं ये ऽपि पिबन्ति लोके मुच्यन्ति ते पापविशेषसङ्घैः । व्रजन्ति संसारमनादिभावं त्यक्त्वा चिरं मोक्षपदं विशुद्धम्

sīrajalaṃ ye 'pi pibanti loke mucyanti te pāpaviśeṣasaṅghaiḥ / vrajanti saṃsāramanādibhāvaṃ tyaktvā ciraṃ mokṣapadaṃ viśuddham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा गङ्गा तथा रेवा तथा चैव सरस्वती । समं पुण्यफलं प्रोक्तं स्नानदर्शनचिन्तनैः

yathā gaṅgā tathā revā tathā caiva sarasvatī / samaṃ puṇyaphalaṃ proktaṃ snānadarśanacintanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरदानान्महाभागा ह्यधिका चोच्यते बुधैः । कारुण्यान्तरभावेन न मृता समुपागता

varadānānmahābhāgā hyadhikā cocyate budhaiḥ / kāruṇyāntarabhāvena na mṛtā samupāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुच्यन्ते दर्शनात्तेन पातकैः स्नानमङ्गलैः । नर्मदायां नृपश्रेष्ठ ये नमन्ति त्रिलोचनम्

mucyante darśanāttena pātakaiḥ snānamaṅgalaiḥ / narmadāyāṃ nṛpaśreṣṭha ye namanti trilocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमारुद्राङ्गसम्भूता येन चैषा महानदी । लोकान्प्रापयते स्वर्गं तेन पुण्यत्वमागता

umārudrāṅgasambhūtā yena caiṣā mahānadī / lokānprāpayate svargaṃ tena puṇyatvamāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एवमीशानवरस्य देहं विभज्य देवीमिह संशृणोति । स याति रुद्रं महतारवेण गन्धर्वयक्षैरिव गीयमानः

ya evamīśānavarasya dehaṃ vibhajya devīmiha saṃśṛṇoti / sa yāti rudraṃ mahatāraveṇa gandharvayakṣairiva gīyamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.