Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 10

अथ उद्दीपन-विभाव-प्रकरणम् अथ विभावेषूद्दीपनाः- उद्दीपन-विभावा हरेस् तदीय-प्रियाणां च । कथिता गुण-नाम-चरित-मण्डन-सम्बन्धिनस् तटस्थाश् च

atha uddīpana-vibhāva-prakaraṇam atha vibhāveṣūddīpanāḥ- uddīpana-vibhāvā hares tadīya-priyāṇāṃ ca | kathitā guṇa-nāma-carita-maṇḍana-sambandhinas taṭasthāś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र गुणाः- गुणास् त्रिधा मानसा स्युर् वाचिकाः कायिकास् तथा

tatra guṇāḥ- guṇās tridhā mānasā syur vācikāḥ kāyikās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मानसाः- गुणाः कृतज्ञता-क्षान्ति-करुणाद्यास् तु मानसाः

tatra mānasāḥ- guṇāḥ kṛtajñatā-kṣānti-karuṇādyās tu mānasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- वशम् अल्पिकयापि सेवयामुम् विहितेऽप्य् आगसि दुःसहे स्मितास्यम् । पर-दुःख-लवेऽपि कातरं मे हरिम् उद्वीक्ष्य मनस् तनोति तृष्णाम्

yathā- vaśam alpikayāpi sevayāmum vihite'py āgasi duḥsahe smitāsyam | para-duḥkha-lave'pi kātaraṃ me harim udvīkṣya manas tanoti tṛṣṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वाचिकाः- वाचिकास् तु गुणाः प्रोक्ताः कर्णानन्दकतादयः

atha vācikāḥ- vācikās tu guṇāḥ proktāḥ karṇānandakatādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- कर्णापहारि-वर्णाम् अश्रुत-चर-माधुरीभिर् अभ्यस्ताम् । आलि रसालां माधव- वाचं नाचम्य तृप्यामि

yathā- karṇāpahāri-varṇām aśruta-cara-mādhurībhir abhyastām | āli rasālāṃ mādhava- vācaṃ nācamya tṛpyāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कायिकाः- ते वयो रूप-लावण्ये सौन्दर्यम् अभिरूपता । माधुर्यं मार्दवाद्याश् च कायिकाः कथिता गुणाः

atha kāyikāḥ- te vayo rūpa-lāvaṇye saundaryam abhirūpatā | mādhuryaṃ mārdavādyāś ca kāyikāḥ kathitā guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वयः- वयश् चतुर्विधं त्व् अत्र कथितं मधुरे रसे । वयः-सन्धिस् तथा नव्यं व्यक्तं पूर्णम् इति क्रमात्

tatra vayaḥ- vayaś caturvidhaṃ tv atra kathitaṃ madhure rase | vayaḥ-sandhis tathā navyaṃ vyaktaṃ pūrṇam iti kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयो-मुखा गुणाः पूर्व-मुक्ताः केशव-संश्रयाः । तेन तेऽत्र प्रवक्ष्यन्ते प्रायशस् तत्-प्रियानुगाः

vayo-mukhā guṇāḥ pūrva-muktāḥ keśava-saṃśrayāḥ | tena te'tra pravakṣyante prāyaśas tat-priyānugāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वयः-सन्धिः- बाल्य-यौवनयोः सन्धिर् वयः-सन्धिर् इतीर्यते

tatra vayaḥ-sandhiḥ- bālya-yauvanayoḥ sandhir vayaḥ-sandhir itīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कृष्णस्य, यथा- यान्ती श्यामलतां विमुच्य कपिश-च्छायां स्मर-क्ष्मापते- रद्याज्ञालिपि-वर्ण-पङ्क्ति-पदवीम् आप्नोति रोमावली । वाञ्छत्य् उच्छलितं मनाग् अभिनवां तारुण्य-नीर-च्छटां लब्ध्वा किञ्चिद् अधीरम् अक्षि-शफर-द्वन्द्वं च कंसद्विषः

sa kṛṣṇasya, yathā- yāntī śyāmalatāṃ vimucya kapiśa-cchāyāṃ smara-kṣmāpate- radyājñālipi-varṇa-paṅkti-padavīm āpnoti romāvalī | vāñchaty ucchalitaṃ manāg abhinavāṃ tāruṇya-nīra-cchaṭāṃ labdhvā kiñcid adhīram akṣi-śaphara-dvandvaṃ ca kaṃsadviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्-माधुर्यम्- दशार्ध-शर-लुब्धकं चलम् अवेक्ष्य लक्ष्येच्छया विशन्तम् इह साम्प्रतं भवद्-रूपाङ्ग-शृङ्गोपरि । सदाश्रु-निकरोक्षिता व्रज-महेन्द्र वृन्दावने कुरङ्ग-नयनावली दर-परिप्लवत्वं गता

tan-mādhuryam- daśārdha-śara-lubdhakaṃ calam avekṣya lakṣyecchayā viśantam iha sāmprataṃ bhavad-rūpāṅga-śṛṅgopari | sadāśru-nikarokṣitā vraja-mahendra vṛndāvane kuraṅga-nayanāvalī dara-pariplavatvaṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्-प्रियाणां, यथा- वाद्यं किङ्किणिम् आहरत्य् उपचयं ज्ञात्वा नितम्बो गुणी स्वस्य ध्वंसम् अवेत्य वष्टि बलिभिर् योगं ह्रसन्-मध्यमम् । वक्षः साधु-फल-द्वयं विचिनुते राजोपहार-क्षमं राधायास् तनु-राज्यम् अञ्चति नवे क्षौणी-पतौ यौवने

tat-priyāṇāṃ, yathā- vādyaṃ kiṅkiṇim āharaty upacayaṃ jñātvā nitambo guṇī svasya dhvaṃsam avetya vaṣṭi balibhir yogaṃ hrasan-madhyamam | vakṣaḥ sādhu-phala-dvayaṃ vicinute rājopahāra-kṣamaṃ rādhāyās tanu-rājyam añcati nave kṣauṇī-patau yauvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्-माधुर्यम्- आशास्ते पतितुं कटाक्ष-मधुपो मन्दं दृग्-इन्दीवरे किञ्चिद् व्रीड-विसाङ्कुरं मृगयते चेतो-मरालार्भकः । नर्मालाप-मधु-च्छटाद्य वदनाम्भोजे तवोदीयते शङ्के सुन्दरि माधवोत्सव-करीं काञ्चिद् दशाम् अञ्चसि

tan-mādhuryam- āśāste patituṃ kaṭākṣa-madhupo mandaṃ dṛg-indīvare kiñcid vrīḍa-visāṅkuraṃ mṛgayate ceto-marālārbhakaḥ | narmālāpa-madhu-cchaṭādya vadanāmbhoje tavodīyate śaṅke sundari mādhavotsava-karīṃ kāñcid daśām añcasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नव्यम्- दरोद्भिन्न-स्तनं किञ्चिच्-चलाक्षं मन्थर-स्मितम् । मनाग् अभिस्फुरद्-भावं नव्यं यौवनम् उच्यते

atha navyam- darodbhinna-stanaṃ kiñcic-calākṣaṃ manthara-smitam | manāg abhisphurad-bhāvaṃ navyaṃ yauvanam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- उरः स्तोकोच्छूनं वचनम् उदयद्-वक्रिम-लवं दवोद्घूर्णा दृष्टिर् जघन-तटम् ईषद् घनतरम् । मनाग् व्यक्ता रोमावलिर् अपचितं किञ्चिद् उदरं हरेः सेवौचित्यं तव सुवदने विन्दति वयः

yathā- uraḥ stokocchūnaṃ vacanam udayad-vakrima-lavaṃ davodghūrṇā dṛṣṭir jaghana-taṭam īṣad ghanataram | manāg vyaktā romāvalir apacitaṃ kiñcid udaraṃ hareḥ sevaucityaṃ tava suvadane vindati vayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्-माधुर्यम्- वारं वारं विचरसि हरेर् अद्य विश्राम-वेद्या- मुद्भ्रान्तासि स्फुरति पवने तद् वपुर् गन्ध-भाजि । बाले नेत्रे विकिरसि मुहुर् नैचिकीनां पदव्यां भावाग्निस् ते स्फुटम् इह मनो-धाम्नि धूमायितोऽस्ति

tan-mādhuryam- vāraṃ vāraṃ vicarasi harer adya viśrāma-vedyā- mudbhrāntāsi sphurati pavane tad vapur gandha-bhāji | bāle netre vikirasi muhur naicikīnāṃ padavyāṃ bhāvāgnis te sphuṭam iha mano-dhāmni dhūmāyito'sti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्यक्तम्- वक्षः प्रव्यक्त-वक्षोजं मध्यं च सुवलि-त्रयम् । उज्ज्वलानि तथाङ्गानि व्यक्ते स्फुरति यौवने

atha vyaktam- vakṣaḥ pravyakta-vakṣojaṃ madhyaṃ ca suvali-trayam | ujjvalāni tathāṅgāni vyakte sphurati yauvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- रथाङ्ग-मिथुनं नवं प्रकटयत्य् उरोज-द्युति- र्व्यनक्ति युगलं दृशोः शफर-वृत्तिम् इन्द्रावलि । बिभर्ति च बलि-त्रयं तव तरङ्ग-भङ्गोद्गमं त्वम् अत्र सरसीकृता तरुणिम-श्रिया राजसि

yathā- rathāṅga-mithunaṃ navaṃ prakaṭayaty uroja-dyuti- rvyanakti yugalaṃ dṛśoḥ śaphara-vṛttim indrāvali | bibharti ca bali-trayaṃ tava taraṅga-bhaṅgodgamaṃ tvam atra sarasīkṛtā taruṇima-śriyā rājasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्-माधुर्यम्- भ्राजन्ते वरदन्ति-मौक्तिक-गणा यस्योल्लिखद्भिर् नखैः क्षिप्ताः पुष्कर-मालयावृत-रुचः कुञ्जेषु कुञ्जेश्व् अमी । शौटीर्याब्धिर् उरोज-पञ्जर-तटे संवेशयन्त्या कथं स श्रीमान् हरिणेक्षणे हरिर् अभून् नेत्रेण बद्धस् त्वया

tan-mādhuryam- bhrājante varadanti-mauktika-gaṇā yasyollikhadbhir nakhaiḥ kṣiptāḥ puṣkara-mālayāvṛta-rucaḥ kuñjeṣu kuñjeśv amī | śauṭīryābdhir uroja-pañjara-taṭe saṃveśayantyā kathaṃ sa śrīmān hariṇekṣaṇe harir abhūn netreṇa baddhas tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पूर्णम्- नितम्बो विपुलो मध्यं कृशम् अङ्गं वर-द्युति । पीनौ कुचाव् उरु-युग्मं रम्भाभं पूर्ण-यौवने

atha pūrṇam- nitambo vipulo madhyaṃ kṛśam aṅgaṃ vara-dyuti | pīnau kucāv uru-yugmaṃ rambhābhaṃ pūrṇa-yauvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- दृशोर् द्वन्द्वं वक्रां हरति शफरोल्लास-लहरी- मखण्डं तुण्ड-श्रीर् विधु-मधुरिमाणं दमयति । कुचौ कुम्भ-भ्रान्तिं मुहुर् अविकलां कन्दलयत- स्तवापूर्वं लीलावति वयसि पूर्णे वपुर् अभूत्

yathā- dṛśor dvandvaṃ vakrāṃ harati śapharollāsa-laharī- makhaṇḍaṃ tuṇḍa-śrīr vidhu-madhurimāṇaṃ damayati | kucau kumbha-bhrāntiṃ muhur avikalāṃ kandalayata- stavāpūrvaṃ līlāvati vayasi pūrṇe vapur abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्-माधुर्यम्- न वित्रस्ता का ते प्रतियुवतिर् आसीन् मुख-रुचा दधार स्तैमित्यं प्रणय-घन-वृष्ट्या तव न का । व्रजे शिष्या काभून् न हि तव कलायाम् इति हरे- र्निकुञ्ज-स्वाराजे त्वम् असि रसिके पट्ट-महिषी

tan-mādhuryam- na vitrastā kā te pratiyuvatir āsīn mukha-rucā dadhāra staimityaṃ praṇaya-ghana-vṛṣṭyā tava na kā | vraje śiṣyā kābhūn na hi tava kalāyām iti hare- rnikuñja-svārāje tvam asi rasike paṭṭa-mahiṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारुण्यस्य नवत्वेऽपि कासाञ्चिद् व्रज-सुभ्रुवाम् । शोभा-पूर्ति-विशेषेण पूर्णतेव प्रकाशते

tāruṇyasya navatve'pi kāsāñcid vraja-subhruvām | śobhā-pūrti-viśeṣeṇa pūrṇateva prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रूपम्- अङ्गान्य् अभूषितान्य् एव केनचिद् भूषणादिना । येन भूषितवद् भाति तद् रूपम् इति कथ्यते

atha rūpam- aṅgāny abhūṣitāny eva kenacid bhūṣaṇādinā | yena bhūṣitavad bhāti tad rūpam iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा दान-केलि-कौमुद्यां (२२)- त्रपते विलोक्य पद्मा ललिते राधां विनाप्य् अलङ्कारं । तद् अलं मणिमय-मण्डन- मण्डल-रचना-प्रयासेन

yathā dāna-keli-kaumudyāṃ (22)- trapate vilokya padmā lalite rādhāṃ vināpy alaṅkāraṃ | tad alaṃ maṇimaya-maṇḍana- maṇḍala-racanā-prayāsena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा विदग्ध-माधवे (७।४८)- नीतं ते पुनर् उक्ततां भ्रमरकैः कस्तूरिका-पत्रकं नेत्राभ्यां विफलीकृतं कुवलय-द्वन्द्वं च कर्णापितम् । हारश् च स्मित-कान्ति-भङ्गिभिर् अलं पिष्टानुपेषीकृतः किं राधे तव मण्डनेन नितराम् अङ्गैर् असि द्योतिता

yathā vā vidagdha-mādhave (7.48)- nītaṃ te punar uktatāṃ bhramarakaiḥ kastūrikā-patrakaṃ netrābhyāṃ viphalīkṛtaṃ kuvalaya-dvandvaṃ ca karṇāpitam | hāraś ca smita-kānti-bhaṅgibhir alaṃ piṣṭānupeṣīkṛtaḥ kiṃ rādhe tava maṇḍanena nitarām aṅgair asi dyotitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लावण्यम्- मुक्ताफलेषु छायायास् तरलत्वम् इवान्तरा । प्रतिभाति यद् अङ्गेषु लावण्यं तद् इहोच्यते

atha lāvaṇyam- muktāphaleṣu chāyāyās taralatvam ivāntarā | pratibhāti yad aṅgeṣu lāvaṇyaṃ tad ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- जगद्-अमल-रुचिर् विचित्य राधे व्यधित विधिस् तव नूनम् अङ्गकानि । मणिमय-मुकुरं कुरङ्ग-नेत्रे किरण-गणेन विडम्बयन्ति यानि

yathā- jagad-amala-rucir vicitya rādhe vyadhita vidhis tava nūnam aṅgakāni | maṇimaya-mukuraṃ kuraṅga-netre kiraṇa-gaṇena viḍambayanti yāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- शृणु सखि तव कर्णे वर्णयाम्य् अत्र नीचै- र्विरचय मुख-चन्द्रं मा वृथाराद् विवर्णम् । इयम् उरसि मुरारेर् अस्ति नान्या मृगाक्षी मरकत-मुकुराभे बिइम्बितासि त्वम् एव

yathā vā- śṛṇu sakhi tava karṇe varṇayāmy atra nīcai- rviracaya mukha-candraṃ mā vṛthārād vivarṇam | iyam urasi murārer asti nānyā mṛgākṣī marakata-mukurābhe biimbitāsi tvam eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सौन्दर्यम्- अङ्ग-प्रत्यान्गकानां यः सन्निवेशो यथोचितम् । सुस्लिष्ट-सन्धि-बन्धः स्यात् तत् सौन्दर्यम् इतीर्यते

atha saundaryam- aṅga-pratyāngakānāṃ yaḥ sanniveśo yathocitam | susliṣṭa-sandhi-bandhaḥ syāt tat saundaryam itīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- अखण्डेन्दोस् तुल्यं मुखम् उरु-कुच-द्योतितम् उरो भुजौ स्रस्ताव् अंसे कर-परिमितं मध्यम् अभितः । परिस्फारा श्रोणी क्रम-लघिम-भाग् ऊरु-युगलं तवापूर्वं राधे किम् अपि कमनीयं वपुर् अभूत्

yathā- akhaṇḍendos tulyaṃ mukham uru-kuca-dyotitam uro bhujau srastāv aṃse kara-parimitaṃ madhyam abhitaḥ | parisphārā śroṇī krama-laghima-bhāg ūru-yugalaṃ tavāpūrvaṃ rādhe kim api kamanīyaṃ vapur abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अभिरूपता- यदात्मीय-गुणोत्कर्षैर् वस्त्व् अन्यन् निकट-स्थितम् । सारूप्यं नयति प्राज्ञैर् आभिरूप्यं तद् उच्यते

atha abhirūpatā- yadātmīya-guṇotkarṣair vastv anyan nikaṭa-sthitam | sārūpyaṃ nayati prājñair ābhirūpyaṃ tad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- मग्ना शुभ्रे दशन-किरणे स्फाटिकीव स्फुरन्ती लग्ना शोणे कर-सरसिजे पद्मारगीव गौरि । गण्डोपान्ते कुवलय-रुचा वैन्द्र-नीलीव जाता सूते रत्न-त्रय-धियम् असौ पश्य कृष्णस्य वंशी

yathā- magnā śubhre daśana-kiraṇe sphāṭikīva sphurantī lagnā śoṇe kara-sarasije padmāragīva gauri | gaṇḍopānte kuvalaya-rucā vaindra-nīlīva jātā sūte ratna-traya-dhiyam asau paśya kṛṣṇasya vaṃśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- वक्षोजे तव चम्पक-च्छविम् अवष्टम्भोरु-कुम्भोपमे राधे कोकनद-श्रियः करतले सिन्दूरतः सुन्दरे । द्राग् इन्दिन्दिर-बन्धुरेषु चिकुरेष्व् इन्दीवरआभां वहन् नकः कैरव-कोरको वितनुते पुष्प-त्रयी-विभ्रमम्

yathā vā-- vakṣoje tava campaka-cchavim avaṣṭambhoru-kumbhopame rādhe kokanada-śriyaḥ karatale sindūrataḥ sundare | drāg indindira-bandhureṣu cikureṣv indīvaraābhāṃ vahan nakaḥ kairava-korako vitanute puṣpa-trayī-vibhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ माधुर्यम्- रूपं किम् अप्य् अनिर्वाच्यं तनोर् माधुर्यम् उच्यते

atha mādhuryam- rūpaṃ kim apy anirvācyaṃ tanor mādhuryam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- किम् अपि हृदयम् अभ्र-श्यामलं धाम रुन्धे दृशम् अहह विलुण्ठत्य् आङ्गिकी कापि मुद्रा । चटुलयति कुल-स्त्री-धर्म-चर्यां बकारेः सुमुखि नव-विवर्तः कोऽप्य् असौ माधुरीणाम्

yathā- kim api hṛdayam abhra-śyāmalaṃ dhāma rundhe dṛśam ahaha viluṇṭhaty āṅgikī kāpi mudrā | caṭulayati kula-strī-dharma-caryāṃ bakāreḥ sumukhi nava-vivartaḥ ko'py asau mādhurīṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मर्दवम्-- मार्दवं कोमलस्यापि संस्पर्शासहतोच्यते । उत्तमं मध्यमं प्रोक्तं कनिष्ठं चेति तत् त्रिधा

atha mardavam-- mārdavaṃ komalasyāpi saṃsparśāsahatocyate | uttamaṃ madhyamaṃ proktaṃ kaniṣṭhaṃ ceti tat tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र उत्तमम्- अभिनव-नव-मालिकाम् अयं सा शयन-वरं निशि राधिकाधिशिश्ये । न कुसुम-पटलं दरापि जग्लौ तद्-अनुभवात् तनुर् एव स-व्रणासीत्

tatra uttamam- abhinava-nava-mālikām ayaṃ sā śayana-varaṃ niśi rādhikādhiśiśye | na kusuma-paṭalaṃ darāpi jaglau tad-anubhavāt tanur eva sa-vraṇāsīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमं, यथा- चित्रं धनिष्ठे तनु-वाससोऽपि चीनस्य पीन-स्तनि सङ्गमेन । लिप्तेव ते लोहित-चन्दनेन मूर्तिर् बिन्दुना सखि लोहितासीत्

madhyamaṃ, yathā- citraṃ dhaniṣṭhe tanu-vāsaso'pi cīnasya pīna-stani saṅgamena | lipteva te lohita-candanena mūrtir bindunā sakhi lohitāsīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनिष्ठं, यथा रस-सुधाकरे (१।१८६फ़्)- आमोदम् आमोदनम् आदधानं निलीन-नीलालक-चञ्चरीकम् । क्षणेन पद्मा-मुख-पद्मम् आसीत् त्विषा रवेः कोमलयापि ताम्रम्

kaniṣṭhaṃ, yathā rasa-sudhākare (1.186f)- āmodam āmodanam ādadhānaṃ nilīna-nīlālaka-cañcarīkam | kṣaṇena padmā-mukha-padmam āsīt tviṣā raveḥ komalayāpi tāmram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नाम, यथा- तट-भुवि रवि-पुत्र्याः पश्य गौराङ्गि रङ्गी स्फुरति सखि कुरङ्गी-मण्डले कृष्णसारः । इति भवद्-अभिधानं शृण्वती सा मद्-उक्तौ सुतनुर् अतनु-घूर्णा-पूर-पूर्णा बभूव

atha nāma, yathā- taṭa-bhuvi ravi-putryāḥ paśya gaurāṅgi raṅgī sphurati sakhi kuraṅgī-maṇḍale kṛṣṇasāraḥ | iti bhavad-abhidhānaṃ śṛṇvatī sā mad-uktau sutanur atanu-ghūrṇā-pūra-pūrṇā babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चरितम्- अनुभावाश् च लीला चेत्य् उच्यते चरितं द्विधा । अग्रेऽनुभावा वक्तव्या लीलेयं कथ्यतेऽधुना

atha caritam- anubhāvāś ca līlā cety ucyate caritaṃ dvidhā | agre'nubhāvā vaktavyā līleyaṃ kathyate'dhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीला स्याच् चारु-विक्रीडा ताण्डवं वेणु-वादनम् । गोदोहः पर्वतोद्धारो गोहूतिर् गमनादिका

līlā syāc cāru-vikrīḍā tāṇḍavaṃ veṇu-vādanam | godohaḥ parvatoddhāro gohūtir gamanādikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चारु-विक्रीडा- रास-कन्दूक-खेलाद्या चारु-क्रीडात्र कीर्तिता

atha cāru-vikrīḍā- rāsa-kandūka-khelādyā cāru-krīḍātra kīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रासः- तं विलासवति रास-मण्डले पुण्डरीक-नयनं सुराङ्गनाः । प्रेक्ष्य सम्भृत-विहार-विभ्रमं बभ्रमुर् मदन-सम्भ्रमोर्मिभिः

tatra rāsaḥ- taṃ vilāsavati rāsa-maṇḍale puṇḍarīka-nayanaṃ surāṅganāḥ | prekṣya sambhṛta-vihāra-vibhramaṃ babhramur madana-sambhramormibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्दूक-क्रीडा- अरुण-रुचि-मुदस्य क्षेपिणीं कुञ्चिताग्रां सरभसम् अभिधावन् विभ्रमद्-दीर्घ-वेणिः । विरचयति मुकुन्दः कन्दुकान्दोल-नृत्य- द्विपुल-नयन-भङ्गी-विभ्रमः कौतुकं नः

kandūka-krīḍā- aruṇa-ruci-mudasya kṣepiṇīṃ kuñcitāgrāṃ sarabhasam abhidhāvan vibhramad-dīrgha-veṇiḥ | viracayati mukundaḥ kandukāndola-nṛtya- dvipula-nayana-bhaṅgī-vibhramaḥ kautukaṃ naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताण्डवम्- प्रचल-प्रचलाक-कुण्डलोऽयं स्व-सुहृन्-मण्डल-चर्चरी-परीतः । हरिर् अद्य नटन् पतङ्ग-पुत्री- तट-रङ्गे मम रङ्गम् आतनोति

tāṇḍavam- pracala-pracalāka-kuṇḍalo'yaṃ sva-suhṛn-maṇḍala-carcarī-parītaḥ | harir adya naṭan pataṅga-putrī- taṭa-raṅge mama raṅgam ātanoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणु-वादनं, यथा ललित-माधवे (४।२७)- जङ्घाधस्-तट-सङ्गि-दक्षिण-पदं किञ्चिद् विभुग्न-त्रिकम्- साचि-स्तम्भित-कन्धरं सखि तिरः-सञ्चारि-नेत्राञ्चलम् । वंशीं कुट्मलिते दधानम् अधरे लोलाङ्गुली-सङ्गतां रिङ्गद्-भ्रू-भ्रमरं वराङ्गि परमानन्दं पुरः स्वीकुरु

veṇu-vādanaṃ, yathā lalita-mādhave (4.27)- jaṅghādhas-taṭa-saṅgi-dakṣiṇa-padaṃ kiñcid vibhugna-trikam- sāci-stambhita-kandharaṃ sakhi tiraḥ-sañcāri-netrāñcalam | vaṃśīṃ kuṭmalite dadhānam adhare lolāṅgulī-saṅgatāṃ riṅgad-bhrū-bhramaraṃ varāṅgi paramānandaṃ puraḥ svīkuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गो-दोहो, यथा पद्यावल्यां (२६२)- अङ्गुष्ठाग्रिम-यन्त्रिताङ्गुलिर् असौ पादार्थ-नीरुद्ध-भू- रार्द्रीकृत्य पयोधराञ्चलम् अलं सद्यः पयो-बिन्दुभिः । न्यग्-जानु-द्वय-मध्य-यन्त्रित-गह्टी-वक्त्रान्तराल-स्खल- द्धाराध्वान-मनोहरं सखि पयो गां दोग्धि दामोदरः

go-doho, yathā padyāvalyāṃ (262)- aṅguṣṭhāgrima-yantritāṅgulir asau pādārtha-nīruddha-bhū- rārdrīkṛtya payodharāñcalam alaṃ sadyaḥ payo-bindubhiḥ | nyag-jānu-dvaya-madhya-yantrita-gahṭī-vaktrāntarāla-skhala- ddhārādhvāna-manoharaṃ sakhi payo gāṃ dogdhi dāmodaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वतोद्धारः- उद्यम्य कन्दुकित-मन्द-रसोदराद्रिं सव्यं करं कटिम् अनु स्थगयन्न् असव्यम् । स्मेराननश् चल-दृग्-अञ्चल-चञ्चरीक- श्चित्ताम्बुजं मम हरिश् चटुलीचकार

parvatoddhāraḥ- udyamya kandukita-manda-rasodarādriṃ savyaṃ karaṃ kaṭim anu sthagayann asavyam | smerānanaś cala-dṛg-añcala-cañcarīka- ścittāmbujaṃ mama hariś caṭulīcakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोहूतिः- पिशङ्गि मणिक-स्तनि प्रणत-शृङ्गि पिङ्गेक्षणे मृदङ्ग-मुखि धूमले शबलि हंसि वंशी-प्रिये । इति स्व-सुरभी-कुलं मुहुर् उदीर्ण-हीही-ध्वनि- र्विदूर-गतम् आह्वयन् हरति हन्त चित्तं हरिः

gohūtiḥ- piśaṅgi maṇika-stani praṇata-śṛṅgi piṅgekṣaṇe mṛdaṅga-mukhi dhūmale śabali haṃsi vaṃśī-priye | iti sva-surabhī-kulaṃ muhur udīrṇa-hīhī-dhvani- rvidūra-gatam āhvayan harati hanta cittaṃ hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गमनम्- अनुपम-मदमन्दान्दोलि-दोर्-अर्गल-श्रीः सुर-गज-गुरु-गर्व-स्तम्भि-गम्भीर-केलिः । सहचरि दर-चञ्चच्-चारु-चूडा-रुचिर् मां मदयति गति-मुद्रा-माधुरी माधवस्य

gamanam- anupama-madamandāndoli-dor-argala-śrīḥ sura-gaja-guru-garva-stambhi-gambhīra-keliḥ | sahacari dara-cañcac-cāru-cūḍā-rucir māṃ madayati gati-mudrā-mādhurī mādhavasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मण्डनम्- चतुर्धा मण्डनं वासो-भूषा-माल्यानुलेपनैः

atha maṇḍanam- caturdhā maṇḍanaṃ vāso-bhūṣā-mālyānulepanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वस्त्रं, यथा- अम्बरं रचित-धैर्य-संवरं रम्यम् अम्बर-मणि-प्रभोज्ज्वलम् । सुभ्रु किं न हि कटीर-मण्डले पुण्डरीक-नयनस्य पश्यसि

atha vastraṃ, yathā- ambaraṃ racita-dhairya-saṃvaraṃ ramyam ambara-maṇi-prabhojjvalam | subhru kiṃ na hi kaṭīra-maṇḍale puṇḍarīka-nayanasya paśyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- अमल-कमल-राग-रागम् एतत् तव जयति स्फुटम् अद्भुतं दुकूलम् । मम हृदि निज-रागम् अत्र राधे दधद् अपि यद् द्विगुणं बभूव रक्तम्

yathā vā- amala-kamala-rāga-rāgam etat tava jayati sphuṭam adbhutaṃ dukūlam | mama hṛdi nija-rāgam atra rādhe dadhad api yad dviguṇaṃ babhūva raktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूषा, यथा- प्रहरतु हरिणा कदम्ब-पुष्पं प्रिय-सखि शेखरितं यद् अङ्गजास्त्रम् । बत कथम् अमुनावतंसितोऽसौ मम हृदि बिध्यति नीलकण्ठ-पक्षः

bhūṣā, yathā- praharatu hariṇā kadamba-puṣpaṃ priya-sakhi śekharitaṃ yad aṅgajāstram | bata katham amunāvataṃsito'sau mama hṛdi bidhyati nīlakaṇṭha-pakṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- हारेण तार-द्युतिना कपोलः प्रेङ्खोलिना कुण्डलयोर् युगेन । उत्तुङ्ग-भासा कनकाङ्गदेन मां लालितेयं ललिता धिनोति

yathā vā- hāreṇa tāra-dyutinā kapolaḥ preṅkholinā kuṇḍalayor yugena | uttuṅga-bhāsā kanakāṅgadena māṃ lāliteyaṃ lalitā dhinoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माल्यानुलेपने, यथा रस-सुधाकरे (१।८६)- आलोक्लैर् अनुमीयते मधुकरैः केशेषु माल्य-ग्रहः कान्तिः कापि कपोलयोः प्रथयते ताम्बूलम् अन्तर्गतम् । अङ्गानाम् अनुभूयते परिमलैर् आलेपन-प्रक्रिया वेषः कोऽपि विदग्ध एष सुदृशः सूते सुखं चक्षुषोः

mālyānulepane, yathā rasa-sudhākare (1.86)- āloklair anumīyate madhukaraiḥ keśeṣu mālya-grahaḥ kāntiḥ kāpi kapolayoḥ prathayate tāmbūlam antargatam | aṅgānām anubhūyate parimalair ālepana-prakriyā veṣaḥ ko'pi vidagdha eṣa sudṛśaḥ sūte sukhaṃ cakṣuṣoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- अनङ्ग-रागाय बभूव सद्य- स्तवाङ्ग-रागोऽपि किम् अङ्गनासु । उद्दाम-भावाय तथा किम् आसीद् दामापि दामोदर तावकीनम्

yathā vā- anaṅga-rāgāya babhūva sadya- stavāṅga-rāgo'pi kim aṅganāsu | uddāma-bhāvāya tathā kim āsīd dāmāpi dāmodara tāvakīnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सम्बन्धिनः- लग्नाः सन्निहिताश् चेति द्विधा सम्बन्धिनो मताः

atha sambandhinaḥ- lagnāḥ sannihitāś ceti dvidhā sambandhino matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र लग्नाः- वंशी-शृङ्गी-रवौ गीतं सौरभ्यं भूषण-क्वणः । पदाङ्काद्या विपञ्च्यादि-निक्वाणाः शिल्प-कौशलम् । इत्य् आदयोऽत्र कथिता लग्नाः सम्बन्धिनो बुधैः

tatra lagnāḥ- vaṃśī-śṛṅgī-ravau gītaṃ saurabhyaṃ bhūṣaṇa-kvaṇaḥ | padāṅkādyā vipañcyādi-nikvāṇāḥ śilpa-kauśalam | ity ādayo'tra kathitā lagnāḥ sambandhino budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वंशी-रवो, दानकेलि-कौमुद्यां (३२)- वेणोर् एष कल-स्वनस् तरु-लता-व्याजृम्भणे दोहदं सन्ध्या-गर्ज-भरः पिक-द्विज-कुहु-स्वाध्याय-पारायणे । आभीरेन्दु-मुखी-स्मरानल-शिखोत्सेके सलीलानिलो राधा-धैर्य-धराधरेन्द्र-दमने दम्भोह्लिर् उन्मीलति

tatra vaṃśī-ravo, dānakeli-kaumudyāṃ (32)- veṇor eṣa kala-svanas taru-latā-vyājṛmbhaṇe dohadaṃ sandhyā-garja-bharaḥ pika-dvija-kuhu-svādhyāya-pārāyaṇe | ābhīrendu-mukhī-smarānala-śikhotseke salīlānilo rādhā-dhairya-dharādharendra-damane dambhohlir unmīlati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा रस-सुधाकरे (१।१००) [पद्यावल्यां (२४६)]- माधवो मधुर-माधवी-लता- मण्डपे पटु-रटन्-मधुव्रते । संजगौ श्रवण-चारु गोपिका- मान-मीन-वडिशेन वेणुना

yathā vā rasa-sudhākare (1.100) [padyāvalyāṃ (246)]- mādhavo madhura-mādhavī-latā- maṇḍape paṭu-raṭan-madhuvrate | saṃjagau śravaṇa-cāru gopikā- māna-mīna-vaḍiśena veṇunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्ण-वक्त्रेन्दु-निष्ठ्यूतं मुरली-निनदामृतम् । उद्दीपनानां सर्वेषां मध्ये प्रवरम् ईर्यते

kṛṣṇa-vaktrendu-niṣṭhyūtaṃ muralī-ninadāmṛtam | uddīpanānāṃ sarveṣāṃ madhye pravaram īryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गी-रवः- कंसारातेः पिबतु मुरली तस्य सद्-वंश-जन्मा सा वक्त्रेन्दुं स्फुटम् अकुटिला पञ्चमोद्गार-गुर्वी । आस्वाद्यामुं त्वम् अपि विषमा भङ्गुराङ्गार-काली तुङ्गं शृङ्गि ध्वनसि यद् इदं तत् तु दुःखाकरोति

śṛṅgī-ravaḥ- kaṃsārāteḥ pibatu muralī tasya sad-vaṃśa-janmā sā vaktrenduṃ sphuṭam akuṭilā pañcamodgāra-gurvī | āsvādyāmuṃ tvam api viṣamā bhaṅgurāṅgāra-kālī tuṅgaṃ śṛṅgi dhvanasi yad idaṃ tat tu duḥkhākaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गीतम्- मानानलं मे शमयन् समिद्धं गानामृतं वर्षति कृष्ण-मेघः । मा क्रुध्य वात्यासि सखि प्रसीद दूरे नयामुं निज-विभ्रमेण

atha gītam- mānānalaṃ me śamayan samiddhaṃ gānāmṛtaṃ varṣati kṛṣṇa-meghaḥ | mā krudhya vātyāsi sakhi prasīda dūre nayāmuṃ nija-vibhrameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौरभम्- मिलति परिमलोर्मिः कस्य रोम-श्रियासौ मम तनु-लतिकायां कुर्वती कुड्मलानि । सखि विदितम् इहाग्रे माधवः प्रादुरासीद् भुवि सुरभितया यः ख्यातिम् अङ्गीकरोति

saurabham- milati parimalormiḥ kasya roma-śriyāsau mama tanu-latikāyāṃ kurvatī kuḍmalāni | sakhi viditam ihāgre mādhavaḥ prādurāsīd bhuvi surabhitayā yaḥ khyātim aṅgīkaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- मदयति हृदयं किम् अप्य् अकाण्डे मम यद् इदं नव-सौरभं वरीयः । तद् इह कुसुम-संग्रहाय राधा शिखरि-तटे शिखर-द्विजा विवेश

yathā vā- madayati hṛdayaṃ kim apy akāṇḍe mama yad idaṃ nava-saurabhaṃ varīyaḥ | tad iha kusuma-saṃgrahāya rādhā śikhari-taṭe śikhara-dvijā viveśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूषण-क्वणः- कलहंस-नादम् इह हंस-गामिनी निशमय्य हंस-दुहितुस् तटान्तरे । तव नूपुर-ध्वनि-धिया परिप्लवा कलसीं न वेद शिरसश् च्युताम् अपि

bhūṣaṇa-kvaṇaḥ- kalahaṃsa-nādam iha haṃsa-gāminī niśamayya haṃsa-duhitus taṭāntare | tava nūpura-dhvani-dhiyā pariplavā kalasīṃ na veda śirasaś cyutām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा ललित-माधवे (१।५१)- मधुरिम-लहरीभिः स्तम्भयत्य् अम्बरे या स्मर-मद-सरसानां सारसानां रुतानि । इयम् उदयति राधा-किङ्किनी-झङ्कृतिर् मे हृदि परिणमयन्ती विक्रियाडम्बराणि

yathā vā lalita-mādhave (1.51)- madhurima-laharībhiḥ stambhayaty ambare yā smara-mada-sarasānāṃ sārasānāṃ rutāni | iyam udayati rādhā-kiṅkinī-jhaṅkṛtir me hṛdi pariṇamayantī vikriyāḍambarāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदाङ्काद्याः, यथा दान-केलि-कौमुद्यां (१३)- पद-ततिभिर् अलं कृतोज्ज्वलेयं ध्वज-कुलिशाङ्कुश-पङ्कजाङ्किताभिः । नखर-लुठित-कुट्मलावनाली किम् अपि धिनोति धुनोति चान्तरं मे

padāṅkādyāḥ, yathā dāna-keli-kaumudyāṃ (13)- pada-tatibhir alaṃ kṛtojjvaleyaṃ dhvaja-kuliśāṅkuśa-paṅkajāṅkitābhiḥ | nakhara-luṭhita-kuṭmalāvanālī kim api dhinoti dhunoti cāntaraṃ me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपञ्ची-निक्वाणो, यथा ललित-माधवे (१।३६)- स्मर-केलि-नाट्य-नान्दीं शब्द-ब्रह्म-श्रियं मुहुर् दुहती । वहति मुदं मम महती- मिह महिता श्यामला-महती

vipañcī-nikvāṇo, yathā lalita-mādhave (1.36)- smara-keli-nāṭya-nāndīṃ śabda-brahma-śriyaṃ muhur duhatī | vahati mudaṃ mama mahatī- miha mahitā śyāmalā-mahatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिल्प-कौशलं, यथा- वर-कुसुम-निवेश-प्रक्रिया-सौष्ठवेन प्रकटित-हरि-शिल्पा पट्ट-सूत्रोज्ज्वल-श्रीः । हृदि विनिहित-कम्पा निर्मिमीते स्रग् एषा निशित-शर-परीत-स्मार-तुणीर् अशङ्काम्

śilpa-kauśalaṃ, yathā- vara-kusuma-niveśa-prakriyā-sauṣṭhavena prakaṭita-hari-śilpā paṭṭa-sūtrojjvala-śrīḥ | hṛdi vinihita-kampā nirmimīte srag eṣā niśita-śara-parīta-smāra-tuṇīr aśaṅkām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सन्निहिताः- निर्माल्याद्याः सन्निहिता बर्ह-गुञ्जाद्रि-धातवः । नैचिकीनां समुदयो लगुडी-वेणु-शृङ्गीकाः

atha sannihitāḥ- nirmālyādyāḥ sannihitā barha-guñjādri-dhātavaḥ | naicikīnāṃ samudayo laguḍī-veṇu-śṛṅgīkāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्-प्रेष्ठ-दृष्टिर् गोधूलिर् वृन्दारण्यं तद्-आश्रिताः । गोवर्धनो रविसुता तथा रास-स्थलादयः

tat-preṣṭha-dṛṣṭir godhūlir vṛndāraṇyaṃ tad-āśritāḥ | govardhano ravisutā tathā rāsa-sthalādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र निर्माल्याद्याः, यथा विदग्ध-माधवादौ (२।४२)- अङ्गोत्तीर्ण-विलेपनं सखि समाकृष्टि-क्रियायां मणि- र्मन्त्रो हन्त मुहुर् वशीकृति-विधौ नामास्य वंशी-पतेः । निर्माल्य-स्रग् इयं महौषधिर् इह स्वान्तस्य सम्मोहने नासां कस् तिसृणां गृणाति परमाचिन्त्यां प्रभावावलीम्

tatra nirmālyādyāḥ, yathā vidagdha-mādhavādau (2.42)- aṅgottīrṇa-vilepanaṃ sakhi samākṛṣṭi-kriyāyāṃ maṇi- rmantro hanta muhur vaśīkṛti-vidhau nāmāsya vaṃśī-pateḥ | nirmālya-srag iyaṃ mahauṣadhir iha svāntasya sammohane nāsāṃ kas tisṛṇāṃ gṛṇāti paramācintyāṃ prabhāvāvalīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा ललित-माधवे (६।२६)- दुकूलेऽस्मिन् कार्तस्वर-महसि विस्तारित-दृशो वपुः किं ते फुल्लैर् वहति तुलनां नीप-कुसुमैः । त्रुटन्तीभिः किं वा स्फटिक-मणि-मालाभिर् उपमां लभन्तेऽमी क्षामोदरि नयनयोस् तोय-पृषताः

yathā vā lalita-mādhave (6.26)- dukūle'smin kārtasvara-mahasi vistārita-dṛśo vapuḥ kiṃ te phullair vahati tulanāṃ nīpa-kusumaiḥ | truṭantībhiḥ kiṃ vā sphaṭika-maṇi-mālābhir upamāṃ labhante'mī kṣāmodari nayanayos toya-pṛṣatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बर्ह-गुञ्जे, यथा विदग्ध-माधवे (२।१६)- अग्रे वीक्ष्य शिखण्ड-खण्डम् अचिराद् उत्कम्पम् आलम्बते गुञ्जानां च विलोकनान् मुहुर् असौ सास्रं परिक्रोशति । नो जाने जनयन्न् अपूर्व-नटन-क्रीडा-चमत्कारितां बालायाः किल चित्त-भूमिम् अविशत् को æयं नवीन-ग्रहः

atha barha-guñje, yathā vidagdha-mādhave (2.16)- agre vīkṣya śikhaṇḍa-khaṇḍam acirād utkampam ālambate guñjānāṃ ca vilokanān muhur asau sāsraṃ parikrośati | no jāne janayann apūrva-naṭana-krīḍā-camatkāritāṃ bālāyāḥ kila citta-bhūmim aviśat ko æyaṃ navīna-grahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्रि-धातुर्, यथा- आभीर-वृन्दाधिप-नन्दनस्य कएवरालङ्करणोज्ज्वल-श्रीः । क्षिप्तेन्द्र-गोपांशुर् अपांशुलोऽयं तनोति रागं मम धातु-रागः

adri-dhātur, yathā- ābhīra-vṛndādhipa-nandanasya kaevarālaṅkaraṇojjvala-śrīḥ | kṣiptendra-gopāṃśur apāṃśulo'yaṃ tanoti rāgaṃ mama dhātu-rāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैचिकी-समुदयो, यथा- सन्ध्या-द्योते विलसति गताः प्रेक्ष्य गोष्ठ-प्रकोष्ठे हम्बारभोन्मुखरित-मुखी-नैचिकीस् त्वद्-विहीनाः । अन्तश्-चिन्ता-चुलुकित-मतिर् यादवेन्द्राद्य मन्दा कष्टं चन्द्रावलिर् इह कथं प्राण-बन्धं करोतु

naicikī-samudayo, yathā- sandhyā-dyote vilasati gatāḥ prekṣya goṣṭha-prakoṣṭhe hambārabhonmukharita-mukhī-naicikīs tvad-vihīnāḥ | antaś-cintā-culukita-matir yādavendrādya mandā kaṣṭaṃ candrāvalir iha kathaṃ prāṇa-bandhaṃ karotu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लगुडी, यथा- विष्टभ्य यां भुवि पुरः शिखरार्पितेन विन्यस्त-चारु-चिबुकेन कर-द्वयेन । दीव्यन् हरिर् गिरि-तटे मुदम् आदधान् नः सा हन्त यस्टिर् अधुना हृदयं पिनष्टि

laguḍī, yathā- viṣṭabhya yāṃ bhuvi puraḥ śikharārpitena vinyasta-cāru-cibukena kara-dvayena | dīvyan harir giri-taṭe mudam ādadhān naḥ sā hanta yasṭir adhunā hṛdayaṃ pinaṣṭi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणुर्, यथा- हृदि न्यस्ता वंशी तद्-अधर-सुधा-भाग् इति मया दुरन्तं विश्लेष-ज्वर-गरलम् अस्याः शमयितुम् । वितेने सा तूर्णं शत-गुणम् इदं यादव-पते विरक्तो यत्रेशस् तम् इह न हि वा कः प्रहरति

veṇur, yathā- hṛdi nyastā vaṃśī tad-adhara-sudhā-bhāg iti mayā durantaṃ viśleṣa-jvara-garalam asyāḥ śamayitum | vitene sā tūrṇaṃ śata-guṇam idaṃ yādava-pate virakto yatreśas tam iha na hi vā kaḥ praharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गिका, यथा- वलितं विलोचनाग्रे, शवलं धूरिभिर् इदं बलावरज । बलवत् कुवलय-नयनास् तव गवलं कवलयत्य् अद्य

śṛṅgikā, yathā- valitaṃ vilocanāgre, śavalaṃ dhūribhir idaṃ balāvaraja | balavat kuvalaya-nayanās tava gavalaṃ kavalayaty adya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्-प्रेष्ठ-दृष्टिर्, यथा- सखि मृगमद-लेखया विशाखा- हृदि मकरीर् अपि राधिका लिखन्ती । सुबलम् अवकलय्य घूर्णिताग्रे पुलकवती वन-मालिनं लिलेख

tat-preṣṭha-dṛṣṭir, yathā- sakhi mṛgamada-lekhayā viśākhā- hṛdi makarīr api rādhikā likhantī | subalam avakalayya ghūrṇitāgre pulakavatī vana-mālinaṃ lilekha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा ललित-माधवे (६।४३)- निखिल-सुहृदाम् अर्थारम्भे विलम्बित-चेतसा मसृणित-शिखो यः प्राप्तोद्भूद् मनाग् इव मार्दवम् । स खलु ललितासान्द्रस्रेहप्रसङ्ग-घनीभवन् पुनर् अपि बलाद् इन्धे राधा-वियोग-मयः शिखी

yathā vā lalita-mādhave (6.43)- nikhila-suhṛdām arthārambhe vilambita-cetasā masṛṇita-śikho yaḥ prāptodbhūd manāg iva mārdavam | sa khalu lalitāsāndrasrehaprasaṅga-ghanībhavan punar api balād indhe rādhā-viyoga-mayaḥ śikhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोधूलिर्, यथा उद्धव-सन्देशे (३७)- आ-प्रत्यूषाद् अपि सुमनसां वीचिभिर् ग्रथ्यमाना धत्ते नासौ सखि कथम् अहो वैजयन्ती समाप्तिम् । धिन्वन् गोपी-नयन-शिखिनः व्योम-कक्षाम् जगाहे सोऽयं मुग्धे निविड-धवलो धूलि-चक्राम्बुवाहः

godhūlir, yathā uddhava-sandeśe (37)- ā-pratyūṣād api sumanasāṃ vīcibhir grathyamānā dhatte nāsau sakhi katham aho vaijayantī samāptim | dhinvan gopī-nayana-śikhinaḥ vyoma-kakṣām jagāhe so'yaṃ mugdhe niviḍa-dhavalo dhūli-cakrāmbuvāhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृन्दारण्यं, यथा तत्रैव (८३)- आशा-पाशैः सखि नव-नवैः कुर्वती प्राण-बन्धं जात्या भीरुः कति पुनर् अहं वासराणि क्षयिष्ये । एते वृन्दावन-विटपिनः स्मारयन्तः विलासान् उत्फुल्लास् तान् मम किल बलान् मर्म निर्मूलयन्ति

vṛndāraṇyaṃ, yathā tatraiva (83)- āśā-pāśaiḥ sakhi nava-navaiḥ kurvatī prāṇa-bandhaṃ jātyā bhīruḥ kati punar ahaṃ vāsarāṇi kṣayiṣye | ete vṛndāvana-viṭapinaḥ smārayantaḥ vilāsān utphullās tān mama kila balān marma nirmūlayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्-आश्रिताः- तद्-आश्रित्याः खगा भृङ्गा मृगाः कुञ्जा लतास् तथा । तुलसी कर्णिकारश् च कदम्बाद्याश् च कीर्तिताः

tad-āśritāḥ- tad-āśrityāḥ khagā bhṛṅgā mṛgāḥ kuñjā latās tathā | tulasī karṇikāraś ca kadambādyāś ca kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र खगाः, यथा ललित-माधवे (१०।१६)- कस् तान् पश्यन् भवद्-उपहृत-स्निग्ध-पिञ्छावतंसान् कंसाराते न खलु शिखिनः खिद्यते गोष्ठवासी । उन्मीलन्तं नव-जलधरं नीलम् अद्यापि मत्वा ये त्वाम् अन्तर्-मुदित-मतयस् तन्वते ताण्डवानि

tatra khagāḥ, yathā lalita-mādhave (10.16)- kas tān paśyan bhavad-upahṛta-snigdha-piñchāvataṃsān kaṃsārāte na khalu śikhinaḥ khidyate goṣṭhavāsī | unmīlantaṃ nava-jaladharaṃ nīlam adyāpi matvā ye tvām antar-mudita-matayas tanvate tāṇḍavāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृङ्गाः, यथा- वृन्दावने श्रवसि ये निनदं विपञ्ची- निष्ठ्युत-पञ्चम-मनोहरम् आहरन्तः । ते षट्पदाः कुलिश-घट्टन-घोरम् एतं दैवे विरोधिनि भवन्ति न के विपक्षाः

bhṛṅgāḥ, yathā- vṛndāvane śravasi ye ninadaṃ vipañcī- niṣṭhyuta-pañcama-manoharam āharantaḥ | te ṣaṭpadāḥ kuliśa-ghaṭṭana-ghoram etaṃ daive virodhini bhavanti na ke vipakṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाः, यथा तत्रैव- हरि हरि भवतीभिः स्वान्तहारी हरिण्यो हरिर् इह किम् अपाङ्गातिथ्य-सङ्गी व्यधायि । यद् अनुरणित-वंशी-काकलीभिर् मुखेभ्यः सुख-तृण-कवला वः सामिलीढाः स्खलन्ति

mṛgāḥ, yathā tatraiva- hari hari bhavatībhiḥ svāntahārī hariṇyo harir iha kim apāṅgātithya-saṅgī vyadhāyi | yad anuraṇita-vaṃśī-kākalībhir mukhebhyaḥ sukha-tṛṇa-kavalā vaḥ sāmilīḍhāḥ skhalanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुञ्जाः, यथा उद्धव-सन्देशे (१२५)- लब्धान्दोलः प्रणय-रभसाद् एष ताम्रौष्ठि नम्रः प्रम्लायन्तीं किम् अपि भवतीम् याचते नन्द-सूनुः । प्रेमोद्दाम-प्रमद-पदवी साक्षिणी शैल-कक्षे द्रष्टव्या ते कथम् अपि न सा माधवी कुञ्ज-वीथी

kuñjāḥ, yathā uddhava-sandeśe (125)- labdhāndolaḥ praṇaya-rabhasād eṣa tāmrauṣṭhi namraḥ pramlāyantīṃ kim api bhavatīm yācate nanda-sūnuḥ | premoddāma-pramada-padavī sākṣiṇī śaila-kakṣe draṣṭavyā te katham api na sā mādhavī kuñja-vīthī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लतादिर्, यथा पद्यावल्यां (२९५)- तुलसि विलससि त्वं मल्लि जातासि फुल्ला स्थल-कमलिनि भृङ्गे सङ्गताङ्गी विभासि । कथयत बत सख्यः क्षिप्रम् अस्मासु कस्मिन् वसति कपट-कन्दः कन्दरे नन्द-सूनुः

latādir, yathā padyāvalyāṃ (295)- tulasi vilasasi tvaṃ malli jātāsi phullā sthala-kamalini bhṛṅge saṅgatāṅgī vibhāsi | kathayata bata sakhyaḥ kṣipram asmāsu kasmin vasati kapaṭa-kandaḥ kandare nanda-sūnuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णिकारो, यथा ललित-माधवे (७।१५)- रासात् तिरोहित-तनुः सखि यस्य पुष्पैश् चूडां चकार चिकुरे मम पिञ्छ-चूडः । कूले कलिन्द-दुहितुर् धृत-कन्दलोऽयं मां दन्दहीति स मुहुर् नव-कर्णिकारः

karṇikāro, yathā lalita-mādhave (7.15)- rāsāt tirohita-tanuḥ sakhi yasya puṣpaiś cūḍāṃ cakāra cikure mama piñcha-cūḍaḥ | kūle kalinda-duhitur dhṛta-kandalo'yaṃ māṃ dandahīti sa muhur nava-karṇikāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदम्बो, यथा- सखि रोपितो द्विपत्रः शतपत्राक्षेण यो व्रज-द्वारि । सोऽयं कदम्ब-डिम्भः फुल्लो वल्लव-वधूस् तुदति

kadambo, yathā- sakhi ropito dvipatraḥ śatapatrākṣeṇa yo vraja-dvāri | so'yaṃ kadamba-ḍimbhaḥ phullo vallava-vadhūs tudati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोवर्धनो, यथा ललित-माधवे (३।४२)- गोवर्धन त्वम् इह गोकुल-सङ्गि-भूमौ तुङ्गैः शिरोभिर् अभिपद्य नभो विभासि । तेनावलोक्य हरितः परितो वदाशु कुत्राद्य वल्लव-मणिः खलु खेलतीति

govardhano, yathā lalita-mādhave (3.42)- govardhana tvam iha gokula-saṅgi-bhūmau tuṅgaiḥ śirobhir abhipadya nabho vibhāsi | tenāvalokya haritaḥ parito vadāśu kutrādya vallava-maṇiḥ khalu khelatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रवि-सुता, यथा पद्यावल्याम् (३६८)- मथुरा-पथिक मुरारेर् उपगेयं द्वारि वल्लवी-वचनम् । पुनर् अपि यमुना-सलिले कालिय-गरलानलो ज्वलति

ravi-sutā, yathā padyāvalyām (368)- mathurā-pathika murārer upageyaṃ dvāri vallavī-vacanam | punar api yamunā-salile kāliya-garalānalo jvalati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रास-स्थली, यथा- गोष्ठाद् अप्य् अवलोक्य मान-शिखरोच्छ्राय-श्रिया दूरतः सद्यः खेदिनि चित्त-चत्वर-तटे वंशी-वटेनार्पिता । कुर्वाणा हृत-वृत्तिम् इन्द्रिय-गणं सा यादवेन्द्राय ते कष्टं रास-विहार-भुर् विहरति प्राणैः कुरङ्गी-दृशाम्

rāsa-sthalī, yathā- goṣṭhād apy avalokya māna-śikharocchrāya-śriyā dūrataḥ sadyaḥ khedini citta-catvara-taṭe vaṃśī-vaṭenārpitā | kurvāṇā hṛta-vṛttim indriya-gaṇaṃ sā yādavendrāya te kaṣṭaṃ rāsa-vihāra-bhur viharati prāṇaiḥ kuraṅgī-dṛśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तटस्थाः- तटस्थाश् चन्द्रिका-मेघ-विद्युतो माधवस् तथा । शरत्-पूर्ण-सुधांशुश् च गन्धवाह-खगादयः

atha taṭasthāḥ- taṭasthāś candrikā-megha-vidyuto mādhavas tathā | śarat-pūrṇa-sudhāṃśuś ca gandhavāha-khagādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चन्द्रिका, यथा रस-सुधाकरे (१।८७)- दुरासदे चन्द्रिकया सखी-गणै- र्लतालि-कुञ्जे ललिता निगूहिता । चकोर-चञ्चु-च्युत-कौमुदी-कणं कुतोऽपि दृष्ट्वा भजति स्म मूर्च्छनाम्

tatra candrikā, yathā rasa-sudhākare (1.87)- durāsade candrikayā sakhī-gaṇai- rlatāli-kuñje lalitā nigūhitā | cakora-cañcu-cyuta-kaumudī-kaṇaṃ kuto'pi dṛṣṭvā bhajati sma mūrcchanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघो, यथा रस-सुधाकरे (?)- वासः पीतं कुतुकिनि कुतः कुत्र बर्हं मदान्धे कंसारिर् वा क्व नु सखि मुधा सम्भ्रमान् मा प्रयाहि । पश्योत्तुङ्गे क्षण-रुचि-घटालिङ्गिता शैल-शृङ्गे नव्यः शक्रं दधद् उदयते कार्मुचं वार्-मुग् एषः

megho, yathā rasa-sudhākare (?)- vāsaḥ pītaṃ kutukini kutaḥ kutra barhaṃ madāndhe kaṃsārir vā kva nu sakhi mudhā sambhramān mā prayāhi | paśyottuṅge kṣaṇa-ruci-ghaṭāliṅgitā śaila-śṛṅge navyaḥ śakraṃ dadhad udayate kārmucaṃ vār-mug eṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्युत्, यथा रस-सुधाकरे (१।९८)- वर्षासु तासु क्षण-रुक्-प्रकाशा- द्गोपाङ्गना माधवम् आलिलिङ्ग । विद्युच् च सा वीक्ष्य तद्-अङ्ग-शोभां ह्रीणेव तूर्णं जलदं जगाहे

vidyut, yathā rasa-sudhākare (1.98)- varṣāsu tāsu kṣaṇa-ruk-prakāśā- dgopāṅganā mādhavam āliliṅga | vidyuc ca sā vīkṣya tad-aṅga-śobhāṃ hrīṇeva tūrṇaṃ jaladaṃ jagāhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्तो, यथा- ऋतु-हतकः सखि भुवने किम् अवततीर्षुर् बभूवाद्य । मन्दादरम् अलिवृन्दं वृन्दावन-कुन्द-सङ्गमे यद् अभूत्

vasanto, yathā- ṛtu-hatakaḥ sakhi bhuvane kim avatatīrṣur babhūvādya | mandādaram alivṛndaṃ vṛndāvana-kunda-saṅgame yad abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरत्, यथा- कलहंसोज्ज्वल-जल्पा प्रकटित-वृन्दावनोरु-माधुर्या । धृतिम् अपहर्तुं सखि मे दूतीव हरेः शरन् मिलिता

śarat, yathā- kalahaṃsojjvala-jalpā prakaṭita-vṛndāvanoru-mādhuryā | dhṛtim apahartuṃ sakhi me dūtīva hareḥ śaran militā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्ण-सुधांशुर्, यथा- राका-सुधांशुर् अभवन् न तमांसि हर्तुं वृन्दाटवी-जठरगान्य् अधुनापि शक्तः । राका-सुधांशु-मुखि तानि तवोन्नतानि हृत्-कन्दरास्तर-चराणि कथं जहार

pūrṇa-sudhāṃśur, yathā- rākā-sudhāṃśur abhavan na tamāṃsi hartuṃ vṛndāṭavī-jaṭharagāny adhunāpi śaktaḥ | rākā-sudhāṃśu-mukhi tāni tavonnatāni hṛt-kandarāstara-carāṇi kathaṃ jahāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धवाहो, यथा श्री-गीत-गोविन्दे (७।३९)- मनो-भवानन्दन-चन्दनानिल प्रसीद रे दक्षिण मुञ्च वामताम् । क्षणं जगत्-प्राण निदाय माधवं पुरो मम प्राण-हरो भविष्यसि

gandhavāho, yathā śrī-gīta-govinde (7.39)- mano-bhavānandana-candanānila prasīda re dakṣiṇa muñca vāmatām | kṣaṇaṃ jagat-prāṇa nidāya mādhavaṃ puro mama prāṇa-haro bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खगाः, यथा- मानेन सार्धं पशुपाल-सुभ्रुवां मराल-माला चलिता घनागमे । कदम्ब-कुञ्जे विजिहीर्षया समं समागता नागरि चातकावली

khagāḥ, yathā- mānena sārdhaṃ paśupāla-subhruvāṃ marāla-mālā calitā ghanāgame | kadamba-kuñje vijihīrṣayā samaṃ samāgatā nāgari cātakāvalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदि-शब्दात् सखी-स्नेह आत्मन्य् उद्दीपनो वरः

ādi-śabdāt sakhī-sneha ātmany uddīpano varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- हरिम् अवेक्ष्य पुरो गुर्तो भिया मुहुर् अभून् मुकुलन्-नव-विभ्रमा । ललितया विवृते निज-सौहृदे चल-दृग्-अञ्चलम् आधित राधिका

yathā- harim avekṣya puro gurto bhiyā muhur abhūn mukulan-nava-vibhramā | lalitayā vivṛte nija-sauhṛde cala-dṛg-añcalam ādhita rādhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.