Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 2

अथ नायक-सहाय-भेद-प्रकरणम् अथैतस्य सहायाः स्युः पञ्चधा चेटको विटः । विदूषकः पीठमर्दः प्रियनर्मसखस्तथा

atha nāyaka-sahāya-bheda-prakaraṇam athaitasya sahāyāḥ syuḥ pañcadhā ceṭako viṭaḥ | vidūṣakaḥ pīṭhamardaḥ priyanarmasakhastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर्मप्रयोगे नैपुण्यं सदा गाढानुरागिता । देशकालज्ञता दाक्ष्यं रुष्टगोपीप्रसादनम् । निगूढमन्त्रतेत्याद्याः सहायानां गुणाः स्मृताः

narmaprayoge naipuṇyaṃ sadā gāḍhānurāgitā | deśakālajñatā dākṣyaṃ ruṣṭagopīprasādanam | nigūḍhamantratetyādyāḥ sahāyānāṃ guṇāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्धानचतुरश्चेटो गूढकर्मा प्रगल्भधीः । स तु भङ्गुरभृङ्गारादिकः प्रोक्तोऽत्र गोकुले

sandhānacaturaśceṭo gūḍhakarmā pragalbhadhīḥ | sa tu bhaṅgurabhṛṅgārādikaḥ prokto'tra gokule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- न पुनरिदमपूर्वं देवि कुत्रापि दृष्टं शरदि यदियमारान्माधवी पुष्पिताभूत् । इति किल वृषभानोर्लम्भितासौ कुमारी व्रजनवयुवराज व्याजतः कुञ्जवीथिम्

yathā- na punaridamapūrvaṃ devi kutrāpi dṛṣṭaṃ śaradi yadiyamārānmādhavī puṣpitābhūt | iti kila vṛṣabhānorlambhitāsau kumārī vrajanavayuvarāja vyājataḥ kuñjavīthim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विटः- वेशोपचारकुशलो धूर्तो गोष्ठीविशारदः । कामतन्त्रकलावेदी विट इत्यभिधीयते । कडारो भारतीवन्धुरित्यादिर्विट ईरितः

atha viṭaḥ- veśopacārakuśalo dhūrto goṣṭhīviśāradaḥ | kāmatantrakalāvedī viṭa ityabhidhīyate | kaḍāro bhāratīvandhurityādirviṭa īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- व्रजे सारङ्गाक्षीविततिभिरनुल्लङ्घ्यवचनः सखाहं तद्बन्धोश्चटुभिरभियाचे मुहुरिदम् । कलक्रीडद्वंशीस्थगितजगतीयौवतधृति- स्त्वया युक्तः श्यामे न खलु परिहर्तुं सखि हरिः

yathā- vraje sāraṅgākṣīvitatibhiranullaṅghyavacanaḥ sakhāhaṃ tadbandhoścaṭubhirabhiyāce muhuridam | kalakrīḍadvaṃśīsthagitajagatīyauvatadhṛti- stvayā yuktaḥ śyāme na khalu parihartuṃ sakhi hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विदूषकः- वसन्ताद्यभिधो लोलो भोजने कलहप्रियः । विकृताङ्गवचोवेषैर्हास्यकरी विदूषकः । विदग्धमाधवे ख्यातो यथासौ मधुमङ्गलः

atha vidūṣakaḥ- vasantādyabhidho lolo bhojane kalahapriyaḥ | vikṛtāṅgavacoveṣairhāsyakarī vidūṣakaḥ | vidagdhamādhave khyāto yathāsau madhumaṅgalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- तुष्टेन स्मितपुष्पवृष्टिरधुना सद्यस्त्वया मुच्यताम् आरूढः कुतुकी विमानमतुलं मां गोकुलाखण्डलः । इथं देवि मनोरथेन रभसादभ्यर्थ्यमानोअप्यसौ यत्ते मानिनि नाधरः प्रयतते तन्नाद्भुतं रागिषु

yathā- tuṣṭena smitapuṣpavṛṣṭiradhunā sadyastvayā mucyatām ārūḍhaḥ kutukī vimānamatulaṃ māṃ gokulākhaṇḍalaḥ | ithaṃ devi manorathena rabhasādabhyarthyamāno.apyasau yatte mānini nādharaḥ prayatate tannādbhutaṃ rāgiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- ममोपहरति स्वयं भवदभीष्टदेवो नम- न्नवं कमलमुज्ज्वलं कमलबन्धुरुत्कण्ठया । मया तु तदवज्ञया भुवि निरस्यते रुष्यता न मानयसि मद्वचस्तदपि मानिनि त्वं कुतः

yathā vā- mamopaharati svayaṃ bhavadabhīṣṭadevo nama- nnavaṃ kamalamujjvalaṃ kamalabandhurutkaṇṭhayā | mayā tu tadavajñayā bhuvi nirasyate ruṣyatā na mānayasi madvacastadapi mānini tvaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पीठमर्दः- गुणैर्नायककल्पो यः प्रेम्ना तत्रानुवृत्तिमान् । पीठमर्दः स कथितः श्रीदामा स्याद्यथा हरेः

atha pīṭhamardaḥ- guṇairnāyakakalpo yaḥ premnā tatrānuvṛttimān | pīṭhamardaḥ sa kathitaḥ śrīdāmā syādyathā hareḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- कालिन्दीपुलिने मुकुन्दचरितं विश्वस्य विस्मापनं द्रष्टुं गच्छति गोष्ठमेव निखिलं नैकात्र चन्द्रावली । ब्रूमस्तस्य सुहृत्तमाः स्वयममी पथ्यञ्च तथ्यञ्च ते मा गोवर्धनमल्ल घट्टय मुधा गोवर्धनोद्धारिणम्

yathā- kālindīpuline mukundacaritaṃ viśvasya vismāpanaṃ draṣṭuṃ gacchati goṣṭhameva nikhilaṃ naikātra candrāvalī | brūmastasya suhṛttamāḥ svayamamī pathyañca tathyañca te mā govardhanamalla ghaṭṭaya mudhā govardhanoddhāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- तवेयं श्रीदामन् भणितिर् इह विश्रम्भयति मां प्रसादो रुद्राण्याः किम् इव चपलासु प्रसरतु । वने यान्तीं दुर्गार्चन-घुसृण-माल्याङ्कित-करां वधूं दृष्ट्वा शङ्के प्रथयति कलङ्कं खल-जनः

yathā vā- taveyaṃ śrīdāman bhaṇitir iha viśrambhayati māṃ prasādo rudrāṇyāḥ kim iva capalāsu prasaratu | vane yāntīṃ durgārcana-ghusṛṇa-mālyāṅkita-karāṃ vadhūṃ dṛṣṭvā śaṅke prathayati kalaṅkaṃ khala-janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रिय-नर्म-सखः- आत्यन्तिक-रहस्य-ज्ञः सखी-भाव-समाश्रितः । सर्वेभ्यः प्रणयिभ्योऽसौ प्रिय-नर्म-सखो वरः । स गोकुले तु सुबलस् तथा स्याद् अर्जुनादयः

atha priya-narma-sakhaḥ- ātyantika-rahasya-jñaḥ sakhī-bhāva-samāśritaḥ | sarvebhyaḥ praṇayibhyo'sau priya-narma-sakho varaḥ | sa gokule tu subalas tathā syād arjunādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- प्रत्यावर्तयति प्रसाद्य ललनां क्रीडा-कलि-प्रस्थितां शय्यां कुञ्ज-गृहे करोत्य् अघ-भिदः कन्दर्प-लीलोचिताम् ॥ स्विन्नं बीजयति प्रिया-हृदि परिस्रस्ताङ्गम् उच्चैर् अमुं क्व श्रीमान् अधिकारितां न सुबलः सेवा-विधौ विन्दति

yathā- pratyāvartayati prasādya lalanāṃ krīḍā-kali-prasthitāṃ śayyāṃ kuñja-gṛhe karoty agha-bhidaḥ kandarpa-līlocitām || svinnaṃ bījayati priyā-hṛdi parisrastāṅgam uccair amuṃ kva śrīmān adhikāritāṃ na subalaḥ sevā-vidhau vindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- याभिः साचिदृगञ्चलेन चटुलं कंसारिरालिह्यते दोर्द्वन्द्वेन कुचोपपीडमुरसि स्वैरं परिष्वज्यते । एतस्याधरसीधुरुद्धुरतया सामोदमास्वाद्यते किं जानासि सखे व्यधायि कतरद्गोपीभिराभिस्तपः

yathā vā- yābhiḥ sācidṛgañcalena caṭulaṃ kaṃsārirālihyate dordvandvena kucopapīḍamurasi svairaṃ pariṣvajyate | etasyādharasīdhuruddhuratayā sāmodamāsvādyate kiṃ jānāsi sakhe vyadhāyi kataradgopībhirābhistapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्धाः सखायोअत्र चेटः किङ्कर ईर्यते । पीठमर्दस्य वीरादावपि साहाय्यकारिता

caturdhāḥ sakhāyo.atra ceṭaḥ kiṅkara īryate | pīṭhamardasya vīrādāvapi sāhāyyakāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिप्रियाप्रकरणे वक्ष्यन्ते यास्तु दूतिकाः । अत्रापि ता यथायोग्यं विज्ञेया रसवेदिभिः

haripriyāprakaraṇe vakṣyante yāstu dūtikāḥ | atrāpi tā yathāyogyaṃ vijñeyā rasavedibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वयं, यथा- सखि माधवदृग्दूत्याः कर्मठता कार्मणे विचित्रास्ति । उपधाशुद्धापि यया रुद्धा त्वम् चित्रितेवासि

tatra svayaṃ, yathā- sakhi mādhavadṛgdūtyāḥ karmaṭhatā kārmaṇe vicitrāsti | upadhāśuddhāpi yayā ruddhā tvam citritevāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशी यथा श्री-ललित-माधवे (१।२४- गार्ग्य्-उक्तिः)- ह्रियमवगृह्य गृहेभ्यः कर्षति राधां वनाय या निपुणा । सा जयति निसृष्टार्था वरवंशजकाकली दूती

vaṃśī yathā śrī-lalita-mādhave (1.24- gārgy-uktiḥ)- hriyamavagṛhya gṛhebhyaḥ karṣati rādhāṃ vanāya yā nipuṇā | sā jayati nisṛṣṭārthā varavaṃśajakākalī dūtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्तदूती- वीरावृन्दादिरप्याप्तदूती कृष्णस्य कीर्तिता । वीरा प्रगल्भवचना वृन्दा चाटूक्तिपेशला

āptadūtī- vīrāvṛndādirapyāptadūtī kṛṣṇasya kīrtitā | vīrā pragalbhavacanā vṛndā cāṭūktipeśalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- विमुखी मा भव गर्विणि मद्गिरि गिरिणा धृते न कृतरक्षम् । मूढे समुढवयसं माधवमाधाव रागेण

yathā- vimukhī mā bhava garviṇi madgiri giriṇā dhṛte na kṛtarakṣam | mūḍhe samuḍhavayasaṃ mādhavamādhāva rāgeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- वृन्दा सुन्दरि वन्दनं विदधती यत् पृच्छति त्वामसौ चञ्चन्मञ्जुलखञ्जरीटनयने तत्रोत्तरं व्यञ्जय । केयं भ्रूभुजगी तवातिविषमा बंभ्रम्यते यद्भिया क्लान्तः कालियमर्दनोअपि कुरुते नाद्य प्रवेशं व्रजे

yathā vā- vṛndā sundari vandanaṃ vidadhatī yat pṛcchati tvāmasau cañcanmañjulakhañjarīṭanayane tatrottaraṃ vyañjaya | keyaṃ bhrūbhujagī tavātiviṣamā baṃbhramyate yadbhiyā klāntaḥ kāliyamardano.api kurute nādya praveśaṃ vraje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यासाधारणा दूत्यो वीवाद्याः कथिता हरेः । लिङ्गिन्यन्तास्तु वक्ष्यन्ते यास्ताः साधारणा द्वयोः

asyāsādhāraṇā dūtyo vīvādyāḥ kathitā hareḥ | liṅginyantāstu vakṣyante yāstāḥ sādhāraṇā dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.