Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 6

अथ यूथेश्वरी-भेद-प्रकरणम् एतासां यूथ-मुख्यानां विशेषो वर्णितोऽप्य् असौ । सुहृद्-आदौ व्यवहृति-व्यक्तये वर्ण्यते पुनः

atha yūtheśvarī-bheda-prakaraṇam etāsāṃ yūtha-mukhyānāṃ viśeṣo varṇito'py asau | suhṛd-ādau vyavahṛti-vyaktaye varṇyate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौभाय्गादेर् इहाधिक्याद् अधिका साम्यतः समा । लघुत्वाल् लघुर् इत्य् उक्तास् त्रिधा गोकुल-सुभ्रुवः

saubhāygāder ihādhikyād adhikā sāmyataḥ samā | laghutvāl laghur ity uktās tridhā gokula-subhruvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकं प्रखरा मध्या मृद्वी चेति पुनस् त्रिधा

pratyekaṃ prakharā madhyā mṛdvī ceti punas tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रगल्भ-वाक्या प्रखरा ख्याता दुलङ्घ्य-भाषिता । तद्-ऊनत्वे भवेन् मृद्वी मध्या तत्-साम्यम् आगता

pragalbha-vākyā prakharā khyātā dulaṅghya-bhāṣitā | tad-ūnatve bhaven mṛdvī madhyā tat-sāmyam āgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र अधिका-त्रिकम्- आत्यन्तिकी तथैवापेक्षिकी चेत्य् अधिका त्रिधा

tatra adhikā-trikam- ātyantikī tathaivāpekṣikī cety adhikā tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथैवासमोर्धा या सा स्याद् आत्यन्तिकाधिका । सा राधा स तु मध्यैव यन् नान्या सदृशी व्रजे

sarvathaivāsamordhā yā sā syād ātyantikādhikā | sā rādhā sa tu madhyaiva yan nānyā sadṛśī vraje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र आत्यन्ताधिका- यथा- तावद् भद्रा वदति चटुलं फुल्लताम् एति पाली शालीनत्वं त्यजति विमला श्यामलाहङ्करोति । स्वैरं चन्द्रावलिर् अपि चलत्य् उन्नमय्योत्तमाङ्गं यावत् कर्णे न हि निविशते हन्त राधेति मन्त्रः

tatra ātyantādhikā- yathā- tāvad bhadrā vadati caṭulaṃ phullatām eti pālī śālīnatvaṃ tyajati vimalā śyāmalāhaṅkaroti | svairaṃ candrāvalir api calaty unnamayyottamāṅgaṃ yāvat karṇe na hi niviśate hanta rādheti mantraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ आपेक्षिकाधिका- मध्ये यूथाधिनाथानाम् अपेक्ष्यैकतमाम् इह । या स्याद् अन्यतमा श्रेष्ठा सा प्रोक्तापेक्षिकाधिका

atha āpekṣikādhikā- madhye yūthādhināthānām apekṣyaikatamām iha | yā syād anyatamā śreṣṭhā sā proktāpekṣikādhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधिक-प्रखरा, यथा- पश्य क्षौणी-धराद् उपैति पुरतः कृष्णो भुजङ्गाग्रणी- स्तूर्णं भीरुभिर् आलिभिः समम् इतस् त्वं याहि मन्त्रोज्झिते । आचार्याहम् अटामि भोगि-रमणी-वृन्दस्य वृन्दाटवीं किं नः कामिनि कार्मणेन वशतां नीतः करिष्यत्य् असौ

atha adhika-prakharā, yathā- paśya kṣauṇī-dharād upaiti purataḥ kṛṣṇo bhujaṅgāgraṇī- stūrṇaṃ bhīrubhir ālibhiḥ samam itas tvaṃ yāhi mantrojjhite | ācāryāham aṭāmi bhogi-ramaṇī-vṛndasya vṛndāṭavīṃ kiṃ naḥ kāmini kārmaṇena vaśatāṃ nītaḥ kariṣyaty asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधिक-मध्या- आलीभिर् मे त्वम् असि विदिता पूर्णिमाया प्रदोषे रोषेणासौ प्रथयसि कथं पाटवेनावहित्थाम् । धृत्वा धूर्ते सह-परिजनां मद्-गृहे त्वां निरुन्ध्यां वर्त्म-प्रेक्षी गुणयतु स ते जागरं कुञ्ज-राजः

atha adhika-madhyā- ālībhir me tvam asi viditā pūrṇimāyā pradoṣe roṣeṇāsau prathayasi kathaṃ pāṭavenāvahitthām | dhṛtvā dhūrte saha-parijanāṃ mad-gṛhe tvāṃ nirundhyāṃ vartma-prekṣī guṇayatu sa te jāgaraṃ kuñja-rājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधिक-मृद्वी- न्यञ्चन्-मूर्धा सह परिजनैर् दूरतो मा प्रयासी- र्माम् आलोक्य प्रिय-सखि यतः प्रेम-पात्री ममासि । माला मौलौ तव परिचिता मत्-कला-कौशलाढ्या द्यूते जित्वा दनुज-दमनं या त्वया स्वीकृतास्ति

atha adhika-mṛdvī- nyañcan-mūrdhā saha parijanair dūrato mā prayāsī- rmām ālokya priya-sakhi yataḥ prema-pātrī mamāsi | mālā maulau tava paricitā mat-kalā-kauśalāḍhyā dyūte jitvā danuja-damanaṃ yā tvayā svīkṛtāsti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ समा-त्रिकम्- साम्यं भवेद् अधिकयोस् तथा लघु-युगस्य च

atha samā-trikam- sāmyaṃ bhaved adhikayos tathā laghu-yugasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सम-प्रखरा- न भवति तव पार्श्वे चेत् सखी कापि माभूत् परिहर हृदि कम्पं किं हरिस् ते विधाता । अहम् अतिचतुराभिर् वेष्टिताली-घटाभिः प्रिय-सखि पुरतस् ते दुस्तरा बाहुदास्मि

tatra sama-prakharā- na bhavati tava pārśve cet sakhī kāpi mābhūt parihara hṛdi kampaṃ kiṃ haris te vidhātā | aham aticaturābhir veṣṭitālī-ghaṭābhiḥ priya-sakhi puratas te dustarā bāhudāsmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सम-मध्या- लोले न स्पृश मां तवालिक-तटे धातुर् यद् आलक्ष्यते त्वं स्पृश्यासि कथं भुजङ्ग-रमणी दूराद् अतस् त्यज्यसे । धिग् वामं वदसि त्वम् एव कुहक-प्रेष्ठासि भोगाङ्किते येनाद्य च्युतकञ्चुकाः शुषिर् अतःसख्योऽपि सर्पन्ति ते

atha sama-madhyā- lole na spṛśa māṃ tavālika-taṭe dhātur yad ālakṣyate tvaṃ spṛśyāsi kathaṃ bhujaṅga-ramaṇī dūrād atas tyajyase | dhig vāmaṃ vadasi tvam eva kuhaka-preṣṭhāsi bhogāṅkite yenādya cyutakañcukāḥ śuṣir ataḥsakhyo'pi sarpanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सम-मृद्वी- प्रत्याख्यातु सुहृज्जनः कथम् अयं ताराभिधत्ते गिरं प्राणास् त्वं हि ममोच्चकैर् उरसि शपे धर्माय लीलावति । किन्तु ताम् अहम् अर्थये परम् इदं कल्याणि तं वल्लभं स्वीयं शाधि यथा स गौरि सरले कुर्याज् जने न च्छलम्

atha sama-mṛdvī- pratyākhyātu suhṛjjanaḥ katham ayaṃ tārābhidhatte giraṃ prāṇās tvaṃ hi mamoccakair urasi śape dharmāya līlāvati | kintu tām aham arthaye param idaṃ kalyāṇi taṃ vallabhaṃ svīyaṃ śādhi yathā sa gauri sarale kuryāj jane na cchalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- प्रहित्य कठिने निजं परिजनं मदार्या त्वया निकामम् उपजप्यतां किम् उ विभीषिकाडम्बरैः । व्रजामि रविजा-तटे गुरु-गिरा मृषा-शङ्किनि प्रदोष-समये समं सवयसा शिवां सेवितुम्

yathā vā- prahitya kaṭhine nijaṃ parijanaṃ madāryā tvayā nikāmam upajapyatāṃ kim u vibhīṣikāḍambaraiḥ | vrajāmi ravijā-taṭe guru-girā mṛṣā-śaṅkini pradoṣa-samaye samaṃ savayasā śivāṃ sevitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लघु-त्रिकम्- लघुर् आपेक्षिकी चात्यन्तिकी चेति द्विधोदिता

atha laghu-trikam- laghur āpekṣikī cātyantikī ceti dvidhoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र आपेक्षिकी लघुः- मध्ये यूथाधिनाथानाम् अपेक्ष्यैकतमाम् इह । या स्याद् अन्यतमा न्यूना सा प्रोक्तापेक्षिकी लघुः

tatra āpekṣikī laghuḥ- madhye yūthādhināthānām apekṣyaikatamām iha | yā syād anyatamā nyūnā sā proktāpekṣikī laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र लघु-प्रखरा- त्वं मिथ्या-गुण-कीर्तनेन चटुले वृन्दाटवी-तस्करे गाढं देवि निबध्य मां किम् अधुना तुष्टा तटस्थायसे । हृत्वा धैर्य-धनानि हन्त रभसाद् आच्छिद्य ह्री-वैभवं येनायं सखि वञ्चितोऽपि बहुधा दुःखी जनो वञ्च्यते

tatra laghu-prakharā- tvaṃ mithyā-guṇa-kīrtanena caṭule vṛndāṭavī-taskare gāḍhaṃ devi nibadhya māṃ kim adhunā tuṣṭā taṭasthāyase | hṛtvā dhairya-dhanāni hanta rabhasād ācchidya hrī-vaibhavaṃ yenāyaṃ sakhi vañcito'pi bahudhā duḥkhī jano vañcyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लघु-मध्या- गोष्ठाधीश-सुतस्य सा नव-नव-प्रेष्ठस्य यावद्-दृशोः पन्थानं वृषभानुजा सखि वशीकारौष्धिज्ञा ययौ । तावत् त्वय्य् अपि कूर्क्षम् अस्य बलवद्-दाक्षिण्यम् एवेक्ष्यते का चन्द्रावलि एवि दुर्भगतया दूनात्मनां नः कथा

atha laghu-madhyā- goṣṭhādhīśa-sutasya sā nava-nava-preṣṭhasya yāvad-dṛśoḥ panthānaṃ vṛṣabhānujā sakhi vaśīkārauṣdhijñā yayau | tāvat tvayy api kūrkṣam asya balavad-dākṣiṇyam evekṣyate kā candrāvali evi durbhagatayā dūnātmanāṃ naḥ kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लघु-मृद्वी- अपसरणम् इतो नः साम्प्रतं स्याद् यद् अपि हरि-चकोरं चित्रम् आलओचयामः । कलयत सहचर्यः पर्यटद्-गौर-दीप्ति- स्तट-भुवि नव-शोभां सौति चन्द्रावलीयम्

atha laghu-mṛdvī- apasaraṇam ito naḥ sāmprataṃ syād yad api hari-cakoraṃ citram ālaocayāmaḥ | kalayata sahacaryaḥ paryaṭad-gaura-dīpti- staṭa-bhuvi nava-śobhāṃ sauti candrāvalīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ आत्यन्तिकी लघुः- अन्या यतोऽस्ति न न्यूना सा स्याद् आत्यन्तिकी लघुः । त्रैविध्य-सम्भवेऽप्य् अस्या मृदुतैवोचिता भवेत्

atha ātyantikī laghuḥ- anyā yato'sti na nyūnā sā syād ātyantikī laghuḥ | traividhya-sambhave'py asyā mṛdutaivocitā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- निज-निखिल-सखीनाम् आग्रहेणाघ-वैरी कथम् अपि स मयाद्य व्यक्तम् आमन्त्रितोऽस्ति । क्षणम् उरु-करुणाभिः संवरीतुं त्रपां मे मद्-उदवसित-लक्ष्मीं गोष्ठ-देव्यस् तनुध्वम्

yathā- nija-nikhila-sakhīnām āgraheṇāgha-vairī katham api sa mayādya vyaktam āmantrito'sti | kṣaṇam uru-karuṇābhiḥ saṃvarītuṃ trapāṃ me mad-udavasita-lakṣmīṃ goṣṭha-devyas tanudhvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न समा न लघुश् चाद्या भवेन् नैवाधिकान्तिमा । अन्यास् त्रिधाधिकाश् च स्युः समाश् च लघवश् च ताः

na samā na laghuś cādyā bhaven naivādhikāntimā | anyās tridhādhikāś ca syuḥ samāś ca laghavaś ca tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनात्यन्ताधिकां तेन सर्वासु लघुता भवेत् । सर्वास्व् अधिकता च स्याद् विनैवात्यन्तिकीं लघुम्

vinātyantādhikāṃ tena sarvāsu laghutā bhavet | sarvāsv adhikatā ca syād vinaivātyantikīṃ laghum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यैकैवान्तिमा द्वेधा मध्यस्था नवधोदिताः । इत्य् असौ यूथनाथानां भिदा द्वादशधोदिता

ādyaikaivāntimā dvedhā madhyasthā navadhoditāḥ | ity asau yūthanāthānāṃ bhidā dvādaśadhoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.