Kalidasa: Raghuvamsa 1

वागर्थाव् इव संपृक्तौ वागर्थप्रतिपत्तये । जगतः पितरौ वन्दे पार्वतीपरमेश्वरौ

vāgarthāv iva saṃpṛktau vāgarthapratipattaye / jagataḥ pitarau vande pārvatīparameśvarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व सूर्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः । तितीर्षुर् दुस्तरम् मोहाद् उडुपेनास्मि सागरम्

kva sūryaprabhavo vaṃśaḥ kva cālpaviṣayā matiḥ / titīrṣur dustaram mohād uḍupenāsmi sāgaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दः कवियशः प्रार्थी गमिष्याम्य् उपहास्यताम् । प्रांशुलभ्ये फले लोभाद् उद्बाहुर् इव वामनः

mandaḥ kaviyaśaḥ prārthī gamiṣyāmy upahāsyatām / prāṃśulabhye phale lobhād udbāhur iva vāmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा कृतवाग्द्वारे वंशे ऽस्मिन् पूर्वसूरिभिः । मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः

atha vā kṛtavāgdvāre vaṃśe 'smin pūrvasūribhiḥ / maṇau vajrasamutkīrṇe sūtrasyevāsti me gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहम् आजनमशुद्धानाम् आफलोदयकर्मणाम् । आसमुद्रक्षितीशानाम् आनाकरथवर्त्मनाम्

so 'ham ājanamaśuddhānām āphalodayakarmaṇām / āsamudrakṣitīśānām ānākarathavartmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाविधिहुताग्नीनां यथाकामार्चितार्थिनाम् । यथापराधदण्डानां यथाकालप्रभोधिनाम्

yathāvidhihutāgnīnāṃ yathākāmārcitārthinām / yathāparādhadaṇḍānāṃ yathākālaprabhodhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यागाय संभृतार्थानां सत्याय मितभाषिणाम् । यशसे विजिगीषुणां प्रजायै गृहमेन्धिनाम्

tyāgāya saṃbhṛtārthānāṃ satyāya mitabhāṣiṇām / yaśase vijigīṣuṇāṃ prajāyai gṛhamendhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैशवे ऽभ्यस्तविद्यानां यौवने विषयैषिणाम् । वार्ध्हके मुनिवृत्तीनां योगेनान्ते तनुत्यजाम्

śaiśave 'bhyastavidyānāṃ yauvane viṣayaiṣiṇām / vārdhhake munivṛttīnāṃ yogenānte tanutyajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रघूणाम् अन्वयं वक्ष्ये तनुवाग्विभवो ऽपि सन् । तद्गुणैः कर्णम् आगत्य चापलाय प्रचोदितः

raghūṇām anvayaṃ vakṣye tanuvāgvibhavo 'pi san / tadguṇaiḥ karṇam āgatya cāpalāya pracoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सन्तः श्रोतुम् अर्हन्ति सदसद्व्यक्तिहेतवः । हेम्नः संलक्ष्यते ह्य् अग्नौ विशुद्धिः श्यामिकापि वा

taṃ santaḥ śrotum arhanti sadasadvyaktihetavaḥ / hemnaḥ saṃlakṣyate hy agnau viśuddhiḥ śyāmikāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवसतो मनुर् नाम माननीयो मनीषिणाम् । आसीन् महीक्षिताम् आद्यः प्रणवश् छन्दसाम् इव

vaivasato manur nāma mānanīyo manīṣiṇām / āsīn mahīkṣitām ādyaḥ praṇavaś chandasām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदन्वये शुद्धिमति प्रसूतः शुद्धिमत्तरः । दिलीप इति राजेन्दुर् इन्दुः क्षीरनिधाव् इव

tadanvaye śuddhimati prasūtaḥ śuddhimattaraḥ / dilīpa iti rājendur induḥ kṣīranidhāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यूढोरस्को वृषस्कन्धः शालप्रांशुर् महाभुजः । आत्मकर्मक्षमं देहं क्षात्रो धर्म इवाश्रितः

vyūḍhorasko vṛṣaskandhaḥ śālaprāṃśur mahābhujaḥ / ātmakarmakṣamaṃ dehaṃ kṣātro dharma ivāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वातिरितसारेण सर्वतेजोऽभिभाविना । स्थितः सर्वोन्नतेनोर्वीं क्रान्त्वा मेरुर् इवात्मना

sarvātiritasāreṇa sarvatejo'bhibhāvinā / sthitaḥ sarvonnatenorvīṃ krāntvā merur ivātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकारसदृशप्रज्ञः प्रज्ञया सदृशागमः । आगमैः सदृशारम्भ[ः] आरम्भसदृशोदयः

ākārasadṛśaprajñaḥ prajñayā sadṛśāgamaḥ / āgamaiḥ sadṛśārambha[ḥ] ārambhasadṛśodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमकान्तैर् नृपगुणैः स भभूवोपजीविनाम् । अधृष्यश् चाभि गम्यश् च याधोरत्नैर् इवार्णवः

bhīmakāntair nṛpaguṇaiḥ sa bhabhūvopajīvinām / adhṛṣyaś cābhi gamyaś ca yādhoratnair ivārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेखामात्रम् अपि क्षुण्णाद् आ मनोर् वर्त्मनः परम् । न व्यतीयुः प्रजास् तस्य नियन्तुर् नेमिवृत्तयः

rekhāmātram api kṣuṇṇād ā manor vartmanaḥ param / na vyatīyuḥ prajās tasya niyantur nemivṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजानाम् एव भूत्य् अर्थं स ताब्य्हो बलिम् अग्रहीत् । सहस्रगुणम् उत्स्रष्टुम् आदत्ते हि रसं रविः

prajānām eva bhūty arthaṃ sa tābyho balim agrahīt / sahasraguṇam utsraṣṭum ādatte hi rasaṃ raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेना परिच्छदस् तस्य द्वयम् एवार्थसाधनम् । शास्त्रेष्व् अकुण्ठिता बुद्धिर् मौर्वी धनुषि चातता

senā paricchadas tasya dvayam evārthasādhanam / śāstreṣv akuṇṭhitā buddhir maurvī dhanuṣi cātatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य संवृतमन्त्रस्य गूधाकारेङ्गितस्य च । फलानुमेयाः प्रारम्भाः संस्काराः प्राक्तना इव

tasya saṃvṛtamantrasya gūdhākāreṅgitasya ca / phalānumeyāḥ prārambhāḥ saṃskārāḥ prāktanā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जुगोपात्मानम् अत्रस्तो भेजे धर्मम् अनातुरः । अगृध्नुर् आददे सो ऽर्थम् असक्तः सुखम् अन्वभूत्

jugopātmānam atrasto bheje dharmam anāturaḥ / agṛdhnur ādade so 'rtham asaktaḥ sukham anvabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाने मौनं क्षमा शक्तौ त्यागे श्लाघाविपर्ययः । गुणा गुणानुबन्धित्वात् तस्य सप्रसवा इव

jñāne maunaṃ kṣamā śaktau tyāge ślāghāviparyayaḥ / guṇā guṇānubandhitvāt tasya saprasavā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाकृष्टस्य विषयैर् विद्यानां पारदृश्वनः । तस्य धर्मरतेर् आसीद् वृद्धत्वं जरसा विना

anākṛṣṭasya viṣayair vidyānāṃ pāradṛśvanaḥ / tasya dharmarater āsīd vṛddhatvaṃ jarasā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजानां विनयाधानाद् रक्षणाद् भरणाद् अपि । स पिता पितरस् तासां केवलं जन्महेतवः

prajānāṃ vinayādhānād rakṣaṇād bharaṇād api / sa pitā pitaras tāsāṃ kevalaṃ janmahetavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थित्यै दण्डयतो दण्ड्यान् परिणेतुः प्रसूतये । अप्य् अर्थकामौ तस्यास्तां धर्म एव मनीषिणः

sthityai daṇḍayato daṇḍyān pariṇetuḥ prasūtaye / apy arthakāmau tasyāstāṃ dharma eva manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुधोह गां स यज्ञाय सस्याय मघवा दिवम् । संपद्विनिमयेनोभौ दधतुर् भुवनद्वयम्

dudhoha gāṃ sa yajñāya sasyāya maghavā divam / saṃpadvinimayenobhau dadhatur bhuvanadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न किलानुययुस् तस्य राजानो रक्षितुर् यशः । व्यावृत्त यत् परस्वेभ्यः श्रुतौ तस्करता स्थिता

na kilānuyayus tasya rājāno rakṣitur yaśaḥ / vyāvṛtta yat parasvebhyaḥ śrutau taskaratā sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेष्यो ऽपि संमतः शिष्टस् तस्यार्तस्य यथौषधम् । त्वाज्यो दुष्टः प्रियो ऽप्य् आसीद् अङ्गुलीवोरगक्षता

dveṣyo 'pi saṃmataḥ śiṣṭas tasyārtasya yathauṣadham / tvājyo duṣṭaḥ priyo 'py āsīd aṅgulīvoragakṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वेधा विदधे नूनं महाभूतसमाधिना । तथा हि सर्वे तस्यासन् परार्थैकफला गुणाः

taṃ vedhā vidadhe nūnaṃ mahābhūtasamādhinā / tathā hi sarve tasyāsan parārthaikaphalā guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वेलावप्रवलयां परिखीकृतसागराम् । अनन्याशासनाम् उर्वीं शशासैकपुरीम् इव

sa velāvapravalayāṃ parikhīkṛtasāgarām / ananyāśāsanām urvīṃ śaśāsaikapurīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य दाक्षिण्यरुढेन नाम्ना मगधवंशजा । पत्नी सुदक्षिणेत्य् आसीद् अध्वरस्येव दक्षिणा

tasya dākṣiṇyaruḍhena nāmnā magadhavaṃśajā / patnī sudakṣiṇety āsīd adhvarasyeva dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलत्रवन्तम् आत्मानम् अवरोधे महत्य् अपि । तया मेने मनस्विन्या लक्ष्म्या च वसुधाधिपः

kalatravantam ātmānam avarodhe mahaty api / tayā mene manasvinyā lakṣmyā ca vasudhādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याम् आत्मानुरूपायाम् आत्मजन्मसमुत्सुकः । विलम्बितफलैः कालं स निनाय मनोरथैः

tasyām ātmānurūpāyām ātmajanmasamutsukaḥ / vilambitaphalaiḥ kālaṃ sa nināya manorathaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतानार्थाय विधये स्वभुजाद् अवतारिता । तेन धूर् जगतो गुर्वी सचिवेषु निचिक्षिपे गङ्गां भगीरथेनेव पूर्वेषां पावनक्षमाम् । इच्छता संततिं न्यस्ता तेन मन्त्रिषु कोसला

saṃtānārthāya vidhaye svabhujād avatāritā / tena dhūr jagato gurvī saciveṣu nicikṣipe gaṅgāṃ bhagīratheneva pūrveṣāṃ pāvanakṣamām / icchatā saṃtatiṃ nyastā tena mantriṣu kosalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभ्यर्च्य विधातारं प्रयतौ पुत्रकाम्यया । तौ दंपती वसिष्ठस्य गुरोर् जग्मतुर् आश्रमम्

athābhyarcya vidhātāraṃ prayatau putrakāmyayā / tau daṃpatī vasiṣṭhasya guror jagmatur āśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धगम्भीरनिर्घोषम् एकं स्यन्दनम् आस्थितौ । प्रावृषेण्यं पयोवाहं विद्युदैरावताव् इव

snigdhagambhīranirghoṣam ekaṃ syandanam āsthitau / prāvṛṣeṇyaṃ payovāhaṃ vidyudairāvatāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा भूद् आश्रमपीडेति परिमेयपुरःसरौ । अनुभावविशेषात् तु सेनापरिवृताव् इव

mā bhūd āśramapīḍeti parimeyapuraḥsarau / anubhāvaviśeṣāt tu senāparivṛtāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेव्यमानौ सुखस्पर्शैः शालनिर्यासगन्धिभिः । पुष्परेणूत्किरैर् वातैर् आधूतवनराजिभिः

sevyamānau sukhasparśaiḥ śālaniryāsagandhibhiḥ / puṣpareṇūtkirair vātair ādhūtavanarājibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोऽभिरामाः शृण्वन्तौ रथनेमिस्वनोन्मुखैः । षड्जसंवादिनीः केका द्विधा भिन्नाः शिखण्डिभिः

mano'bhirāmāḥ śṛṇvantau rathanemisvanonmukhaiḥ / ṣaḍjasaṃvādinīḥ kekā dvidhā bhinnāḥ śikhaṇḍibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परपराक्षिसादृश्यम् अदूरोज्झितवर्त्मसु । मृगद्वन्द्वेषु पश्यन्तौ स्यन्दनाबद्धदृष्टिषु

paraparākṣisādṛśyam adūrojjhitavartmasu / mṛgadvandveṣu paśyantau syandanābaddhadṛṣṭiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेणीबन्धाद् वितन्वद्भिर् अस्तम्भां तोरणस्रजम् । सारसैः कलनिर्ह्राधैः क्वचिद् उन्नमिताननौ

śreṇībandhād vitanvadbhir astambhāṃ toraṇasrajam / sārasaiḥ kalanirhrādhaiḥ kvacid unnamitānanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवनस्यानुकूलत्वात् प्रार्थनासिद्धिशंसिनः । रजोभिस् तुरगोत्कीर्णैर् अस्पृष्टालवेष्टनौ

pavanasyānukūlatvāt prārthanāsiddhiśaṃsinaḥ / rajobhis turagotkīrṇair aspṛṣṭālaveṣṭanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसीष्व् अरविन्दानां वीचिविक्षोभशीतलम् । आमोदम् उपजिघ्रन्तौ स्वनिःश्वासानुकारिणम्

sarasīṣv aravindānāṃ vīcivikṣobhaśītalam / āmodam upajighrantau svaniḥśvāsānukāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामेष्व् आत्मविषृटेषु यूपचिह्नेषु यज्वनाम् । अमोघाः प्रतिगृह्णन्ताव् अर्घ्यानुपदम् आशिषः

grāmeṣv ātmaviṣṛṭeṣu yūpacihneṣu yajvanām / amoghāḥ pratigṛhṇantāv arghyānupadam āśiṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हैयंगवीनम् आदाय घोषवृद्धान् उपस्थितान् । नामधेयानि पृच्छन्तौ वन्यानां मार्गशाखिनाम्

haiyaṃgavīnam ādāya ghoṣavṛddhān upasthitān / nāmadheyāni pṛcchantau vanyānāṃ mārgaśākhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काप्य् अभिख्या तयोर् आसीद् व्रजतोः शुद्धवेषयोः । हिमनिर्मुक्तयोर् योगे चित्राचन्द्रम्सोर् इव

kāpy abhikhyā tayor āsīd vrajatoḥ śuddhaveṣayoḥ / himanirmuktayor yoge citrācandramsor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तद् भूमिपतिः पत्न्यै दर्शयन् प्रियदर्शनः । सायं संयमिनस् तस्य महर्षेर् महिषीसखः

tat tad bhūmipatiḥ patnyai darśayan priyadarśanaḥ / sāyaṃ saṃyaminas tasya maharṣer mahiṣīsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दुष्प्रापयशाः प्रापद् आश्रमं श्रान्तवाहनः । सायं संयमिनस् तस्य महर्षेर् महिषीसखः

sa duṣprāpayaśāḥ prāpad āśramaṃ śrāntavāhanaḥ / sāyaṃ saṃyaminas tasya maharṣer mahiṣīsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनान्तराद् उपावृत्तैः समित्कुशफलहरैः । पूर्यमाणम् अदृश्याग्निप्रत्युद्यातैस् तपस्विभिः

vanāntarād upāvṛttaiḥ samitkuśaphalaharaiḥ / pūryamāṇam adṛśyāgnipratyudyātais tapasvibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकीर्णम् ऋषिपत्नीनाम् उटजद्वाररोधिभिः । अपत्यैर् इव नीवारभागधेयोचितैर् मृगैः

ākīrṇam ṛṣipatnīnām uṭajadvārarodhibhiḥ / apatyair iva nīvārabhāgadheyocitair mṛgaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेकान्ते मुनिकन्याभिस् तत्क्षणोज्झितवृक्षकम् । विश्वासाय विहंगानाम् आलवालाम्बुपायिनाम्

sekānte munikanyābhis tatkṣaṇojjhitavṛkṣakam / viśvāsāya vihaṃgānām ālavālāmbupāyinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आतपातयसंक्शिप्तनीवारासु निषादिभिः । मृगैर् वर्तितरोमन्थम् उटजाङ्गनभूमिषु

ātapātayasaṃkśiptanīvārāsu niṣādibhiḥ / mṛgair vartitaromantham uṭajāṅganabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्युत्थिताग्निपिशुनैर् अतिथीन् आश्रमोन्मुखान् । पुनानं पवनोद्धूतैर् धूमैर् आहुतिगन्धिभिः

abhyutthitāgnipiśunair atithīn āśramonmukhān / punānaṃ pavanoddhūtair dhūmair āhutigandhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यन्तारम् आदिष्य धुर्यान् विश्रमयेति सः । ताम् अवारोपयत् पत्नीं रथाद् अवततार च

atha yantāram ādiṣya dhuryān viśramayeti saḥ / tām avāropayat patnīṃ rathād avatatāra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै सभ्याः सभार्याय गोप्त्रे गुप्ततमेन्द्रियाः । अर्हणाम् अर्हते चक्रुर् मुनयो नयचक्षुषे

tasmai sabhyāḥ sabhāryāya goptre guptatamendriyāḥ / arhaṇām arhate cakrur munayo nayacakṣuṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेः सायन्तनस्यान्ते स ददर्श तपोन्धिम् । अन्वासितम् अरुन्धत्या स्वाहयेव हविर्भुजम्

vidheḥ sāyantanasyānte sa dadarśa tapondhim / anvāsitam arundhatyā svāhayeva havirbhujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् जगृहतुः पादान् राजा राज्ञी च मागधी । तौ गुरुर् गुरुपत्नी च प्रीत्या प्रतिननन्दतुः

tayor jagṛhatuḥ pādān rājā rājñī ca māgadhī / tau gurur gurupatnī ca prītyā pratinanandatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आतिथ्यक्रियाशान्तरथक्षोभपरिश्रमम् । पप्रच्छ कुशलं राज्ये राज्याश्रममुनिं मुनिः

tam ātithyakriyāśāntarathakṣobhapariśramam / papraccha kuśalaṃ rājye rājyāśramamuniṃ muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ्ऽ आथर्वनिधेस् तस्य विजितारिपुरः पुरः । अर्थ्याम् अर्थपतिर् वाचम् आददे वदतां वरः

ath' ātharvanidhes tasya vijitāripuraḥ puraḥ / arthyām arthapatir vācam ādade vadatāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपपन्नं ननु शिवं सप्तस्व् अङ्गेषु यस्य मे । दैवीनां मानुषीणां च प्रतिहर्ता त्वम् आपदाम्

upapannaṃ nanu śivaṃ saptasv aṅgeṣu yasya me / daivīnāṃ mānuṣīṇāṃ ca pratihartā tvam āpadām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव मन्त्रकृतो मन्त्रैर् दूरात् प्रासमितारिभिः । प्रत्यादिश्यन्त इव मे दृष्तलक्षभिदः शराः

tava mantrakṛto mantrair dūrāt prāsamitāribhiḥ / pratyādiśyanta iva me dṛṣtalakṣabhidaḥ śarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविर् आवर्जितं होतस् त्वया विधिवद् अग्निषु । वृष्टिर् भवति सस्यानाम् अवग्रहविशोषिणाम्

havir āvarjitaṃ hotas tvayā vidhivad agniṣu / vṛṣṭir bhavati sasyānām avagrahaviśoṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषायुषजीविन्यो निरातङ्का निरीतयः । यन् मदीयाः प्रजास् तस्य हेतुस् त्वद्ब्रह्मवर्चसम्

puruṣāyuṣajīvinyo nirātaṅkā nirītayaḥ / yan madīyāḥ prajās tasya hetus tvadbrahmavarcasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयैवं चिन्त्यमानस्य गुरुणा ब्रह्मयोनिना । सानुबन्धाः कथं न स्युः संपदो मे निरापदः

tvayaivaṃ cintyamānasya guruṇā brahmayoninā / sānubandhāḥ kathaṃ na syuḥ saṃpado me nirāpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु वध्वां तवैतस्याम् अदृष्टसदृशप्रजम् । न माम् अवति सद्वीपा रत्नसूर् अपि मेदिनी

kiṃ tu vadhvāṃ tavaitasyām adṛṣṭasadṛśaprajam / na mām avati sadvīpā ratnasūr api medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं मत्तः परं वंश्याः पिण्डविच्छेददर्शिनः । न प्रकामभुजः श्राद्धे स्वधासंग्रहतत्पराः

nūnaṃ mattaḥ paraṃ vaṃśyāḥ piṇḍavicchedadarśinaḥ / na prakāmabhujaḥ śrāddhe svadhāsaṃgrahatatparāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्परं दुर्लभम् मत्वा नूनम् आवर्जितं मया । पयः पूर्वैः स्वनिःश्वासैः कवोष्णम् उपभुज्यते

matparaṃ durlabham matvā nūnam āvarjitaṃ mayā / payaḥ pūrvaiḥ svaniḥśvāsaiḥ kavoṣṇam upabhujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहम् इज्याविशुद्धात्मा प्रजालोपनिमीलितः । प्रकाशश् चाप्रकाशस् च लोकालोक इवाचलः

so 'ham ijyāviśuddhātmā prajālopanimīlitaḥ / prakāśaś cāprakāśas ca lokāloka ivācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकान्तरसुखं पुण्यं तपोदानसमुद्भवम् । संततिः शुद्धवंश्या हि परत्रेह च शर्मणे

lokāntarasukhaṃ puṇyaṃ tapodānasamudbhavam / saṃtatiḥ śuddhavaṃśyā hi paratreha ca śarmaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया हीनं विधातर् मां कथं पश्यन् न दूयसे । सिक्तं स्वयम् इव स्नेहाद् वन्ध्यम् आश्रमवृक्षकम्

tayā hīnaṃ vidhātar māṃ kathaṃ paśyan na dūyase / siktaṃ svayam iva snehād vandhyam āśramavṛkṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असह्यपीडं भगवन्न् ऋणम् अन्त्यम् अवेहि मे । अरुंतुदम् इवालानम् अनिर्वाणस्य दन्तिनः

asahyapīḍaṃ bhagavann ṛṇam antyam avehi me / aruṃtudam ivālānam anirvāṇasya dantinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् मुच्ये यथा तात संविधातुं तथार्हसि । इक्ष्वाकूणां दुरापे ऽर्थे त्वदधीना हि सिद्धयः

tasmān mucye yathā tāta saṃvidhātuṃ tathārhasi / ikṣvākūṇāṃ durāpe 'rthe tvadadhīnā hi siddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विज्ञापितो राज्ञा ध्यानस्तिमितलोचनः । क्षणमात्रम् ऋषिस् तस्थौ सुप्तमीन इव ह्रदः

iti vijñāpito rājñā dhyānastimitalocanaḥ / kṣaṇamātram ṛṣis tasthau suptamīna iva hradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपश्यत् प्रणिधानेन संततेः स्तम्भकारणम् । भावितात्मा भुवो भर्तुर् अथैनं प्रत्यबोधयत्

so 'paśyat praṇidhānena saṃtateḥ stambhakāraṇam / bhāvitātmā bhuvo bhartur athainaṃ pratyabodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा शक्रम् उपस्थाय तवोर्वीं प्रति यास्यतः । आसीत् कल्पतरुच्छायाम् आश्रिता सुरभिः पथि

purā śakram upasthāya tavorvīṃ prati yāsyataḥ / āsīt kalpatarucchāyām āśritā surabhiḥ pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मलोपभयाद् राज्ञीम् ऋतुस्नाताम् इमां स्मरन् । प्रदक्षिणक्रियार्हायां तस्यां त्वं साधु नाचरः

dharmalopabhayād rājñīm ṛtusnātām imāṃ smaran / pradakṣiṇakriyārhāyāṃ tasyāṃ tvaṃ sādhu nācaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवजानासि मां यस्माद् अतस् ते न भविष्यति । मत्प्रसूतिम् अनाराध्य प्रजेति त्वां शशाप सा

avajānāsi māṃ yasmād atas te na bhaviṣyati / matprasūtim anārādhya prajeti tvāṃ śaśāpa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शापो न त्वया राजन् न च सारथिना श्रुतः । नदत्य् आकाशङ्गायाः स्रोतस्य् उद्दामदिग्गजे

sa śāpo na tvayā rājan na ca sārathinā śrutaḥ / nadaty ākāśaṅgāyāḥ srotasy uddāmadiggaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईप्सितं तदवज्ञानाद् विद्धि सार्गलम् आत्मनः । प्रतिबध्नाति हि श्रेयः पूज्यपूजाव्यतिक्रमः

īpsitaṃ tadavajñānād viddhi sārgalam ātmanaḥ / pratibadhnāti hi śreyaḥ pūjyapūjāvyatikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविषे दीर्घसत्त्रस्य सा चेदानीं प्रचेतसः । भुजंगपिहितद्वारं पातालम् अधितिष्ठति

haviṣe dīrghasattrasya sā cedānīṃ pracetasaḥ / bhujaṃgapihitadvāraṃ pātālam adhitiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतां तदीयां सुरभेः कृत्वा प्रतिनिधिं शुचिः । आराधय सप्त्नीकः प्रीता कामदुघा हि सा

sutāṃ tadīyāṃ surabheḥ kṛtvā pratinidhiṃ śuciḥ / ārādhaya saptnīkaḥ prītā kāmadughā hi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वादिन एवास्य होतुर् आहुतिसाधनम् । अनिन्द्या नन्दिनी नाम धेनुर् आववृते वनात्

iti vādina evāsya hotur āhutisādhanam / anindyā nandinī nāma dhenur āvavṛte vanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ललाटोदयम् आभुग्नं पल्लवस्निग्धपाटला । बिभ्रती श्वेतरोमाङ्कं संध्येव शशिनं नवम्

lalāṭodayam ābhugnaṃ pallavasnigdhapāṭalā / bibhratī śvetaromāṅkaṃ saṃdhyeva śaśinaṃ navam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवं कोष्णेन कुण्शोध्नी मेध्येनावभृथाद् अपि । पस्रवेणाभिवर्षन्ती वत्सालोकप्रवर्तिना

bhuvaṃ koṣṇena kuṇśodhnī medhyenāvabhṛthād api / pasraveṇābhivarṣantī vatsālokapravartinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजःकणैः खुरोद्धूतैः स्पृशद्भिर् गात्रम् अन्तिकात् । तीर्थाभिषेकजां शुद्धिम् आदधाना महीक्षितः

rajaḥkaṇaiḥ khuroddhūtaiḥ spṛśadbhir gātram antikāt / tīrthābhiṣekajāṃ śuddhim ādadhānā mahīkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां पुण्यदर्शनां दृष्त्वा निमित्तज्ञस् तपोनिधिः । याज्यम् आशंसितावन्ध्य प्रार्थनं पुनर् अब्रवीत्

tāṃ puṇyadarśanāṃ dṛṣtvā nimittajñas taponidhiḥ / yājyam āśaṃsitāvandhya prārthanaṃ punar abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदूरवर्तिनीं सिद्धिं राजन् विगणयात्मनः । उपस्थितेयं कल्याणी नाम्नि कीर्तित एव यत्

adūravartinīṃ siddhiṃ rājan vigaṇayātmanaḥ / upasthiteyaṃ kalyāṇī nāmni kīrtita eva yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन्यवृत्तिर् इमां शश्वद् (?) आत्मानुगमनेन गाम् । विद्याम् अभ्यसनेनेव प्रसादयितुम् अर्हसि

vanyavṛttir imāṃ śaśvad (?) ātmānugamanena gām / vidyām abhyasaneneva prasādayitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थितायां प्रतिष्ठेथाः स्थितायां स्थितिम् आचरेः । निषण्णायां निषीदास्यां पीताम्भसि पिबेर् अपः

prasthitāyāṃ pratiṣṭhethāḥ sthitāyāṃ sthitim ācareḥ / niṣaṇṇāyāṃ niṣīdāsyāṃ pītāmbhasi piber apaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आ प्रसादाद् अस्यास् त्वं परिचर्यापरो भव । अविघ्नम् अस्तु ते स्थेयाः सायं प्रतुद्व्रजेद् अपि

ity ā prasādād asyās tvaṃ paricaryāparo bhava / avighnam astu te stheyāḥ sāyaṃ pratudvrajed api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधूर् भक्तिमती चैनाम् अर्चिताम् आ तपोवनात् । प्रयता प्रातर् अन्वेतु पितेव धुरि पुत्रिणाम्

vadhūr bhaktimatī cainām arcitām ā tapovanāt / prayatā prātar anvetu piteva dhuri putriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति प्रतिजग्राह प्रीतिमान् सपरिग्रहः । आदेशं देशकालज्ञः शिष्यः शासितुर् आनतः

tatheti pratijagrāha prītimān saparigrahaḥ / ādeśaṃ deśakālajñaḥ śiṣyaḥ śāsitur ānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रदोषे दोषज्ञः संवेशाय विशंपतिम् । सूनुः सूनृतवाक् स्रष्टुर् विससर्जोदित स्रियम्

atha pradoṣe doṣajñaḥ saṃveśāya viśaṃpatim / sūnuḥ sūnṛtavāk sraṣṭur visasarjodita sriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्याम् अपि तपःसिद्धौ नियमापेक्षया मुनिः । कल्पवित् कल्पयाम् आस वन्याम् एवास्य संविधाम्

satyām api tapaḥsiddhau niyamāpekṣayā muniḥ / kalpavit kalpayām āsa vanyām evāsya saṃvidhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्दिष्टां कुलपतिना स पर्णशालाम् अध्यास्य प्रयतपरिग्रहद्वितीयः । तच्छिष्याध्ययननिवेदितावसानां संविष्टः कुशशयने निशां निनाय

nirdiṣṭāṃ kulapatinā sa parṇaśālām adhyāsya prayataparigrahadvitīyaḥ / tacchiṣyādhyayananiveditāvasānāṃ saṃviṣṭaḥ kuśaśayane niśāṃ nināya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.