Kalidasa: Raghuvamsa 10

पृथिवीं शासतस् तस्य पाकशासनतेजसः । किंचिदूनम् अनूनर्द्धेः शरदाम् अयुतं ययौ

pṛthivīṃ śāsatas tasya pākaśāsanatejasaḥ / kiṃcidūnam anūnarddheḥ śaradām ayutaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चोपलेभे पूर्वेषाम् ऋणनिर्मोक्षसाधनम् । सुताभिधानं स ज्योतिः शरदाम् अयुतं ययौ मनोर् वंशश् चिरं तस्मिन्न् अनभिव्यक्तसंततिः । निमज्ज्य पुनर् उत्थास्यन् नदः शोण इवाभवत्

na copalebhe pūrveṣām ṛṇanirmokṣasādhanam / sutābhidhānaṃ sa jyotiḥ śaradām ayutaṃ yayau manor vaṃśaś ciraṃ tasminn anabhivyaktasaṃtatiḥ / nimajjya punar utthāsyan nadaḥ śoṇa ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिष्ठत् प्रत्ययापेक्षसंततिः स चिरं नृपः । प्राङ् मन्थाद् अनभिव्यक्तरत्नोत्पत्तिर् इवार्णवः

atiṣṭhat pratyayāpekṣasaṃtatiḥ sa ciraṃ nṛpaḥ / prāṅ manthād anabhivyaktaratnotpattir ivārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋष्यशृङ्गादयस् तस्य सन्तः संतानकाङ्क्षिणः । आरेभिरे जितात्मानः पुत्रीयाम् इष्टिम् ऋत्विजः

ṛṣyaśṛṅgādayas tasya santaḥ saṃtānakāṅkṣiṇaḥ / ārebhire jitātmānaḥ putrīyām iṣṭim ṛtvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् अवसरे देवाः पौलस्त्योपप्लुता हरिम् । अभिजग्मुर् निदाघार्ताश् छायावृक्षम् इवाध्वगाः

tasminn avasare devāḥ paulastyopaplutā harim / abhijagmur nidāghārtāś chāyāvṛkṣam ivādhvagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च प्रापुर् उदन्वतं बुबुधे चादिपूरुषः । अव्याक्षेपो भविष्यन्त्याः कार्यसिद्धेर् हि लक्षणम्

te ca prāpur udanvataṃ bubudhe cādipūruṣaḥ / avyākṣepo bhaviṣyantyāḥ kāryasiddher hi lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगिभोगादनासीनं ददृशुस् तं दिवौकसः । तत्फणामण्डलोदर्चिर्मणिद्योतितविग्रहम्

bhogibhogādanāsīnaṃ dadṛśus taṃ divaukasaḥ / tatphaṇāmaṇḍalodarcirmaṇidyotitavigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रियः पद्मनिषण्णायाः क्षौमान्तरितमेखले । अङ्के निक्षिप्तचरणम् आस्तीर्णकरपल्लवे

śriyaḥ padmaniṣaṇṇāyāḥ kṣaumāntaritamekhale / aṅke nikṣiptacaraṇam āstīrṇakarapallave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबुद्धपुण्डरीकाक्षं बालातपनिभांशुकम् । दिवसं शारदम् इव प्रारम्भसुखदर्शनम्

prabuddhapuṇḍarīkākṣaṃ bālātapanibhāṃśukam / divasaṃ śāradam iva prārambhasukhadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभानुलिप्तश्रीवत्सं लक्ष्मीविभ्रमदर्पणम् । कौत्सुभाख्यम् अपां सारं बिभ्राणं बृहतोरसा

prabhānuliptaśrīvatsaṃ lakṣmīvibhramadarpaṇam / kautsubhākhyam apāṃ sāraṃ bibhrāṇaṃ bṛhatorasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुभिर् विटपाकारैर् दिव्याभरणभूषितैः । आविर्भूतम् अपां मध्ये पारिजातम् इवापरम्

bāhubhir viṭapākārair divyābharaṇabhūṣitaiḥ / āvirbhūtam apāṃ madhye pārijātam ivāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैत्यस्त्रीगण्डलेखानां मदरागविलोपिभिः । हेतिभिश् चेतनावद्भिर् उदीरितजयस्वनम्

daityastrīgaṇḍalekhānāṃ madarāgavilopibhiḥ / hetibhiś cetanāvadbhir udīritajayasvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तशेषविरोधेन कुलिशव्रणलक्ष्मणा । उपस्थितं प्राञ्जलिना विनीतेन गरुत्मता

muktaśeṣavirodhena kuliśavraṇalakṣmaṇā / upasthitaṃ prāñjalinā vinītena garutmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगनिद्रान्तविशदैः पावनैर् अवलोकनैः । भृग्वादीन् अनुगृह्णन्तं सौख शायनिकान् ऋषीन्

yoganidrāntaviśadaiḥ pāvanair avalokanaiḥ / bhṛgvādīn anugṛhṇantaṃ saukha śāyanikān ṛṣīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणिपत्य सुरास् तस्मै शमयित्रे सुरद्विषाम् । अथैनं तुष्टुवुः स्तुत्यम् अवाङ्मनसगोचरम्

praṇipatya surās tasmai śamayitre suradviṣām / athainaṃ tuṣṭuvuḥ stutyam avāṅmanasagocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो विश्वसृजे पूर्वं विश्वं तदनु बिभ्रते । अथ विश्वस्य संहर्त्रे तुभ्यं त्रेधास्थितात्मने

namo viśvasṛje pūrvaṃ viśvaṃ tadanu bibhrate / atha viśvasya saṃhartre tubhyaṃ tredhāsthitātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसान्तराण्य् एकरसं यथा दिव्यं पयो ऽश्नुते । देशे देशे गुणेष्व् एवम् अवस्थास् त्वम् अविक्रियः

rasāntarāṇy ekarasaṃ yathā divyaṃ payo 'śnute / deśe deśe guṇeṣv evam avasthās tvam avikriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमेयो मितलोकस् त्वम् अनर्थी प्रार्थनावहः । अजितो जिष्णुर् अत्यन्तम् अव्यक्तो व्यक्तकारणम्

ameyo mitalokas tvam anarthī prārthanāvahaḥ / ajito jiṣṇur atyantam avyakto vyaktakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः कारणतस् तां ताम् अवस्थां प्रतिपद्यसे । नानात्वं रागसंयोगात् स्फटिकस्य्ऽएव ते स्मृतम्

ekaḥ kāraṇatas tāṃ tām avasthāṃ pratipadyase / nānātvaṃ rāgasaṃyogāt sphaṭikasy'eva te smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयस्थम् अनासन्नम् अकामं त्वां तपस्विनम् । दयालुम् अनघस्पृष्टं पुराणम् अजरं विदुः

hṛdayastham anāsannam akāmaṃ tvāṃ tapasvinam / dayālum anaghaspṛṣṭaṃ purāṇam ajaraṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वज्ञस् त्वम् अविज्ञातः सर्वयोनिस् त्वम् आत्मभूः । सर्वप्रभुर् अनीशस् त्वम् एकस् त्वं सर्वरूपभाक्

sarvajñas tvam avijñātaḥ sarvayonis tvam ātmabhūḥ / sarvaprabhur anīśas tvam ekas tvaṃ sarvarūpabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तसामोपगीतं त्वां सप्तार्णवजलेशयम् । सप्तार्चिर्मुखम् आचख्युः सप्तलोकैकसंश्रयम्

saptasāmopagītaṃ tvāṃ saptārṇavajaleśayam / saptārcirmukham ācakhyuḥ saptalokaikasaṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्वर्गफलं ज्ञानं कालावस्था चतुर्युगा । चतुर्वर्णमयो लोकस् त्वत्तः सर्वं चतुर्मुखात्

caturvargaphalaṃ jñānaṃ kālāvasthā caturyugā / caturvarṇamayo lokas tvattaḥ sarvaṃ caturmukhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यासनिगृहीतेन मनसा हृदयाश्रयम् । ज्योतिर्मयं विचिन्वन्ति योगिनस् त्वां विमुक्तये

abhyāsanigṛhītena manasā hṛdayāśrayam / jyotirmayaṃ vicinvanti yoginas tvāṃ vimuktaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजस्य गृह्णतो जन्म निरीहस्य हतद्विषः । स्वपतो जागरूकस्य याथात्म्यं वेद कस् तव

ajasya gṛhṇato janma nirīhasya hatadviṣaḥ / svapato jāgarūkasya yāthātmyaṃ veda kas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दादीन् विषयान् भोक्तुं चरितुं दुश्चरं तपः । पर्याप्तो ऽसि प्रजाः पातुम् औदासीन्येन वर्तितुम्

śabdādīn viṣayān bhoktuṃ carituṃ duścaraṃ tapaḥ / paryāpto 'si prajāḥ pātum audāsīnyena vartitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुधाप्य् आगमैर् भिन्नाः पन्थानः सिद्धिहेतवः । त्वय्य् एव निपतन्त्य् ओघा जाह्नवीया इवार्णवे

bahudhāpy āgamair bhinnāḥ panthānaḥ siddhihetavaḥ / tvayy eva nipatanty oghā jāhnavīyā ivārṇave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वय्य् आवेशितचित्तानां त्वत्समर्पितकर्मणाम् । गतिस् त्वं वीतरागाणाम् अभूयःसंनिवृत्तये

tvayy āveśitacittānāṃ tvatsamarpitakarmaṇām / gatis tvaṃ vītarāgāṇām abhūyaḥsaṃnivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षो ऽप्य् अपरिच्छेद्यो मह्यादिर् महिमा तव । आप्तवागनुमानाभ्यां साध्यं त्वां प्रति का कथा

pratyakṣo 'py aparicchedyo mahyādir mahimā tava / āptavāganumānābhyāṃ sādhyaṃ tvāṃ prati kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं स्मरणेनैव पुनासि पुरुषं यतः । अनेन वृत्तयः शेषा निवेदितफलास् त्वयि

kevalaṃ smaraṇenaiva punāsi puruṣaṃ yataḥ / anena vṛttayaḥ śeṣā niveditaphalās tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदधेर् इव रत्नानि तेजांसीव विवस्वतः । स्तुतिभ्यो व्यतिरिच्यन्ते दूरेण चरितानि ते

udadher iva ratnāni tejāṃsīva vivasvataḥ / stutibhyo vyatiricyante dūreṇa caritāni te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनवाप्तम् अवाप्तव्यं न ते किंचन विद्यते । लोकानुग्रह एवैको हेतुस् ते जन्मकरमणोः

anavāptam avāptavyaṃ na te kiṃcana vidyate / lokānugraha evaiko hetus te janmakaramaṇoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिमानं यद् उत्कीर्त्य तव संह्रियते वचः । श्रमेण तद् अशक्त्या वा न गुणानाम् इयत्तया

mahimānaṃ yad utkīrtya tava saṃhriyate vacaḥ / śrameṇa tad aśaktyā vā na guṇānām iyattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रसादयाम् आसुस् तव संह्रियते वचः । भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमेष्ठिनः

iti prasādayām āsus tava saṃhriyate vacaḥ / bhūtārthavyāhṛtiḥ sā hi na stutiḥ parameṣṭhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै कुशलसंप्रश्नव्यञ्जितप्रीतये सुराः । भयम् अप्रलयोद्वेलाद् आचख्युर् नैरृतोदधेः

tasmai kuśalasaṃpraśnavyañjitaprītaye surāḥ / bhayam apralayodvelād ācakhyur nairṛtodadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वेलासमासन्नशैलरन्ध्रानुनादिना । स्वरेणोवाच भगवान् परिभूतार्णवध्वनिः

atha velāsamāsannaśailarandhrānunādinā / svareṇovāca bhagavān paribhūtārṇavadhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणस्य कवेस् तस्य वर्णस्थानसमीरिता । बभूव कृतसंस्कारा चरितार्थैव भारती

purāṇasya kaves tasya varṇasthānasamīritā / babhūva kṛtasaṃskārā caritārthaiva bhāratī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभौ स दशनज्योत्स्ना सा विभोर् वदनोद्गता । निर्यातशेषा चरणाद् गङ्गेवोर्ध्वप्रवर्तिनी

babhau sa daśanajyotsnā sā vibhor vadanodgatā / niryātaśeṣā caraṇād gaṅgevordhvapravartinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाने वो रक्षसाक्रान्ताव् अनुभावपराक्रमौ । अङ्गिनां तमसेवोभौ गुणौ प्रथ्ममध्यमौ

jāne vo rakṣasākrāntāv anubhāvaparākramau / aṅgināṃ tamasevobhau guṇau prathmamadhyamau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदितं तप्यमानं च तेन मे भुवन्त्रयम् । अकामोपनतेनेव साधोर् हृदयम् एनसा

viditaṃ tapyamānaṃ ca tena me bhuvantrayam / akāmopanateneva sādhor hṛdayam enasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्येषु चैककार्यत्वाद् अभ्यर्थ्यो ऽस्मि न वज्रिणा । स्वयम् एव हि वातो ऽग्नेः सारथ्यं प्रतिपद्यते

kāryeṣu caikakāryatvād abhyarthyo 'smi na vajriṇā / svayam eva hi vāto 'gneḥ sārathyaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वासिधारापरिहृतः कामं चक्रस्य तेन मे । स्थापितो दशमो मूर्धा लव्यांश इव रक्षसा

svāsidhārāparihṛtaḥ kāmaṃ cakrasya tena me / sthāpito daśamo mūrdhā lavyāṃśa iva rakṣasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रष्टुर् वरातिसर्गात् तु मया तस्य दुरात्मनः । अत्यारूढं रिपोः सोढं चन्दनेव भोगिनः

sraṣṭur varātisargāt tu mayā tasya durātmanaḥ / atyārūḍhaṃ ripoḥ soḍhaṃ candaneva bhoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातारं तपसा प्रीतं ययाचे स हि राक्षसः । दैवात् सर्गाद् अवध्यत्वं मर्त्येष्व् आस्थापराङ्मुखः

dhātāraṃ tapasā prītaṃ yayāce sa hi rākṣasaḥ / daivāt sargād avadhyatvaṃ martyeṣv āsthāparāṅmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं दाशरथिर् भूत्वा रणभूमेर् बलिक्षमम् । करिष्यामि शरैस् तीक्ष्णैस् तच्छिरःकमलोच्चयम्

so 'haṃ dāśarathir bhūtvā raṇabhūmer balikṣamam / kariṣyāmi śarais tīkṣṇais tacchiraḥkamaloccayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिराद् वज्वभिर् भागं कल्पितं विधिवत् पुनः । मायाविभिर् अनालीढम् आदास्यध्वे मिशाचरैः

acirād vajvabhir bhāgaṃ kalpitaṃ vidhivat punaḥ / māyāvibhir anālīḍham ādāsyadhve miśācaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैमानिकाः पुण्यकृतस् त्यजन्तु मरुतां पथि । पुष्पकालोकसंक्षोभं मेघावरणतत्पराः

vaimānikāḥ puṇyakṛtas tyajantu marutāṃ pathi / puṣpakālokasaṃkṣobhaṃ meghāvaraṇatatparāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोष्यध्वे स्वर्गबन्दीनां वेणीबन्धान् अदूषितान् । शापयन्त्रितपौलस्त्यबलात्कारकचग्रहैः

moṣyadhve svargabandīnāṃ veṇībandhān adūṣitān / śāpayantritapaulastyabalātkārakacagrahaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रावणावग्रहक्लान्तम् इति वागमृतेन सः । अभिवृष्य मरुत्सस्यं कृष्णमेघस् तिरोदधे

rāvaṇāvagrahaklāntam iti vāgamṛtena saḥ / abhivṛṣya marutsasyaṃ kṛṣṇameghas tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुहूतप्रभृतयः सुरकार्योद्यतं सुराः । अंशैर् अनुययुर् विष्णुं पुष्पैर् वायुम् इव द्रुमाः

puruhūtaprabhṛtayaḥ surakāryodyataṃ surāḥ / aṃśair anuyayur viṣṇuṃ puṣpair vāyum iva drumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्य विशांपत्युर् अन्ते काम्यस्य कर्मणः । पुरुषः प्रबभूवाग्नेर् विस्मयेन सहर्त्विजाम्

atha tasya viśāṃpatyur ante kāmyasya karmaṇaḥ / puruṣaḥ prababhūvāgner vismayena sahartvijām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमपात्रगतं दोर्भ्याम् आदधानः पयश्चरुम् । अनुप्रवेशाद् आद्यस्य पुंसस् तेनापि दुर्वहम्

hemapātragataṃ dorbhyām ādadhānaḥ payaścarum / anupraveśād ādyasya puṃsas tenāpi durvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राजापत्योपनीतं तद् (?) अन्नं प्रत्यग्रहीन् नृपः । वृषेव पयसां सारम् आविष्कृतम् उदन्वता

prājāpatyopanītaṃ tad (?) annaṃ pratyagrahīn nṛpaḥ / vṛṣeva payasāṃ sāram āviṣkṛtam udanvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन कथिता राज्ञो गुणास् तस्यान्यदुर्लभाः । प्रसूतिं चकमे तस्मिंस् त्रैलोक्यप्रभवो ऽपि यत्

anena kathitā rājño guṇās tasyānyadurlabhāḥ / prasūtiṃ cakame tasmiṃs trailokyaprabhavo 'pi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेजो वैश्नवं पत्न्योर् विभेजे चरुसंज्ञितम् । द्यावापृथिव्योः प्रत्यग्रम् अहर्पतिर् इवातपम्

sa tejo vaiśnavaṃ patnyor vibheje carusaṃjñitam / dyāvāpṛthivyoḥ pratyagram aharpatir ivātapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चिता तस्य कौसल्या प्रिया केकयवंशजा । अतः संभावितां ताभ्यां सुमित्राम् ऐच्छद् ईश्वरः

arcitā tasya kausalyā priyā kekayavaṃśajā / ataḥ saṃbhāvitāṃ tābhyāṃ sumitrām aicchad īśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते बहुज्ञस्य चित्तज्ञे पत्न्यौ पत्युर् महीषितः । चरोर् अर्धार्धभागाभ्यां ताम् अयोजयताम् उभे

te bahujñasya cittajñe patnyau patyur mahīṣitaḥ / caror ardhārdhabhāgābhyāṃ tām ayojayatām ubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि प्रणयवत्य् आसीत् सपत्न्योर् उभयोर् अपि । भ्रमरी वारणस्येव मदनिस्यन्दलेखयोः

sāpi praṇayavaty āsīt sapatnyor ubhayor api / bhramarī vāraṇasyeva madanisyandalekhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभिर् गर्भः प्रजाभूत्यै दध्रे देवांशसम्भवः । सौरीभिर् इव नाडीभिर् अमृताख्याभिर् अम्मयः

tābhir garbhaḥ prajābhūtyai dadhre devāṃśasambhavaḥ / saurībhir iva nāḍībhir amṛtākhyābhir ammayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समम् आपन्नसत्त्वास् ता रेजुर् आपाण्डुरत्विषः । अन्तर्गतफलारम्भाः सस्यानाम् इव संपदः

samam āpannasattvās tā rejur āpāṇḍuratviṣaḥ / antargataphalārambhāḥ sasyānām iva saṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुप्तं ददृशुर् आत्मानं सर्वाः स्वप्नेषु वामनैः । जलजासिगदाशार्ङ्गचक्रलाञ्छितमूर्तिभिः

guptaṃ dadṛśur ātmānaṃ sarvāḥ svapneṣu vāmanaiḥ / jalajāsigadāśārṅgacakralāñchitamūrtibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमपक्षप्रभाजालं गगने च वितन्वता । उह्यन्ते स्म सुपर्णेन वेगाकृष्टपयोमुचा

hemapakṣaprabhājālaṃ gagane ca vitanvatā / uhyante sma suparṇena vegākṛṣṭapayomucā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभ्रत्या कौस्तुभं न्यासं स्तनान्तरविलम्बिनम् । पर्युपास्यन्त लक्ष्म्या च पद्मव्यजनहस्तया

bibhratyā kaustubhaṃ nyāsaṃ stanāntaravilambinam / paryupāsyanta lakṣmyā ca padmavyajanahastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताभिषेकैर् दिव्यायां त्रिस्रोतसि च सप्तभिः । ब्रह्म र्षिभिः परं ब्रह्म गृणध्बिर् उपतस्थिरे

kṛtābhiṣekair divyāyāṃ trisrotasi ca saptabhiḥ / brahma rṣibhiḥ paraṃ brahma gṛṇadhbir upatasthire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यस् तथाविधान् स्वप्नाञ् छ्रुत्वा प्रीतो हि पार्थिवः । मेने परार्ध्यम् आत्मानं गुरुत्वेन जग्द्गुरोः

tābhyas tathāvidhān svapnāñ chrutvā prīto hi pārthivaḥ / mene parārdhyam ātmānaṃ gurutvena jagdguroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभक्तात्मा विभुस् तासाम् एकः कुषिष्व् अनेकधा । उवास प्रतिमाचन्द्रः प्रसन्नानाम् अपाम् इव

vibhaktātmā vibhus tāsām ekaḥ kuṣiṣv anekadhā / uvāsa pratimācandraḥ prasannānām apām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाग्रमहिषी राज्ञः प्रसूतिसमये सती । पुत्रं तमोऽपहं लेभे नक्तं ज्योतिर् इवौषधिः

athāgramahiṣī rājñaḥ prasūtisamaye satī / putraṃ tamo'pahaṃ lebhe naktaṃ jyotir ivauṣadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राम इत्य् अभिरामेण तेनाप्रतिम तेजसा । नामधेयं गुरुश् चक्रे जगत्प्रथममङ्गलम्

rāma ity abhirāmeṇa tenāpratima tejasā / nāmadheyaṃ guruś cakre jagatprathamamaṅgalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रघुवंशप्रदीपेन तेनाप्रतिम तेजसा । रक्षागृहगता दीपाः प्रत्यादिष्ट इवाभवन्

raghuvaṃśapradīpena tenāpratima tejasā / rakṣāgṛhagatā dīpāḥ pratyādiṣṭa ivābhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शय्यागतेन रामेण माता शातोदरी बभौ । सैकताम्भोजबलिना जाह्नवीव शरत्कृशा

śayyāgatena rāmeṇa mātā śātodarī babhau / saikatāmbhojabalinā jāhnavīva śaratkṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेय्यास् तनयो जज्ञे भरतो नाम शीलवान् । जनयित्रीम् अलंचक्रे यः प्रश्रय इव श्रियम्

kaikeyyās tanayo jajñe bharato nāma śīlavān / janayitrīm alaṃcakre yaḥ praśraya iva śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रा सुषुवे यमौ । सम्यगागमिता विद्या प्रबोधविनयाव् इव

sutau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrā suṣuve yamau / samyagāgamitā vidyā prabodhavinayāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्दोषम् अभवत् सर्वम् आविष्कृतगुणं जगत् । अन्वगाद् इव हि स्वर्गो गां गतं पुरुषोत्तमम्

nirdoṣam abhavat sarvam āviṣkṛtaguṇaṃ jagat / anvagād iva hi svargo gāṃ gataṃ puruṣottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योदये चतुर्मूर्तेः पौलस्त्यचकितेश्वराः । विरजस्कैर् नभस्वद्भिर् दिश उच्छ्वसिता इव

tasyodaye caturmūrteḥ paulastyacakiteśvarāḥ / virajaskair nabhasvadbhir diśa ucchvasitā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृशानुर् अपधूमत्वात् प्रसन्नत्वात् प्रभाकरः । रक्षिविप्रकृताव् आस्ताम् अपविद्धशुचाव् इव

kṛśānur apadhūmatvāt prasannatvāt prabhākaraḥ / rakṣiviprakṛtāv āstām apaviddhaśucāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशाननकिरीटेभ्यस् तत्क्षणं राक्षसश्रियः । मणिव्याजेन पर्यस्ताः पृथिव्याम् अश्रुबिन्दवः

daśānanakirīṭebhyas tatkṣaṇaṃ rākṣasaśriyaḥ / maṇivyājena paryastāḥ pṛthivyām aśrubindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रजन्मप्रवेश्यानां तूर्याणाम् तस्य पुत्रिणः । आरम्भं प्रथमं चक्रुर् देवधुन्दुभयो दिवि

putrajanmapraveśyānāṃ tūryāṇām tasya putriṇaḥ / ārambhaṃ prathamaṃ cakrur devadhundubhayo divi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतानकमयी वृष्टिर् भवने चास्य पेतुषी । समङ्गलोपचाराणां सैवादिरचनाभवत्

saṃtānakamayī vṛṣṭir bhavane cāsya petuṣī / samaṅgalopacārāṇāṃ saivādiracanābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमाराः कृतसंस्कारास् ते धात्रिस्तन्य पायिनः । आनन्देनाग्रजेनेव समं ववृधिरे पितुः

kumārāḥ kṛtasaṃskārās te dhātristanya pāyinaḥ / ānandenāgrajeneva samaṃ vavṛdhire pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाभाविकं विनीतत्वं तेषं विनयकर्मणा । मुमूर्छ सहजं तेजो हविषेव हविर्भुजाम्

svābhāvikaṃ vinītatvaṃ teṣaṃ vinayakarmaṇā / mumūrcha sahajaṃ tejo haviṣeva havirbhujām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्पराविरुद्धास् ते तद् रघोर् अनघं कुलम् । अलम् उद्द्योतयाम् आसुर् देवारण्यम् इवर्तवः

parasparāviruddhās te tad raghor anaghaṃ kulam / alam uddyotayām āsur devāraṇyam ivartavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाने ऽपि हि सौभ्रात्रे यथोभौ रामलक्ष्मणौ । तथा भरतशत्रुघ्नौ प्रीत्या द्वन्द्वं बभूवतुः

samāne 'pi hi saubhrātre yathobhau rāmalakṣmaṇau / tathā bharataśatrughnau prītyā dvandvaṃ babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां द्वयोर् द्वयोर् ऐक्यं बिभिदे न कदाचन । यथा वायुविभावस्वोर् यथा चन्द्रसमुद्रयोः

teṣāṃ dvayor dvayor aikyaṃ bibhide na kadācana / yathā vāyuvibhāvasvor yathā candrasamudrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते प्रजानां प्रजानाथास् तेजसा प्रश्रयेण च । मनो जह्रुर् निदाघान्ते श्यामाभ्रा दिवसा इव

te prajānāṃ prajānāthās tejasā praśrayeṇa ca / mano jahrur nidāghānte śyāmābhrā divasā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चतुर्धा बभौ व्यस्तः प्रसवः पृथिवीपतेः । धर्मार्थकाममोक्षाणाम् अवतार इवाङ्गभाक्

sa caturdhā babhau vyastaḥ prasavaḥ pṛthivīpateḥ / dharmārthakāmamokṣāṇām avatāra ivāṅgabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणैर् आराधयाम् आसुस् ते गुरुं गुरुवत्सलाः । तम् एव चतुर्नतेशं रत्नैर् इव महार्णवाः

guṇair ārādhayām āsus te guruṃ guruvatsalāḥ / tam eva caturnateśaṃ ratnair iva mahārṇavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरगज इव दन्तैर् भग्नदैत्यासिधारैर् नय इव पणबन्धव्यक्तयोगैर् उपायैः । हरिर् इव युगदीर्घैर् दोर्भिर् अंषैस् तदीयैः पतिर् अवनिपतीनां तैश् चकाशे

suragaja iva dantair bhagnadaityāsidhārair naya iva paṇabandhavyaktayogair upāyaiḥ / harir iva yugadīrghair dorbhir aṃṣais tadīyaiḥ patir avanipatīnāṃ taiś cakāśe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.