Kalidasa: Raghuvamsa 13

अथामनः शब्दगुणं गुणज्ञः पदं विमानेन विगाहमानः । रत्नाकरं वीक्ष्य मिथः स जायां रामाभिधानो हरिर् इत्य् उवाच

athāmanaḥ śabdaguṇaṃ guṇajñaḥ padaṃ vimānena vigāhamānaḥ / ratnākaraṃ vīkṣya mithaḥ sa jāyāṃ rāmābhidhāno harir ity uvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैदेहि पश्य्ऽ आ मलयाद् विभक्तं मत्सेतुना फेनिलम् अम्बुराशिम् । छायापथेनेव शरत्प्रसन्नम् आकाशम् आविष्कृतचारुतारम्

vaidehi paśy' ā malayād vibhaktaṃ matsetunā phenilam amburāśim / chāyāpatheneva śaratprasannam ākāśam āviṣkṛtacārutāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोर् यियक्षोः कपिलेन मेध्ये रसातलं संक्रमिते तुरंगे । तदर्थम् उर्वीम् अवदारयद्भिः पूर्वैः किलायं परिवर्धितो नः

guror yiyakṣoḥ kapilena medhye rasātalaṃ saṃkramite turaṃge / tadartham urvīm avadārayadbhiḥ pūrvaiḥ kilāyaṃ parivardhito naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भं दधत्य् अर्कमरीचयो ऽस्माद् विवृद्धिम् अत्राश्नुवते वसूनि । अबिन्धनं वह्निम् असौ बिभर्ति प्रह्लादनं ज्योतिर् अजन्य् अनेन

garbhaṃ dadhaty arkamarīcayo 'smād vivṛddhim atrāśnuvate vasūni / abindhanaṃ vahnim asau bibharti prahlādanaṃ jyotir ajany anena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां ताम् अवस्थां प्रतिपद्यमानं स्थितं दश व्याप्य दिशो महिम्ना । विष्णोर् इवास्यानवधारणीयम् ईदृक्तया रूपम् इयत्तया वा

tāṃ tām avasthāṃ pratipadyamānaṃ sthitaṃ daśa vyāpya diśo mahimnā / viṣṇor ivāsyānavadhāraṇīyam īdṛktayā rūpam iyattayā vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभिप्ररूढाम्बुरुहासनेन संस्तूयमानः प्रथमेन धात्रा । अमुं युगान्तोचितयोगन्दिरः संहृत्य लोकान् पुरुषो ऽधिशेते

nābhiprarūḍhāmburuhāsanena saṃstūyamānaḥ prathamena dhātrā / amuṃ yugāntocitayogandiraḥ saṃhṛtya lokān puruṣo 'dhiśete

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षच्छिदा गोत्रभिदात्तगन्धाः शरण्यम् एनं शतशो महीध्राः । नृपा इवोपप्लविनः परेभ्यो धर्मोत्तरं मध्यमम् आश्रयन्ते

pakṣacchidā gotrabhidāttagandhāḥ śaraṇyam enaṃ śataśo mahīdhrāḥ / nṛpā ivopaplavinaḥ parebhyo dharmottaraṃ madhyamam āśrayante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसातलाद् आदिभवेन पुंसा भुवः प्रयुक्तोद्वहनक्रियायाः । अस्याच्छम् अम्भः प्रलयप्रवृद्धं मुहूर्तवक्त्रावरणं बभूव

rasātalād ādibhavena puṃsā bhuvaḥ prayuktodvahanakriyāyāḥ / asyāccham ambhaḥ pralayapravṛddhaṃ muhūrtavaktrāvaraṇaṃ babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखार्पणेषु प्रकृतिप्रगल्भाः स्वयं तरङ्गाधरदानदक्षः । अनन्यसामान्यकलत्रवृत्तिः पिबत्य् असौ पाययते च सिन्धूः

mukhārpaṇeṣu prakṛtipragalbhāḥ svayaṃ taraṅgādharadānadakṣaḥ / ananyasāmānyakalatravṛttiḥ pibaty asau pāyayate ca sindhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससत्त्वम् आदाय नदीमुखाम्भः संमीलयन्तो विवृताननत्वात् । अमी शिरोभिस् तिमयः सरन्ध्रैर् ऊर्ध्वं वितन्वन्ति जलप्रवाहान्

sasattvam ādāya nadīmukhāmbhaḥ saṃmīlayanto vivṛtānanatvāt / amī śirobhis timayaḥ sarandhrair ūrdhvaṃ vitanvanti jalapravāhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातङ्गनक्रैः सहसोत्पतद्भिर् भिन्नान् द्विधा पश्य समुद्रफेनान् । कपोलसंसर्पितया य एषां व्रजन्ति कर्ण क्षणचामरत्वम्

mātaṅganakraiḥ sahasotpatadbhir bhinnān dvidhā paśya samudraphenān / kapolasaṃsarpitayā ya eṣāṃ vrajanti karṇa kṣaṇacāmaratvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेलानिलाय प्रसृता भुजंगा महोर्मिविस्फूर्जथुनिर्विशेषाः । सूर्यांशुसंपर्कसमृद्धरागैर् व्यज्यन्त एते मणिभिः फणस्थैः

velānilāya prasṛtā bhujaṃgā mahormivisphūrjathunirviśeṣāḥ / sūryāṃśusaṃparkasamṛddharāgair vyajyanta ete maṇibhiḥ phaṇasthaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवाधरस्परधिषु विद्रुमेषु पर्यस्तम् एतत् सहसोर्मिवेगात् । ऊर्ध्वाङ्कुरप्रोतमुखं कथंचित् क्लेशद् अपक्रामति शङ्खयूथम्

tavādharasparadhiṣu vidrumeṣu paryastam etat sahasormivegāt / ūrdhvāṅkuraprotamukhaṃ kathaṃcit kleśad apakrāmati śaṅkhayūtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तमात्रेण पयांसि पातुम् आवर्तवेगाद् भ्रमता घनेन । आभाति भूयिष्ठम् अयं समुद्रः प्रमथ्यमानो गिरिणेव भूयः

pravṛttamātreṇa payāṃsi pātum āvartavegād bhramatā ghanena / ābhāti bhūyiṣṭham ayaṃ samudraḥ pramathyamāno giriṇeva bhūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूराद् अयश्चक्रनिभस्य तन्वी तमालतालीवनराजिनीला । आभाति वेला लवणाम्बुराशेर् धारानिबद्धेव कलङ्कलेखा

dūrād ayaścakranibhasya tanvī tamālatālīvanarājinīlā / ābhāti velā lavaṇāmburāśer dhārānibaddheva kalaṅkalekhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेलानिलः केतकरेणुभिस् ते संभावयत्य् आननम् आयताक्षि । माम् अक्षमं मण्डनकालहानेर् वेत्तीव बिम्बाधरबद्धतृष्णम्

velānilaḥ ketakareṇubhis te saṃbhāvayaty ānanam āyatākṣi / mām akṣamaṃ maṇḍanakālahāner vettīva bimbādharabaddhatṛṣṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वयं सैकतभिन्नशुक्तिपर्यस्तमुक्तापटलं पयोधेः । प्राप्ता मुहूर्तेन विमानवेगात् कूलं फलावर्जितपूगमालम्

ete vayaṃ saikatabhinnaśuktiparyastamuktāpaṭalaṃ payodheḥ / prāptā muhūrtena vimānavegāt kūlaṃ phalāvarjitapūgamālam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुष्व तावत् करभोरु पश्चान्मार्गे मृगप्रेक्षिणि दृष्तिपातम् । एषा विदूरीभवतः समुद्रात् सकानना निष्पततीव भूमिः

kuruṣva tāvat karabhoru paścānmārge mṛgaprekṣiṇi dṛṣtipātam / eṣā vidūrībhavataḥ samudrāt sakānanā niṣpatatīva bhūmiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् पथा संचरते सुराणां क्वचिद् घनानां पततां क्वचिच् च । यथाविधो मे मन्सो ऽभिलाषः प्रवर्तते पश्य तथा विमानम्

kvacit pathā saṃcarate surāṇāṃ kvacid ghanānāṃ patatāṃ kvacic ca / yathāvidho me manso 'bhilāṣaḥ pravartate paśya tathā vimānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ महेन्द्रद्विपदानगन्धी त्रिमार्गगावीचिविमर्दशीतः । आकाशवायुर् दिनयौवनोत्थान् आचामति स्वेदलवान् मुखे ते

asau mahendradvipadānagandhī trimārgagāvīcivimardaśītaḥ / ākāśavāyur dinayauvanotthān ācāmati svedalavān mukhe te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करेण वातायनलम्बितेन स्पृष्टस् त्वया चण्डि कुतूहलिन्या । आमुञ्चतीवाभरणं द्वितीयम् उद्भिन्नविद्युद्वलयो घनस् ते

kareṇa vātāyanalambitena spṛṣṭas tvayā caṇḍi kutūhalinyā / āmuñcatīvābharaṇaṃ dvitīyam udbhinnavidyudvalayo ghanas te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमी जनस्थानम् अपोढविघ्नं मत्वा समारब्धनवोटजानि । अध्यासते चीरभृतो यथास्वं चिरोज्झितान्य् आश्रममण्डलानि

amī janasthānam apoḍhavighnaṃ matvā samārabdhanavoṭajāni / adhyāsate cīrabhṛto yathāsvaṃ cirojjhitāny āśramamaṇḍalāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैषा स्थली यत्र विचिन्वता त्वां भ्रष्टं मया नूपुरम् एकम् उर्व्याम् । अदृश्यत त्वच्चरणारविन्दविश्लेषदुःखाद् इव बद्धमौनम्

saiṣā sthalī yatra vicinvatā tvāṃ bhraṣṭaṃ mayā nūpuram ekam urvyām / adṛśyata tvaccaraṇāravindaviśleṣaduḥkhād iva baddhamaunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं रक्षसा भीरु यतो ऽपनीता तं मार्गम् एताः कृपया लता मे । अदर्शयन् वक्तुम् अशक्नुवत्यः शाखाभिर् आवर्जितपल्लवाभिः

tvaṃ rakṣasā bhīru yato 'panītā taṃ mārgam etāḥ kṛpayā latā me / adarśayan vaktum aśaknuvatyaḥ śākhābhir āvarjitapallavābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृग्यश् च दर्भाङ्कुरनिर्व्यपेक्षास् तवागतिज्ञं समबोधयन् माम् । व्यापारयन्त्यो दिशि दक्षिणस्याम् उत्पक्ष्मराजीनि विलोचनानि

mṛgyaś ca darbhāṅkuranirvyapekṣās tavāgatijñaṃ samabodhayan mām / vyāpārayantyo diśi dakṣiṇasyām utpakṣmarājīni vilocanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् गिरेर् मालयवतः पुरस्ताद् आविर्भवत्य् अम्बर्लेखि शृङ्गम् । नवं यत्र घनैर् मया च त्वद्विप्रयोगाश्रु समं विसृष्टम्

etad girer mālayavataḥ purastād āvirbhavaty ambarlekhi śṛṅgam / navaṃ yatra ghanair mayā ca tvadviprayogāśru samaṃ visṛṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धश् च धाराहतपल्वलानां कादम्बम् अर्धोद्गतकेसरं च । स्निग्धाश् च केकाः शिखिनां बभूवुर् यस्मिन् असह्यानि विना त्वया मे

gandhaś ca dhārāhatapalvalānāṃ kādambam ardhodgatakesaraṃ ca / snigdhāś ca kekāḥ śikhināṃ babhūvur yasmin asahyāni vinā tvayā me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वानुभूतं स्मरता च यत्र कम्पोत्तरं भीरु तवोपगूढम् । गुहाविसारीण्य् अतिवाहितानि मया कथंचिद् घनगर्जितानि

pūrvānubhūtaṃ smaratā ca yatra kampottaraṃ bhīru tavopagūḍham / guhāvisārīṇy ativāhitāni mayā kathaṃcid ghanagarjitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसारसिक्तक्षितिबाष्पयोगान् माम् अक्षिणोद् यत्र विभिन्नकोशैः । विडम्ब्यमाना नवकन्दलैस् ते विवाहधूमारुणलोचनश्रीः

āsārasiktakṣitibāṣpayogān mām akṣiṇod yatra vibhinnakośaiḥ / viḍambyamānā navakandalais te vivāhadhūmāruṇalocanaśrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपान्तवानीरवनोपगूधान्य् आलक्ष्यपारिप्लवसारसानि । दूरावतीर्णा पिबतीव खेदाद् अमूनि पम्पासलिलानि दृष्टिः

upāntavānīravanopagūdhāny ālakṣyapāriplavasārasāni / dūrāvatīrṇā pibatīva khedād amūni pampāsalilāni dṛṣṭiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रावियुक्तानि रथाङ्गनाम्नाम् अन्योन्यदत्तोत्पलकेसराणि । द्वन्द्वानि दूरान्तरवर्तिना ते मया प्रिये सस्पृहम् ईक्षितानि

atrāviyuktāni rathāṅganāmnām anyonyadattotpalakesarāṇi / dvandvāni dūrāntaravartinā te mayā priye saspṛham īkṣitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमां तताशोकलतां च तन्वीं स्तनाभिरामस्तबकाभिनम्राम् । त्वत्प्राप्तिबुद्ध्या परिरिप्समानः सौमित्रिणा सास्रम् अहं निषिद्धः

imāṃ tatāśokalatāṃ ca tanvīṃ stanābhirāmastabakābhinamrām / tvatprāptibuddhyā pariripsamānaḥ saumitriṇā sāsram ahaṃ niṣiddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमूर् विमानान्तरलम्बिनीनां श्रुत्वा स्वनं काञ्चनकिङ्किणीनाम् । प्रत्युद्व्रजन्तीव खम् उत्पतन्त्यो गोदावरीसारसपङ्क्तयस् त्वाम्

amūr vimānāntaralambinīnāṃ śrutvā svanaṃ kāñcanakiṅkiṇīnām / pratyudvrajantīva kham utpatantyo godāvarīsārasapaṅktayas tvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा त्वया पेशलमध्ययापि घटाम्बुसंवर्धितबालचूता । आह्लादयत्य् उन्मुखकृष्णसारा दृष्ट चिरात् पञ्चवटी मनो मे

eṣā tvayā peśalamadhyayāpi ghaṭāmbusaṃvardhitabālacūtā / āhlādayaty unmukhakṛṣṇasārā dṛṣṭa cirāt pañcavaṭī mano me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रानुगोदं मृगयानिवृत्तस् तरङ्गवातेम विनीतखेदः । रहस् त्वदुत्सङ्गनिषण्णमूर्धा स्मरामि वानीरगृहेषु सुप्तः

atrānugodaṃ mṛgayānivṛttas taraṅgavātema vinītakhedaḥ / rahas tvadutsaṅganiṣaṇṇamūrdhā smarāmi vānīragṛheṣu suptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रूभेद मात्रेण पदान् मघोनः प्रभ्रंशयां यो नहुषं चकार । तस्याविलाम्भःपरिशुद्धिहेतोर् भौमो मुनेः स्थानपरिग्रहो ऽयम्

bhrūbheda mātreṇa padān maghonaḥ prabhraṃśayāṃ yo nahuṣaṃ cakāra / tasyāvilāmbhaḥpariśuddhihetor bhaumo muneḥ sthānaparigraho 'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रेताग्निधूमाग्रम् अनिन्द्यकीर्तेस् तस्येदम् आक्रान्तविमानमार्गम् । घ्रात्वा हविर्गन्धि रजोविमुक्तः समश्नुते मे लघिमानम् आत्मा

tretāgnidhūmāgram anindyakīrtes tasyedam ākrāntavimānamārgam / ghrātvā havirgandhi rajovimuktaḥ samaśnute me laghimānam ātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् मुनेर् मानिनि शातकर्णेः पञ्चाप्सरो नाम विहारवारि । आभाति पर्यन्तवनं विदूरान् मेघान्तरालक्ष्यम् इवेन्दुबिम्बम्

etan muner mānini śātakarṇeḥ pañcāpsaro nāma vihāravāri / ābhāti paryantavanaṃ vidūrān meghāntarālakṣyam ivendubimbam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा स दर्भाङ्कुरमात्रवृत्तिश् चरन् मृगैः सार्धम् ऋषिर् मघोना । समाधिभीतेन किलोपनीतः पञ्चाप्सरोयौवनकूटभन्धम्

purā sa darbhāṅkuramātravṛttiś caran mṛgaiḥ sārdham ṛṣir maghonā / samādhibhītena kilopanītaḥ pañcāpsaroyauvanakūṭabhandham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यायम् अन्तर्हितसौधभाजः प्रसक्तसंगीतमृदङ्गघोषः । वियद्गतः पुष्पकचन्द्रशालाः क्षणं प्रतिष्रुन्मुखराः करोति

tasyāyam antarhitasaudhabhājaḥ prasaktasaṃgītamṛdaṅgaghoṣaḥ / viyadgataḥ puṣpakacandraśālāḥ kṣaṇaṃ pratiṣrunmukharāḥ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविर्भुजाम् एधवतां चतुर्णां मध्ये ललाटंतपसप्तसप्तिः । असौ तपस्यत्य् अपरस् तपस्वी नाम्ना सुतीक्ष्णश् चरितेन दान्तः

havirbhujām edhavatāṃ caturṇāṃ madhye lalāṭaṃtapasaptasaptiḥ / asau tapasyaty aparas tapasvī nāmnā sutīkṣṇaś caritena dāntaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमुं सहासप्रहितेक्षणानि व्याजार्धसंदर्शितमेखलानि । नालं विकर्तुं जनितेन्द्रशङ्कं सुराङ्गनाविभ्रमचेष्टितानि

amuṃ sahāsaprahitekṣaṇāni vyājārdhasaṃdarśitamekhalāni / nālaṃ vikartuṃ janitendraśaṅkaṃ surāṅganāvibhramaceṣṭitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषो ऽक्षमालावलयं मृगाणां कण्डूयितारं कुशसूचिलावम् । सभाजने मे भुजम् ऊर्ध्वबाहुः सव्येतरं प्राध्वम् इतः प्रयुङ्क्ते

eṣo 'kṣamālāvalayaṃ mṛgāṇāṃ kaṇḍūyitāraṃ kuśasūcilāvam / sabhājane me bhujam ūrdhvabāhuḥ savyetaraṃ prādhvam itaḥ prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाचंयमत्वात् प्रणतिं ममैष कम्पेन किंचित् प्रतिगृह्य मूर्ध्नः । दृष्टिं विमानव्यवधानमुक्तां पुनः सहस्राचिषि संनिधत्ते

vācaṃyamatvāt praṇatiṃ mamaiṣa kampena kiṃcit pratigṛhya mūrdhnaḥ / dṛṣṭiṃ vimānavyavadhānamuktāṃ punaḥ sahasrāciṣi saṃnidhatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदः शरण्यं शरभङ्गनाम्नस् तपोवनं पावनम् आहिताग्नेः । चिराय संतर्प्य समिधिर् अग्निं यो मन्त्रपूतां तनुम् अप्य् अहौषीत्

adaḥ śaraṇyaṃ śarabhaṅganāmnas tapovanaṃ pāvanam āhitāgneḥ / cirāya saṃtarpya samidhir agniṃ yo mantrapūtāṃ tanum apy ahauṣīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायाविनीताध्वपरिश्रमेषु भूयिष्ठसंभाव्यफलेष्व् अमीषु । तस्यातिथीनाम् अधुना सपर्या स्थिता सुपुत्रेष्व् इव पादपेषु

chāyāvinītādhvapariśrameṣu bhūyiṣṭhasaṃbhāvyaphaleṣv amīṣu / tasyātithīnām adhunā saparyā sthitā suputreṣv iva pādapeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारास्वनोद्गारिदरीमुखो ऽसौ शृङ्गाग्रलग्नाम्बुदवप्रपङ्कः । बध्नाति मे बन्धुरगात्रि चक्षुर् दृप्तः ककुद्मान् इव चित्रकूटः

dhārāsvanodgāridarīmukho 'sau śṛṅgāgralagnāmbudavaprapaṅkaḥ / badhnāti me bandhuragātri cakṣur dṛptaḥ kakudmān iva citrakūṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा प्रसन्नस्तिमितप्रवाहा सरिद् विदूरान्तरभावतन्वी । मन्दाकिनी भाति नगोपकण्ठे मुक्तावली कण्ठगतेव भूमेः

eṣā prasannastimitapravāhā sarid vidūrāntarabhāvatanvī / mandākinī bhāti nagopakaṇṭhe muktāvalī kaṇṭhagateva bhūmeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सुजातो ऽनुगिरं तमालः प्रवालम् आदाय सुगन्धि यस्य । कर्णार्पितेन्ऽ त् आकरवं कपोलम् अपार्थ्यकालागुरुपत्त्रलेखम् व्त्

ayaṃ sujāto 'nugiraṃ tamālaḥ pravālam ādāya sugandhi yasya / karṇārpiten' T ākaravaṃ kapolam apārthyakālāgurupattralekham Vt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिग्रहत्रासविनीतसत्त्वम् अपुष्पलिङ्गात् फलबन्धिवृक्षम् । वनं तपःसाधनम् एतद् अत्रेर् आविष्कृतोदग्रतरप्रभावम्

anigrahatrāsavinītasattvam apuṣpaliṅgāt phalabandhivṛkṣam / vanaṃ tapaḥsādhanam etad atrer āviṣkṛtodagrataraprabhāvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राभिषेकाय तपोधनानां सप्तर्शिहस्तोद्धृतहेमपद्माम् । प्रवर्तयाम् आस किल्ऽ आनुसूया त्रिस्रोतसं त्र्यम्बकमौलिमालाम्

atrābhiṣekāya tapodhanānāṃ saptarśihastoddhṛtahemapadmām / pravartayām āsa kil' ānusūyā trisrotasaṃ tryambakamaulimālām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरासनैर् ध्यानजुषाम् ऋषीनाम् अमी समाध्यासितवेदिमध्याः । निवातनिष्कम्पतया विभान्ति योगाधिरूढा इव शाखिनो ऽपि

vīrāsanair dhyānajuṣām ṛṣīnām amī samādhyāsitavedimadhyāḥ / nivātaniṣkampatayā vibhānti yogādhirūḍhā iva śākhino 'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया पुरस्ताद् उपयाचितो यः सो ऽयं वटः श्याम इति प्रतीतः । राशिर् मणीनाम् इव गारुडानां सपद्मरागः फलितो विभाति

tvayā purastād upayācito yaḥ so 'yaṃ vaṭaḥ śyāma iti pratītaḥ / rāśir maṇīnām iva gāruḍānāṃ sapadmarāgaḥ phalito vibhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् प्रभा चान्द्रमसी तमोभिश् मुक्तामयी यष्टिर् इवानुविद्धा । अन्यत्र माला सितपङ्कजानाम् इन्दीवरैर् उत्खचितान्तरेव

kvacit prabhā cāndramasī tamobhiś muktāmayī yaṣṭir ivānuviddhā / anyatra mālā sitapaṅkajānām indīvarair utkhacitāntareva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् खगानां प्रियमानसानां कादम्बसंसर्गवतीव । अन्यत्र शुभ्रा शरदभ्रलेखा भक्तिर् भुवश् चन्दनकल्पितेव

kvacit khagānāṃ priyamānasānāṃ kādambasaṃsargavatīva / anyatra śubhrā śaradabhralekhā bhaktir bhuvaś candanakalpiteva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् प्रभा चान्द्रमसी तमोभिश् छायाविलीनैः शबलीकृतेव । अन्यत्र शुभ्रा शरदभ्रलेखा रन्ध्रेष्व् इवालक्ष्यनभःप्रदेशा

kvacit prabhā cāndramasī tamobhiś chāyāvilīnaiḥ śabalīkṛteva / anyatra śubhrā śaradabhralekhā randhreṣv ivālakṣyanabhaḥpradeśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिच् च कृष्णोरगभूषणेव भस्माङ्गरागा तनुर् ईश्वरस्य । पश्यानवद्याङ्गि विभाति गङ्गा भिन्नप्रवाहा यमुनातरङ्गैः

kvacic ca kṛṣṇoragabhūṣaṇeva bhasmāṅgarāgā tanur īśvarasya / paśyānavadyāṅgi vibhāti gaṅgā bhinnapravāhā yamunātaraṅgaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रपत्न्योर् जलसंनिपाते पूतात्मनाम् अत्र किलाभिषेकात् । तत्त्वावबोधेन विनापि भूयस् तनुत्यजां नास्ति शरीरबन्धः

samudrapatnyor jalasaṃnipāte pūtātmanām atra kilābhiṣekāt / tattvāvabodhena vināpi bhūyas tanutyajāṃ nāsti śarīrabandhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरं निषादाधिपतेर् इदं तद् यस्मिन् मया मौलिमणिं विहाय । जटासु बद्धास्व् अरुदत् सुमन्त्रः कैकेयि कामाः फलितास् तवेति

puraṃ niṣādādhipater idaṃ tad yasmin mayā maulimaṇiṃ vihāya / jaṭāsu baddhāsv arudat sumantraḥ kaikeyi kāmāḥ phalitās taveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयोधरैः पुण्यजनाङ्गनानां निर्विष्टहेमाम्बुजरेणु यस्याः । ब्राह्मं सरः कारणम् आप्तवाचो बुद्धेर् इवाव्यक्तम् उदाहरन्ति

payodharaiḥ puṇyajanāṅganānāṃ nirviṣṭahemāmbujareṇu yasyāḥ / brāhmaṃ saraḥ kāraṇam āptavāco buddher ivāvyaktam udāharanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलानि या तीरनिखातयूपा वहत्य् अयोध्याम् अनु राजधानीम् । तुरंगमेधावभृतवतीर्णैर् इक्ष्वाकुभिः पुण्यतरीकृतानि

jalāni yā tīranikhātayūpā vahaty ayodhyām anu rājadhānīm / turaṃgamedhāvabhṛtavatīrṇair ikṣvākubhiḥ puṇyatarīkṛtāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां सैकतोत्सङ्गसुखोचितानां प्राज्यैः पयोभिः परिवर्धितानाम् । सामान्यधात्रीम् इव मानसं मे संभावयत्य् उत्तरकोसलानाम्

yāṃ saikatotsaṅgasukhocitānāṃ prājyaiḥ payobhiḥ parivardhitānām / sāmānyadhātrīm iva mānasaṃ me saṃbhāvayaty uttarakosalānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेयं मदीया जननीव तेन मान्येन राज्ञा सरयूर् वियुक्ता । दूरे वसन्तं शिशिरानिलैर् मां तरङ्गहस्तैर् उपगूहतीव

seyaṃ madīyā jananīva tena mānyena rājñā sarayūr viyuktā / dūre vasantaṃ śiśirānilair māṃ taraṅgahastair upagūhatīva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरक्तसंध्याकपिशं पुरस्ताद् यतो रजः पार्थिवम् उज्जिहीते । शङ्के हनूमत्कथितप्रवृत्तिः प्रत्युद्गतो मां भरतः ससैन्यः

viraktasaṃdhyākapiśaṃ purastād yato rajaḥ pārthivam ujjihīte / śaṅke hanūmatkathitapravṛttiḥ pratyudgato māṃ bharataḥ sasainyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्धा श्रियं पालितसंगराय प्रत्यर्पयिष्यत्य् अनघां स साधुः । हत्वा निवृत्ताय मृधे खरादीन् संरक्षितां त्वाम् इव लक्ष्मणो मे

addhā śriyaṃ pālitasaṃgarāya pratyarpayiṣyaty anaghāṃ sa sādhuḥ / hatvā nivṛttāya mṛdhe kharādīn saṃrakṣitāṃ tvām iva lakṣmaṇo me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ पुरस्कृत्य गुरुं पदातिः पश्चादवस्थापितवाहिनीकः । वृद्धैर् अमात्यैः सह चीरवासा माम् अर्घ्यपाणिर् भरतो ऽभ्युपैति

asau puraskṛtya guruṃ padātiḥ paścādavasthāpitavāhinīkaḥ / vṛddhair amātyaiḥ saha cīravāsā mām arghyapāṇir bharato 'bhyupaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा निसृष्टां मदपेक्षया यः श्रियं युवाप्य् अङ्कगताम् अभोक्ता । इयन्ति वर्षाणि तया सहोग्रम् अभ्यस्यतीव व्रतम् आसिधारम्

pitrā nisṛṣṭāṃ madapekṣayā yaḥ śriyaṃ yuvāpy aṅkagatām abhoktā / iyanti varṣāṇi tayā sahogram abhyasyatīva vratam āsidhāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् उक्तवति दाशरथौ तदीयाम् इच्छां विमानम् अधिदेवतया विदित्वा । द्योतिष्पथाद् अवततार सविस्मयाभिर् उद्वीक्षितं प्रकृतिभिर् भरतानुगाभिः

etāvad uktavati dāśarathau tadīyām icchāṃ vimānam adhidevatayā viditvā / dyotiṣpathād avatatāra savismayābhir udvīkṣitaṃ prakṛtibhir bharatānugābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् पुरःसरविभीषणदर्शितेन सेवाविचक्षणहरीश्वरदत्तहस्तः । यानाद् अवातरद् अदूरमहीतलेन मार्गेण भङ्गिरचितस्फटिकेन रामः

tasmāt puraḥsaravibhīṣaṇadarśitena sevāvicakṣaṇaharīśvaradattahastaḥ / yānād avātarad adūramahītalena mārgeṇa bhaṅgiracitasphaṭikena rāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकुवंशगुरवे प्रयतः प्रणम्य स भ्रातरं भरतम् अर्घ्यपरिग्रहान्ते । पर्यश्रुर् अस्वजत मूर्धनि चोपजघ्रौ तद्भक्त्यपोढपितृराह्यमहाभिषेके

ikṣvākuvaṃśagurave prayataḥ praṇamya sa bhrātaraṃ bharatam arghyaparigrahānte / paryaśrur asvajata mūrdhani copajaghrau tadbhaktyapoḍhapitṛrāhyamahābhiṣeke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्मश्रुप्रवृद्धिजनिताननविक्रियांश् च प्लक्षान् प्ररोहजटिलान् इव मन्त्रिवृद्धान् । अन्वग्रहीत् प्रणमतः शुभदृष्टिपातैर् वार्त्तानुयोगमधुराक्षरया च वाचा

śmaśrupravṛddhijanitānanavikriyāṃś ca plakṣān prarohajaṭilān iva mantrivṛddhān / anvagrahīt praṇamataḥ śubhadṛṣṭipātair vārttānuyogamadhurākṣarayā ca vācā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्जातबन्धुर् अयम् ऋक्षहरीश्वरो मे पौलस्त्य एष समरेषु पुरः प्रहर्ता । इत्य् आदृतेन कथितौ रघुनन्दनेन व्युत्क्रम्य लक्ष्मणम् उभौ भरतो ववन्दे

durjātabandhur ayam ṛkṣaharīśvaro me paulastya eṣa samareṣu puraḥ prahartā / ity ādṛtena kathitau raghunandanena vyutkramya lakṣmaṇam ubhau bharato vavande

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौमित्रिणा तदनु संससृजे स चैनम् उत्थाप्य नम्रशिरसं भृशम् आलिनिङ्ग । रूढेन्द्रजित्प्रहरणव्रणकर्कशेन क्लिश्यन्न् इवास्य भुजमध्यम् उरःस्थलेन

saumitriṇā tadanu saṃsasṛje sa cainam utthāpya namraśirasaṃ bhṛśam āliniṅga / rūḍhendrajitpraharaṇavraṇakarkaśena kliśyann ivāsya bhujamadhyam uraḥsthalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामाज्ञया हरिचमूपतयस् तदानीं कृत्वा मनुष्यवपुर् आरुरुहुर् गजेन्द्रान् । तेषु क्षरत्सु बहुधा मदवारिधाराः शैलाधिरोहणसुखान्य् उपलेभिरे ते

rāmājñayā haricamūpatayas tadānīṃ kṛtvā manuṣyavapur āruruhur gajendrān / teṣu kṣaratsu bahudhā madavāridhārāḥ śailādhirohaṇasukhāny upalebhire te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सानुप्लवः प्रभुर् अपि क्षणदाचराणां भेजे रथान् दशरथप्रभवानुशिष्टः । मायाविकल्परचितैर् अपि ये तदीयैर् न स्यन्दनैस् तुलितकृत्रिमभक्तिशोभाः

sānuplavaḥ prabhur api kṣaṇadācarāṇāṃ bheje rathān daśarathaprabhavānuśiṣṭaḥ / māyāvikalparacitair api ye tadīyair na syandanais tulitakṛtrimabhaktiśobhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयस् ततो रघुपतिर् विलसत्पताकम् अध्यास्त कामगति सावरजो विमानम् । दोषातनं बुधबृहस्पतियोगदृश्यस् तारापतिस् तरलविद्युद् इव्ऽआभ्रवृन्दम्

bhūyas tato raghupatir vilasatpatākam adhyāsta kāmagati sāvarajo vimānam / doṣātanaṃ budhabṛhaspatiyogadṛśyas tārāpatis taralavidyud iv'ābhravṛndam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेश्वरेण जगतां प्रलयाद् इवोर्वीं वर्षात्ययेन रुचम् अभ्रघनाद् इवेन्दोः । रामेण मैथिलसुतां दशकण्ठकृच्छ्रात् प्रत्युद्धृतां धृतिमतीं भरतो ववन्दे

tatreśvareṇa jagatāṃ pralayād ivorvīṃ varṣātyayena rucam abhraghanād ivendoḥ / rāmeṇa maithilasutāṃ daśakaṇṭhakṛcchrāt pratyuddhṛtāṃ dhṛtimatīṃ bharato vavande

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लङ्केश्वरप्रणतिभङ्गदृढव्रतं तद् (?) वन्द्यं युगं चरणयोर् जनकात्मजायाः । ज्येष्ठानुवृत्तिजटिलं च शिरो ऽस्य साधोर् अन्योन्यपावनम् अभूद् उभयं समेत्य

laṅkeśvarapraṇatibhaṅgadṛḍhavrataṃ tad (?) vandyaṃ yugaṃ caraṇayor janakātmajāyāḥ / jyeṣṭhānuvṛttijaṭilaṃ ca śiro 'sya sādhor anyonyapāvanam abhūd ubhayaṃ sametya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोशार्धं प्रकृतिपुरःसरेण गत्वा काकुत्स्थः स्तिमितजवेन पुष्पकेण । शत्रुघ्नप्रतिविहितोपकार्यम् आर्यः साकेतोपवनम् उदारम् अध्युवास

krośārdhaṃ prakṛtipuraḥsareṇa gatvā kākutsthaḥ stimitajavena puṣpakeṇa / śatrughnaprativihitopakāryam āryaḥ sāketopavanam udāram adhyuvāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.