Kalidasa: Raghuvamsa 15

कृतसीतापरित्यागः स रत्नाकरमेखलाम् । बुभूजे पृथिवीपालः पृथिवीम् एव केवलाम्

kṛtasītāparityāgaḥ sa ratnākaramekhalām / bubhūje pṛthivīpālaḥ pṛthivīm eva kevalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणेन विलुप्तेज्यास् तामिस्रेण तम् अभ्ययुः । मुनयो यमुनाभाजः शरण्यं शरणार्थिनः

lavaṇena viluptejyās tāmisreṇa tam abhyayuḥ / munayo yamunābhājaḥ śaraṇyaṃ śaraṇārthinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेक्ष्य रामं ते तस्मिन् न प्रजह्रुः स्वतेजसा । त्राणाभावे हि शापास्त्राः कुर्वन्ति तपसो व्ययम्

avekṣya rāmaṃ te tasmin na prajahruḥ svatejasā / trāṇābhāve hi śāpāstrāḥ kurvanti tapaso vyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिशुश्राव काकुत्स्थस् तेभ्यो विघ्नप्रतिक्रियाम् । धर्मसंरक्षणायैव प्रवृत्तिर् भुवि शार्ङ्गिणः

pratiśuśrāva kākutsthas tebhyo vighnapratikriyām / dharmasaṃrakṣaṇāyaiva pravṛttir bhuvi śārṅgiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते रामाय वधोपायम् आचख्युर् विबुधविषः । दुर्जयो लवणः शूली विशूलः प्रार्थ्यताम् इति

te rāmāya vadhopāyam ācakhyur vibudhaviṣaḥ / durjayo lavaṇaḥ śūlī viśūlaḥ prārthyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिदेशाथ शत्रुघ्नं तेषां क्षेमाय राघवः । करिष्यन्न् इव नामास्य यथार्थम् अरिनिग्रहात्

ādideśātha śatrughnaṃ teṣāṃ kṣemāya rāghavaḥ / kariṣyann iva nāmāsya yathārtham arinigrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः कश्चन रघूणां हि परम् एकः परंतपः । अपवाद इवोत्सर्गं व्यावर्तयितुम् ईश्वरः

yaḥ kaścana raghūṇāṃ hi param ekaḥ paraṃtapaḥ / apavāda ivotsargaṃ vyāvartayitum īśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रजेन प्रयुक्ताशीस् तदा दाशरथी रथी । ययौ वन्स्तह्लिः पश्यन् पुष्पिताः सुरभीर् अभीः

agrajena prayuktāśīs tadā dāśarathī rathī / yayau vanstahliḥ paśyan puṣpitāḥ surabhīr abhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामादेशाद् अनुपदं सेनाङ्गं तस्य सिद्धये । पश्चाद् अध्ययनार्थस्य धातोर् अधिर् इवाभवत्

rāmādeśād anupadaṃ senāṅgaṃ tasya siddhaye / paścād adhyayanārthasya dhātor adhir ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिष्टवर्त्मा मुनिभिः स गच्छंस् तपतां वरः । विरराज रथपृष्ठैर् वालखिल्यैर् इवांशुमान्

ādiṣṭavartmā munibhiḥ sa gacchaṃs tapatāṃ varaḥ / virarāja rathapṛṣṭhair vālakhilyair ivāṃśumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मार्गवशाद् एका बभूव वसतिर् यतः । रथस्वनोत्कण्ठमृगे वाल्मीकीये तपोवने

tasya mārgavaśād ekā babhūva vasatir yataḥ / rathasvanotkaṇṭhamṛge vālmīkīye tapovane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् ऋषिः पूजयाम् आस कुमारं क्लान्तवाहनम् । तपःप्रभावसिद्धाभिर् विशेषप्रतिपत्तिभिः

tam ṛṣiḥ pūjayām āsa kumāraṃ klāntavāhanam / tapaḥprabhāvasiddhābhir viśeṣapratipattibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याम् एवास्य यामिन्याम् अन्तर्वत्नी प्रजावती । सुताव् असूत संपन्नौ कोशदण्डाव् इव क्षितिः

tasyām evāsya yāminyām antarvatnī prajāvatī / sutāv asūta saṃpannau kośadaṇḍāv iva kṣitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतानश्रवणाद् भ्रातुः सौमित्रिः सौमनस्यवान् । प्राञ्जलिर् मुनिम् आमन्त्र्य प्रातर् युक्तरथो ययौ

saṃtānaśravaṇād bhrātuḥ saumitriḥ saumanasyavān / prāñjalir munim āmantrya prātar yuktaratho yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च प्राप मधूपघ्नं कुम्भीनस्याश् च कुक्षिजः । वनात् करम् इवादाय सत्त्वराशिम् उपस्थितः

sa ca prāpa madhūpaghnaṃ kumbhīnasyāś ca kukṣijaḥ / vanāt karam ivādāya sattvarāśim upasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमधूम्रो वसाघन्धी ज्वालाबभ्रुशिरोरुहः । क्रव्याद्गणपरीवारश् चिताग्निर् इव जङ्गमः

dhūmadhūmro vasāghandhī jvālābabhruśiroruhaḥ / kravyādgaṇaparīvāraś citāgnir iva jaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपशुलं तम् आसाद्य लवणं लक्ष्मणानुजः । रुरोध संमुखीनो हि जयो रन्ध्रप्रहारिणाम्

apaśulaṃ tam āsādya lavaṇaṃ lakṣmaṇānujaḥ / rurodha saṃmukhīno hi jayo randhraprahāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिपर्याप्तम् आलक्ष्य मत्कुक्षेर् अद्य भोजनम् । दिष्ट्या त्वम् असि मे धात्रा भीग्तेनेवोपपादितः

nātiparyāptam ālakṣya matkukṣer adya bhojanam / diṣṭyā tvam asi me dhātrā bhīgtenevopapāditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संतर्ज्य शत्रुघ्नं राक्षसस् तज्जिघांसया । प्रांशुम् उत्पाटयाम् आस मुस्तास्तम्बम् इव द्रुमम्

iti saṃtarjya śatrughnaṃ rākṣasas tajjighāṃsayā / prāṃśum utpāṭayām āsa mustāstambam iva drumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौमित्रेर् निशितैर् बाणैर् अन्तरा शकलीकृतः । गात्रं पुष्परजः प्राप न शाखी नैरृतेरितः

saumitrer niśitair bāṇair antarā śakalīkṛtaḥ / gātraṃ puṣparajaḥ prāpa na śākhī nairṛteritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाशात् तस्य वृक्षस्य रक्षस् तस्मै महोपलम् । प्रजिघाय कृतान्तस्य मुष्टिं पृथग् इव स्थितम्

vināśāt tasya vṛkṣasya rakṣas tasmai mahopalam / prajighāya kṛtāntasya muṣṭiṃ pṛthag iva sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐन्द्रम् अस्त्रम् उपादाय शत्रुघ्नेन स ताडितः । सिकताभ्यो ऽपि हि परां प्रपेदे परमाणुताम्

aindram astram upādāya śatrughnena sa tāḍitaḥ / sikatābhyo 'pi hi parāṃ prapede paramāṇutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणं दोषम् उद्यम्य राक्षसस् तम् उपाद्रवत् । एकताल इवोपातपवनप्रेरितो गिरिः

dakṣiṇaṃ doṣam udyamya rākṣasas tam upādravat / ekatāla ivopātapavanaprerito giriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्ष्नेन पत्त्रिना शत्रुः स भिन्नर्हृदयः पतन् । आनिनाय भुवः कम्पं जहाराश्रमवासिनाम्

kārṣnena pattrinā śatruḥ sa bhinnarhṛdayaḥ patan / ānināya bhuvaḥ kampaṃ jahārāśramavāsinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयसां पङ्क्तयः पेतुर् हतस्योपरि रक्षसः । तत्प्रतिद्वन्दिनो मूर्ध्नि दिव्याः कुसुमवृष्टयः

vayasāṃ paṅktayaḥ petur hatasyopari rakṣasaḥ / tatpratidvandino mūrdhni divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हत्वा लवणं वीरस् तदा मेने महौजसः । भ्रातुः सोदर्यम् आत्मानम् इन्द्रजिद्वधशोभिनः

sa hatvā lavaṇaṃ vīras tadā mene mahaujasaḥ / bhrātuḥ sodaryam ātmānam indrajidvadhaśobhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य संस्तूयमानस्य चरितार्थैस् तपस्विभिः । शुशुभे विक्रमोदग्रं व्रीडयावनतं शिरः

tasya saṃstūyamānasya caritārthais tapasvibhiḥ / śuśubhe vikramodagraṃ vrīḍayāvanataṃ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकूलं स कालिन्द्याः पुरीं पौरुषभूषणः । निर्ममे निर्ममो ऽर्थेषु मथुरां मधुराकृतिः

upakūlaṃ sa kālindyāḥ purīṃ pauruṣabhūṣaṇaḥ / nirmame nirmamo 'rtheṣu mathurāṃ madhurākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या सौराज्यप्रकाशाभिर् बभौ पौरविभूतिभिः । स्वर्गाभिष्यन्दवमनं कृत्वेवोपनिवेशिता

yā saurājyaprakāśābhir babhau pauravibhūtibhiḥ / svargābhiṣyandavamanaṃ kṛtvevopaniveśitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सौधगतः पश्यन् यमुनां चक्रवाकिनीम् । हेम भक्तिमतीं भूमेः प्रवेणीम् इव प्रिपिये

tatra saudhagataḥ paśyan yamunāṃ cakravākinīm / hema bhaktimatīṃ bhūmeḥ praveṇīm iva pripiye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखा दशरथस्याथ जनकस्य च मन्त्रकृत् । संचस्कारोभयप्रीत्या मैथिलेयौ यथाविधि

sakhā daśarathasyātha janakasya ca mantrakṛt / saṃcaskārobhayaprītyā maithileyau yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तौ कुशलवोन्मृष्टगर्भक्लेदौ तदाख्यया । कविः कुशलवाव् एव चकार किल नामतः

sa tau kuśalavonmṛṣṭagarbhakledau tadākhyayā / kaviḥ kuśalavāv eva cakāra kila nāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साङ्गं च वेदम् अध्याप्य किंचिदुत्क्रान्तशैशवौ । स्वकृतिं गापयाम् आस कविप्रथमपद्धतिम्

sāṅgaṃ ca vedam adhyāpya kiṃcidutkrāntaśaiśavau / svakṛtiṃ gāpayām āsa kaviprathamapaddhatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस्य मधुरं वृत्तं गायन्तौ मातुर् अग्रतः । तद्वियोगव्यथां किंचिच् छिथिलीचक्रतुः सुतौ

rāmasya madhuraṃ vṛttaṃ gāyantau mātur agrataḥ / tadviyogavyathāṃ kiṃcic chithilīcakratuḥ sutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतरे ऽपि रघोर् वंश्यास् त्रयस् त्रेताग्नितेजसः । तद्योगात् पतिवत्नीषु पत्नीष्व् आसन् द्विसूनवः

itare 'pi raghor vaṃśyās trayas tretāgnitejasaḥ / tadyogāt pativatnīṣu patnīṣv āsan dvisūnavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुघातिनि शत्रुघ्नः सुबाहौ च बहुश्रुते । मथुराविदिशे सून्वोर् निदधे पूर्वजोत्सुकः

śatrughātini śatrughnaḥ subāhau ca bahuśrute / mathurāvidiśe sūnvor nidadhe pūrvajotsukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयस् तपोव्ययो मा भूद् वाल्मीकेर् इति सो ऽत्यगात् । मैथिलीतनयोद्गीतनिष्पन्दमृगम् आश्रमम्

bhūyas tapovyayo mā bhūd vālmīker iti so 'tyagāt / maithilītanayodgītaniṣpandamṛgam āśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वशी विवेश चायोध्यां रथ्यासंस्कारशोभिनीम् । लवणस्य वधात् पौरैर् अतिगौरवम् ईक्षितः

vaśī viveśa cāyodhyāṃ rathyāsaṃskāraśobhinīm / lavaṇasya vadhāt paurair atigauravam īkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ददर्श सभामध्ये सभासद्भिर् उपस्थितम् । रामं सीतापरित्यागाद् असामण्यपतिं भुवः

sa dadarśa sabhāmadhye sabhāsadbhir upasthitam / rāmaṃ sītāparityāgād asāmaṇyapatiṃ bhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अभ्यनन्दत् प्रणतं लवणान्तकम् अग्रजः । कालनेमिवधात् प्रीतस् तुराषाड् इव शार्ङ्गिणम्

tam abhyanandat praṇataṃ lavaṇāntakam agrajaḥ / kālanemivadhāt prītas turāṣāḍ iva śārṅgiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पृष्टः सर्वतो वार्त्ताम् आख्याद् राज्ञे न संततिम् । प्रत्यर्पयिष्यतः काले कवेर् आद्यस्य शासनात्

sa pṛṣṭaḥ sarvato vārttām ākhyād rājñe na saṃtatim / pratyarpayiṣyataḥ kāle kaver ādyasya śāsanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जानपदो विप्रः शिशुम् अप्राप्तयौवनम् । अवतार्य्ऽ आङ्कशय्यास्थं द्वारि चक्रन्द भूपतेः

atha jānapado vipraḥ śiśum aprāptayauvanam / avatāry' āṅkaśayyāsthaṃ dvāri cakranda bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोचनीयासि वसुधे या त्वं दशरथाच् च्युता । रामहस्तम् अनुप्राप्य कष्टात् कष्टतरं गता

śocanīyāsi vasudhe yā tvaṃ daśarathāc cyutā / rāmahastam anuprāpya kaṣṭāt kaṣṭataraṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा तस्य शुचो हेतुं गोप्ता जिह्राय राघवः । न ह्य् अकालभवो मृत्युर् इक्ष्वाकुपदम् अस्पृशत्

śrutvā tasya śuco hetuṃ goptā jihrāya rāghavaḥ / na hy akālabhavo mṛtyur ikṣvākupadam aspṛśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मुहूर्तं सहस्वेति द्विजम् आश्वास्य दुःखितम् । यानं सस्मार कौबेरं वैवस्वतजिगीषया

sa muhūrtaṃ sahasveti dvijam āśvāsya duḥkhitam / yānaṃ sasmāra kauberaṃ vaivasvatajigīṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्तशस्त्रस् तद् अध्यास्य प्रतिस्थः स रघूद्वहः । उच्चचार पुरस् तस्य गूढरूपा सरस्वती

āttaśastras tad adhyāsya pratisthaḥ sa raghūdvahaḥ / uccacāra puras tasya gūḍharūpā sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् प्रजासु ते कश्चिद् अपचारः प्रवर्तते । तम् अन्विष्य प्रशमयेर् भवितासि ततः कृती

rājan prajāsu te kaścid apacāraḥ pravartate / tam anviṣya praśamayer bhavitāsi tataḥ kṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आप्तवचनाद् रामो विनेष्यन् वर्णविक्रियाम् । दिशः पपात पत्त्रेण वेगनिष्कम्पकेतुना

ity āptavacanād rāmo vineṣyan varṇavikriyām / diśaḥ papāta pattreṇa veganiṣkampaketunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धूमाभिताम्राक्षं वृक्षाखावलम्बिनम् । ददर्श कंचिद् ऐक्श्वाकस् तपस्यन्तम् अधोमुखम्

atha dhūmābhitāmrākṣaṃ vṛkṣākhāvalambinam / dadarśa kaṃcid aikśvākas tapasyantam adhomukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टनामान्वयो राज्ञा स किलाचष्ट धूमपः । आत्मानं शम्बुकं नाम शूद्रं सुरपदार्थिनम्

pṛṣṭanāmānvayo rājñā sa kilācaṣṭa dhūmapaḥ / ātmānaṃ śambukaṃ nāma śūdraṃ surapadārthinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्य् अनधिकारित्वात् प्रजानां तम् अघावहम् । शीर्षच्छेद्यं परिच्छिद्य नियन्ता शस्त्रम् आददे

tapasy anadhikāritvāt prajānāṃ tam aghāvaham / śīrṣacchedyaṃ paricchidya niyantā śastram ādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तद्वक्त्रं हिमक्लिष्टकिञ्जल्कम् इव पङ्कजम् । ज्योतिष्कणाहतश्मश्रु कण्ठनालाद् अपाहरत्

sa tadvaktraṃ himakliṣṭakiñjalkam iva paṅkajam / jyotiṣkaṇāhataśmaśru kaṇṭhanālād apāharat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतण्डः स्वयम् राज्ञा लेभे शूद्रः सतां गतिम् । तपसा दुश्चरेणापि न स्वमार्गविलङ्घिना

kṛtaṇḍaḥ svayam rājñā lebhe śūdraḥ satāṃ gatim / tapasā duścareṇāpi na svamārgavilaṅghinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रघुनाथो ऽप्य् अगस्त्येन मार्गसंदर्शितात्मना । महौजसा संयुयुजे शरत्काल इवेन्दुना

raghunātho 'py agastyena mārgasaṃdarśitātmanā / mahaujasā saṃyuyuje śaratkāla ivendunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भयोनिर् अलंकारं तस्मै दिव्यपरिग्रहम् । ददौ दत्तं समुद्रेण पीतेनेवात्मनिष्क्रयम्

kumbhayonir alaṃkāraṃ tasmai divyaparigraham / dadau dattaṃ samudreṇa pītenevātmaniṣkrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दधन् मैथिलीकण्ठनिर्व्यापारेण बाहुना । पश्चान् निववृते रामः प्राक् परासुर् द्विजात्मजः

taṃ dadhan maithilīkaṇṭhanirvyāpāreṇa bāhunā / paścān nivavṛte rāmaḥ prāk parāsur dvijātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पूर्वोदितां निन्दां द्विजः पुत्रसमागतः । स्तुत्या निवर्तयाम् आस त्रातुर् वैवस्वताद् अपि

tasya pūrvoditāṃ nindāṃ dvijaḥ putrasamāgataḥ / stutyā nivartayām āsa trātur vaivasvatād api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अध्वराय मुक्ताश्वं रक्षःकपिनरेश्वराः । मेघाः सस्यम् इवाम्भोभिर् अभ्यवर्षन्न् उपायनैः

tam adhvarāya muktāśvaṃ rakṣaḥkapinareśvarāḥ / meghāḥ sasyam ivāmbhobhir abhyavarṣann upāyanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिग्भ्यो निमन्त्रिताश् चैनम् अभिजग्मुर् महर्षयः । न भौमान्य् एव धिष्ण्यानि हित्वा ज्योतिर्मयान्य् अपि

digbhyo nimantritāś cainam abhijagmur maharṣayaḥ / na bhaumāny eva dhiṣṇyāni hitvā jyotirmayāny api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपशल्यनिविष्टैस् तैश् चतुर्द्वारमुखी बभौ । अयोध्या सृष्टलोकेव सद्यः पैतामही तनुः

upaśalyaniviṣṭais taiś caturdvāramukhī babhau / ayodhyā sṛṣṭalokeva sadyaḥ paitāmahī tanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लाघ्यस् त्यागो ऽपि वैदेह्याः पत्युः प्राग्वंशवासिनः । अनन्यहानेः तस्यासीत् सैव जाया हिरण्मयी

ślāghyas tyāgo 'pi vaidehyāḥ patyuḥ prāgvaṃśavāsinaḥ / ananyahāneḥ tasyāsīt saiva jāyā hiraṇmayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेर् अधिकसंभारस् ततः प्रववृते मखः । आसन् यत्र क्रियाविघ्ना राक्षसा एव रक्षिणः

vidher adhikasaṃbhāras tataḥ pravavṛte makhaḥ / āsan yatra kriyāvighnā rākṣasā eva rakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्राचेतसोपज्ञं रामायणम् इतस् ततः । मैथिलेयौ कुशलवौ जगतुर् गुरुचोदितौ

atha prācetasopajñaṃ rāmāyaṇam itas tataḥ / maithileyau kuśalavau jagatur gurucoditau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तं रामस्य वाल्मीकेः कृतिस् तौ किंनरस्वनौ । किं तद् येन मनो हर्तुम् अलं स्यातां न शृण्वताम्

vṛttaṃ rāmasya vālmīkeḥ kṛtis tau kiṃnarasvanau / kiṃ tad yena mano hartum alaṃ syātāṃ na śṛṇvatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपे गीते च माधुर्यम् तयोस् तज्ज्ञैर् निवेदितम् । ददर्श सानुजो रामः शुश्राव च कुतूहली

rūpe gīte ca mādhuryam tayos tajjñair niveditam / dadarśa sānujo rāmaḥ śuśrāva ca kutūhalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गीतश्रवणैकाग्रा संसद् अश्रुमुखी बभौ । हिमनिस्यन्दिनी प्रातर् निवाग्तेव वनस्थली

tadgītaśravaṇaikāgrā saṃsad aśrumukhī babhau / himanisyandinī prātar nivāgteva vanasthalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयोवेषविसंवादि रामस्य च तयोश् च सा । जनता प्रेक्ष्य सादृश्यं नाक्शिकम्पं व्यतिष्ठत

vayoveṣavisaṃvādi rāmasya ca tayoś ca sā / janatā prekṣya sādṛśyaṃ nākśikampaṃ vyatiṣṭhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयोर् न तथा लोकः प्रावीण्येन विसिष्मिये । नृपतेः प्रीतिदानेषु वीतस्पृहतया यथा

ubhayor na tathā lokaḥ prāvīṇyena visiṣmiye / nṛpateḥ prītidāneṣu vītaspṛhatayā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गेये केन विनीतौ वां कस्य चेयं कवेः कृतिः । इति राज्ञा स्वयं पृष्टौ तौ वाल्मीकिम् अशंसताम्

geye kena vinītau vāṃ kasya ceyaṃ kaveḥ kṛtiḥ / iti rājñā svayaṃ pṛṣṭau tau vālmīkim aśaṃsatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सावरजो रामः प्राचेतसम् उपेयिवान् । उरिक्र्त्यात्मनो देहं राज्यम् अस्मै न्यवेदयत्

atha sāvarajo rāmaḥ prācetasam upeyivān / urikrtyātmano dehaṃ rājyam asmai nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ताव् आख्याय रामाय मैथिलेयौ तद् आत्मजौ । कविः कारुणिको वव्रे सीतायाः संपरिग्रहम्

sa tāv ākhyāya rāmāya maithileyau tad ātmajau / kaviḥ kāruṇiko vavre sītāyāḥ saṃparigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तात शुद्धा समक्षं नः स्नुषा ते जातवेदसि । दौरात्म्याद् रक्षसस् तां तु नात्रत्याः श्रद्दधुः प्रजाः

tāta śuddhā samakṣaṃ naḥ snuṣā te jātavedasi / daurātmyād rakṣasas tāṃ tu nātratyāḥ śraddadhuḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताः स्वचारित्रम् उद्दिश्य प्रत्याययतु मैथिली । ततः पुत्रवतीम् एनां प्रतिपत्स्ये तदाज्ञया

tāḥ svacāritram uddiśya pratyāyayatu maithilī / tataḥ putravatīm enāṃ pratipatsye tadājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रतिश्रुते राज्ञा जानकीम् आस्रमान् मुनिः । शिष्यैर् आनाययाम् आस स्वसिद्धिं नियमैर् इव

iti pratiśrute rājñā jānakīm āsramān muniḥ / śiṣyair ānāyayām āsa svasiddhiṃ niyamair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युर् अथ काकुत्स्थः संनिपात्य पुरौकसः । कविम् आह्वाययाम् आस प्रस्तुतप्रतिपत्तये

anyedyur atha kākutsthaḥ saṃnipātya puraukasaḥ / kavim āhvāyayām āsa prastutapratipattaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरसंस्कारवत्येव पुत्राभ्यां सह सीतया । ऋचेवोदर्चिषं सूर्यं रामं मुनिर् उपस्थितः

svarasaṃskāravatyeva putrābhyāṃ saha sītayā / ṛcevodarciṣaṃ sūryaṃ rāmaṃ munir upasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काषायपरिवीतेन स्वपदार्पितचक्षुषा । कविम् आह्वाययाम् आस शान्तेन वपुषैव सा

kāṣāyaparivītena svapadārpitacakṣuṣā / kavim āhvāyayām āsa śāntena vapuṣaiva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनास् तदालोकपथात् प्रतिसंहृतचक्षुषः । तस्थुस् ते ऽवाङ्मुखाः सर्वे फलिता इव सालयः

janās tadālokapathāt pratisaṃhṛtacakṣuṣaḥ / tasthus te 'vāṅmukhāḥ sarve phalitā iva sālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्टिविषये भर्तुर् मुनिर् आस्थितविष्टरः । कुरु निःसंशयं वत्से स्ववृत्ते लोकम् इत्य् अशात्

tāṃ dṛṣṭiviṣaye bhartur munir āsthitaviṣṭaraḥ / kuru niḥsaṃśayaṃ vatse svavṛtte lokam ity aśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वाल्मीक्शिष्येण पुण्यम् आवर्जितं पयः । आचम्योदीरयाम् आस सीता सत्यां सरस्वतीम्

atha vālmīkśiṣyeṇa puṇyam āvarjitaṃ payaḥ / ācamyodīrayām āsa sītā satyāṃ sarasvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाङ्मनःकर्मभिः पत्यौ व्यभिचारो यथा न मे । तथा विश्वंभरे देवि माम् अन्तर्धातुम् अर्हसि

vāṅmanaḥkarmabhiḥ patyau vyabhicāro yathā na me / tathā viśvaṃbhare devi mām antardhātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ते तया साध्व्या रन्ध्रात् सद्योभवाद् भुवः । शातह्रदम् इव ज्योतिः प्रभामण्डलम् उद्ययौ

evam ukte tayā sādhvyā randhrāt sadyobhavād bhuvaḥ / śātahradam iva jyotiḥ prabhāmaṇḍalam udyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नागफणोत्क्षिप्तसिंहासननिषेदुषी । समुद्ररशना साक्षात् प्रादुरासीद् वसुंधरा

tatra nāgaphaṇotkṣiptasiṃhāsananiṣeduṣī / samudraraśanā sākṣāt prādurāsīd vasuṃdharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा सीताम् अङ्कम् आरोप्य भर्तरि प्रहितेक्षणाम् । मा मेति व्याहरत्य् एव तस्मिन् पातालम् अभ्यगात्

sā sītām aṅkam āropya bhartari prahitekṣaṇām / mā meti vyāharaty eva tasmin pātālam abhyagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरायां तस्य संरम्भं सीताप्रत्यर्पणैषिणैः । गुरुर् विधिबलापेक्षी शमयां आस धन्विनः

dharāyāṃ tasya saṃrambhaṃ sītāpratyarpaṇaiṣiṇaiḥ / gurur vidhibalāpekṣī śamayāṃ āsa dhanvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषीन् विसृज्य यज्ञान्ते सुहृदश् च पुरस्कृतान् । रामः सीतागतं स्नेहं निदधे तदपत्ययोः

ṛṣīn visṛjya yajñānte suhṛdaś ca puraskṛtān / rāmaḥ sītāgataṃ snehaṃ nidadhe tadapatyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधाजितस् तु संदेशात् स देश सिन्धुनामकम् । ददौ दत्तप्रभावाय भरताय धृतप्रजः

yudhājitas tu saṃdeśāt sa deśa sindhunāmakam / dadau dattaprabhāvāya bharatāya dhṛtaprajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतस् तत्र गन्धर्वान् युधि निजित्य केवलम् । आतोद्यं ग्राहयाम् आस समत्याजयद् आयुधम्

bharatas tatra gandharvān yudhi nijitya kevalam / ātodyaṃ grāhayām āsa samatyājayad āyudham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तक्षपुष्कलौ पुत्रौ राजधान्योस् तदाख्ययोः । अभिषिच्याभिषेकार्हौ रामान्तिकम् अगात् पुनः

sa takṣapuṣkalau putrau rājadhānyos tadākhyayoḥ / abhiṣicyābhiṣekārhau rāmāntikam agāt punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गदं चन्द्रकेतुं च लक्ष्मणो ऽप्य् आत्मसंभवौ । शासनाद् रघुनाथस्य चक्रे कारापथेशावरौ

aṅgadaṃ candraketuṃ ca lakṣmaṇo 'py ātmasaṃbhavau / śāsanād raghunāthasya cakre kārāpatheśāvarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आरोपितपुत्रास् ते जननीनां जनेश्वराः । भर्तृलोकप्रपन्नानां निवापान् विदधुः क्रमात्

ity āropitaputrās te jananīnāṃ janeśvarāḥ / bhartṛlokaprapannānāṃ nivāpān vidadhuḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य मुनिवेषो ऽथ कालः प्रोवाच राघवम् । रहःसंवादिनौ पास्येद् आवां यस् तं त्यजेर् इति

upetya muniveṣo 'tha kālaḥ provāca rāghavam / rahaḥsaṃvādinau pāsyed āvāṃ yas taṃ tyajer iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति प्रतिपन्नाय विवृतात्मा नृपाय सः । आचख्यौ दिवम् अध्यास्व शासनात् परमेष्ठिनः

tatheti pratipannāya vivṛtātmā nṛpāya saḥ / ācakhyau divam adhyāsva śāsanāt parameṣṭhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्वान् अपि तयोर् द्वाःस्तहः समयं लक्ष्मणो ऽभिनत् । भीतो दुर्वाससः शापाद् रामसंदर्शनार्थिनः

vidvān api tayor dvāḥstahaḥ samayaṃ lakṣmaṇo 'bhinat / bhīto durvāsasaḥ śāpād rāmasaṃdarśanārthinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वा सरयूतीरं देहत्यागेन योगवित् । चकार वितथां भ्रातुः प्रतिज्ञां पूर्वजन्मनः

sa gatvā sarayūtīraṃ dehatyāgena yogavit / cakāra vitathāṃ bhrātuḥ pratijñāṃ pūrvajanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् आत्मचतुर्भागे प्राङ् नाकम् अधितस्थुषि । राघवः शिथिलं तस्थौ भुवि धर्मस् त्रिपाद् इव

tasminn ātmacaturbhāge prāṅ nākam adhitasthuṣi / rāghavaḥ śithilaṃ tasthau bhuvi dharmas tripād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स निवेश्य कुशावत्यां रिपुनागाङ्कुषं कुशम् । शरावत्यां सतां सूक्तैर् जनिताश्रुलवं लवम्

sa niveśya kuśāvatyāṃ ripunāgāṅkuṣaṃ kuśam / śarāvatyāṃ satāṃ sūktair janitāśrulavaṃ lavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदक् प्रतस्थे स्थिरधीः सानुजो ऽग्निपुरःसरः । अन्वितः पतिवात्सल्याद् गृहवर्जम् अयोध्यया

udak pratasthe sthiradhīḥ sānujo 'gnipuraḥsaraḥ / anvitaḥ pativātsalyād gṛhavarjam ayodhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगृहुस् तस्य चित्तज्ञाः पदवीं हरिराक्षसाः । कदम्बमुकुलस्थूलैर् अभिवृष्टं प्रजाश्रुभिः

jagṛhus tasya cittajñāḥ padavīṃ harirākṣasāḥ / kadambamukulasthūlair abhivṛṣṭaṃ prajāśrubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थितविमानेन तेन भक्तानुकम्पिना । चक्रे त्रिदिवनिःष्रेणिः सरयूर् अनुयायिनाम्

upasthitavimānena tena bhaktānukampinā / cakre tridivaniḥṣreṇiḥ sarayūr anuyāyinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् गोप्रतरकल्पो ऽभुत् संमर्दस् तत्र मज्जताम् । अतस् तदाख्यया तीर्थं पावनं भुवि पप्रथे

yad gopratarakalpo 'bhut saṃmardas tatra majjatām / atas tadākhyayā tīrthaṃ pāvanaṃ bhuvi paprathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विभुर् विबुधांशेषु प्रतिपन्नात्ममूर्तिषु । त्रिदशीभूतपौराणां स्वर्गान्तरम् अकल्पयत्

sa vibhur vibudhāṃśeṣu pratipannātmamūrtiṣu / tridaśībhūtapaurāṇāṃ svargāntaram akalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वर्त्यैवं दशमुखशिरश्छेदकार्यं सुराणां विष्वक्सेनः स्वतनुम् अविशत् सर्वलोकप्रतिष्ठाम् । लङ्कानाथं पवनतनयं चोभयं स्थापयित्वा कीर्तिस्तम्भद्वयम् इव गिरौ दक्षिणे चोत्तरे च

nirvartyaivaṃ daśamukhaśiraśchedakāryaṃ surāṇāṃ viṣvaksenaḥ svatanum aviśat sarvalokapratiṣṭhām / laṅkānāthaṃ pavanatanayaṃ cobhayaṃ sthāpayitvā kīrtistambhadvayam iva girau dakṣiṇe cottare ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.