Library·Kalidasa: Raghuvamsa·16
अथेतरे सप्त रघुप्रवीरा ज्येष्ठं पुरोजन्मतया जुणैश् च । चक्रुः कुशं रत्नविशेषभाजं सौभ्रात्रम् एषां हि कुलानुसारि
athetare sapta raghupravīrā jyeṣṭhaṃ purojanmatayā juṇaiś ca / cakruḥ kuśaṃ ratnaviśeṣabhājaṃ saubhrātram eṣāṃ hi kulānusāri
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सेतुवार्त्तागजबन्धमुख्यैर् अभ्युच्छ्रिताः कर्मभिर् अप्य् अवन्ध्यैः । अन्योन्यदेशप्रविभागसीमां वेलां समुद्रा इव न व्यतीयुः
te setuvārttāgajabandhamukhyair abhyucchritāḥ karmabhir apy avandhyaiḥ / anyonyadeśapravibhāgasīmāṃ velāṃ samudrā iva na vyatīyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भुजांशप्रभवः स तेषां दानप्रवृत्तेर् अनुपारतानाम् । सुरद्विपानाम् इव सामयोनिर् भिन्नो ऽष्ठदा विप्रससार वंशः
caturbhujāṃśaprabhavaḥ sa teṣāṃ dānapravṛtter anupāratānām / suradvipānām iva sāmayonir bhinno 'ṣṭhadā viprasasāra vaṃśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथार्धरात्रे स्तिमितप्रदीपे शय्यागृहे सुप्तजने प्रबुद्धः । कुशः प्रवासस्थकलत्रवेषाम् अदृष्टपूर्वां वनिताम् अपश्यत्
athārdharātre stimitapradīpe śayyāgṛhe suptajane prabuddhaḥ / kuśaḥ pravāsasthakalatraveṣām adṛṣṭapūrvāṃ vanitām apaśyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा साधुसाधारणपार्थिवर्द्धेः स्थित्वा पुरस्तात् पुरुहूतभासः । जेतुः परेषां जयशब्दपूर्वं तस्याञ्जलिं बन्धुमतो बबन्ध
sā sādhusādhāraṇapārthivarddheḥ sthitvā purastāt puruhūtabhāsaḥ / jetuḥ pareṣāṃ jayaśabdapūrvaṃ tasyāñjaliṃ bandhumato babandha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानुपोढार्गलम् अप्य् अगारं छायाम् इवादर्शतलं प्रविष्टाम् । सविस्मयो दाशरथेस् तनूजः प्रोवाच पूर्वार्धविषृटतल्पः
athānupoḍhārgalam apy agāraṃ chāyām ivādarśatalaṃ praviṣṭām / savismayo dāśarathes tanūjaḥ provāca pūrvārdhaviṣṛṭatalpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लभ्दान्तरा सावरणे ऽपि गेहे योगप्रभावो न च लक्ष्यते ते । बिभर्षि चाकारम् अनिर्वृतानां मृणालिनी हैमम् इवोपरागम्
labhdāntarā sāvaraṇe 'pi gehe yogaprabhāvo na ca lakṣyate te / bibharṣi cākāram anirvṛtānāṃ mṛṇālinī haimam ivoparāgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा किं वा मदभ्यागमकारणं ते । आचक्ष्व मत्वा वशिनां रघूणां मनः परस्त्रीविमुखप्रवृत्ति
kā tvaṃ śubhe kasya parigraho vā kiṃ vā madabhyāgamakāraṇaṃ te / ācakṣva matvā vaśināṃ raghūṇāṃ manaḥ parastrīvimukhapravṛtti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अब्रवीत् सा गुरुणा नवद्या या नीतपौरा स्वपदोन्मुखेन । तस्याः पुरः संप्रति वीतनाथां जानीहि राजन्न् अधिदेवतां माम्
tam abravīt sā guruṇā navadyā yā nītapaurā svapadonmukhena / tasyāḥ puraḥ saṃprati vītanāthāṃ jānīhi rājann adhidevatāṃ mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसौकसाराम् अभिभूय साहं सौराज्यबद्धोत्सवया विभूत्या । समग्रशक्तौ त्वयि सूर्यवंष्ये सति प्रपन्ना करुणाम् अवस्थाम्
vasaukasārām abhibhūya sāhaṃ saurājyabaddhotsavayā vibhūtyā / samagraśaktau tvayi sūryavaṃṣye sati prapannā karuṇām avasthām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशीर्णतल्पाट्टशतो निवेशः पर्यस्तशालः प्रभुणा विना मे । विडम्बयत्य् अस्तनिमग्नसूर्यं दिनान्तम् उग्रानिलभिन्नमेघम्
viśīrṇatalpāṭṭaśato niveśaḥ paryastaśālaḥ prabhuṇā vinā me / viḍambayaty astanimagnasūryaṃ dināntam ugrānilabhinnamegham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशासु भास्वत्कलनूपुराणां यः संचरो ऽभूद् अभिसारिकाणाम् । नदन्मुखोल्काविचितामिषाभिः स वाह्यते राजपथः शिवाभिः
niśāsu bhāsvatkalanūpurāṇāṃ yaḥ saṃcaro 'bhūd abhisārikāṇām / nadanmukholkāvicitāmiṣābhiḥ sa vāhyate rājapathaḥ śivābhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्फालितं यत् प्रमदाकराग्रैर् मृदङ्गधीरध्वनिम् अन्वगच्छत् । वन्यैर् इदानीं महिषैस् तद् अम्भः शृङ्गाहतं क्रोशति दीर्घिकाणाम्
āsphālitaṃ yat pramadākarāgrair mṛdaṅgadhīradhvanim anvagacchat / vanyair idānīṃ mahiṣais tad ambhaḥ śṛṅgāhataṃ krośati dīrghikāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रद्विपाः पद्मवनावतीर्णाः करेणुभिर् दत्तमृणालभङ्गाः । नखाङ्कुशाघातविभिन्नकुम्भाः संरब्धसिंहप्रहृतं वहन्ति
citradvipāḥ padmavanāvatīrṇāḥ kareṇubhir dattamṛṇālabhaṅgāḥ / nakhāṅkuśāghātavibhinnakumbhāḥ saṃrabdhasiṃhaprahṛtaṃ vahanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तम्भेषु योषित्प्रतियातनानाम् उत्क्रान्तवर्णक्रमधूसराणाम् । स्तनोत्तरीयाणि भवन्ति सङ्गान् निर्मोकपट्टाः फणिभिर् विमुक्ताः
stambheṣu yoṣitpratiyātanānām utkrāntavarṇakramadhūsarāṇām / stanottarīyāṇi bhavanti saṅgān nirmokapaṭṭāḥ phaṇibhir vimuktāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालान्तरश्यामसुधेषु नक्तम् इतस् ततो रूढतृणाङ्कुरेषु । त एव मुक्तागुणशुद्धयो ऽपि हर्म्येषु मूर्छन्ति न चन्द्रपादाः
kālāntaraśyāmasudheṣu naktam itas tato rūḍhatṛṇāṅkureṣu / ta eva muktāguṇaśuddhayo 'pi harmyeṣu mūrchanti na candrapādāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्ज्य शाखाः सदयं च यासां पुष्पाण्य् उपात्तानि विलासिनीभिः । वन्यैः पुलिन्दैर् इव वानरैस् ताः क्लिश्यन्त उद्यानलता मदीयाः
āvarjya śākhāḥ sadayaṃ ca yāsāṃ puṣpāṇy upāttāni vilāsinībhiḥ / vanyaiḥ pulindair iva vānarais tāḥ kliśyanta udyānalatā madīyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्राव् अनाविष्कृतदीपभासः कान्तामुखश्रीवियुता दिवापि । तिरस्क्रियन्ते कृमितन्तुजालैर् विच्छिन्नधूमप्रसरा गवाक्षाः
rātrāv anāviṣkṛtadīpabhāsaḥ kāntāmukhaśrīviyutā divāpi / tiraskriyante kṛmitantujālair vicchinnadhūmaprasarā gavākṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिक्रियावर्जितसैकतानि स्नानीयसंसर्गम् अनापनुवन्ति । उपान्तवानीरगृहाणि दृष्ट्वा शून्यानि दूये सरयूजलानि
balikriyāvarjitasaikatāni snānīyasaṃsargam anāpanuvanti / upāntavānīragṛhāṇi dṛṣṭvā śūnyāni dūye sarayūjalāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अर्हसीमां वसतिं विसृज्य माम् अभ्युपैतुं कुलराजधानीम् । हित्वा तनुं कारणमानुषीं तां यथा गुरुस् ते परमात्ममूर्तिम्
tad arhasīmāṃ vasatiṃ visṛjya mām abhyupaituṃ kularājadhānīm / hitvā tanuṃ kāraṇamānuṣīṃ tāṃ yathā gurus te paramātmamūrtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति तस्याः प्रणयं प्रतीतः प्रत्यग्रहीत् प्राग्रहरो रघूणाम् । पूर् अप्य् अभिव्यक्तमुखप्रसादा शरीरबन्धेन तिरोबभूव
tatheti tasyāḥ praṇayaṃ pratītaḥ pratyagrahīt prāgraharo raghūṇām / pūr apy abhivyaktamukhaprasādā śarīrabandhena tirobabhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अद्भुतं संसदि रार्त्रिवृत्तं प्रातर् द्विजेभ्यो नृपतिः शशंस । श्रुत्वा त एनं कुलराजधान्या साक्षात् पतित्वे वृतम् अभयनन्दन्
tad adbhutaṃ saṃsadi rārtrivṛttaṃ prātar dvijebhyo nṛpatiḥ śaśaṃsa / śrutvā ta enaṃ kularājadhānyā sākṣāt patitve vṛtam abhayanandan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशावतीं श्रोत्रियसात् स कृत्वा यात्रानुकूले ऽहनि सावरोधः । अनुद्रुतो वायुर् इवाभ्रवृन्दैः सैन्यैर् अयोध्याभिमुखः प्रतस्थे
kuśāvatīṃ śrotriyasāt sa kṛtvā yātrānukūle 'hani sāvarodhaḥ / anudruto vāyur ivābhravṛndaiḥ sainyair ayodhyābhimukhaḥ pratasthe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा केतुमालोपवना बृहद्भिर् विहारशैलानुगतेव नागैः । सेना रथोदारगृहा प्रयाणे तस्याभवज् जङ्गमराजधानी
sā ketumālopavanā bṛhadbhir vihāraśailānugateva nāgaiḥ / senā rathodāragṛhā prayāṇe tasyābhavaj jaṅgamarājadhānī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनातपत्रामलमण्डलेन प्रस्थापितः पूर्वनिवासभूमिम् । बभौ बलौघः शशिनोदितेन वेलाम् उदन्वान् इव नीयमानः
tenātapatrāmalamaṇḍalena prasthāpitaḥ pūrvanivāsabhūmim / babhau balaughaḥ śaśinoditena velām udanvān iva nīyamānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रयातस्य वरूथिनीनां पीडाम् अपर्याप्तवतीव सोढुम् । वसुंधरा विष्णुपदं द्वितीयम् अध्यारुरोहेव रजश्छलेन
tasya prayātasya varūthinīnāṃ pīḍām aparyāptavatīva soḍhum / vasuṃdharā viṣṇupadaṃ dvitīyam adhyāruroheva rajaśchalena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यच्छमाना गमनाय पश्चात् पुरो निवेशे पथि च व्रजन्ती । सा यत्र सेना ददृषे नृपस्य तत्रैव सामग्र्यमतिं चकार
udyacchamānā gamanāya paścāt puro niveśe pathi ca vrajantī / sā yatra senā dadṛṣe nṛpasya tatraiva sāmagryamatiṃ cakāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य द्विपानां मदवारिसेकात् खुराभिघाताच् च तुरंगमाणाम् । रेणुः प्रपेदे पथि पङ्कभावं पङ्को ऽपि रेणुत्वम् इयाय नेतुः
tasya dvipānāṃ madavārisekāt khurābhighātāc ca turaṃgamāṇām / reṇuḥ prapede pathi paṅkabhāvaṃ paṅko 'pi reṇutvam iyāya netuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गैषिणी सा कटकान्तरेषु वैन्ध्येषु सेना बहुधा विभिन्ना । चकार रेवेव महाविरावा बद्धप्रतिश्रुन्ति गुहामुखानि
mārgaiṣiṇī sā kaṭakāntareṣu vaindhyeṣu senā bahudhā vibhinnā / cakāra reveva mahāvirāvā baddhapratiśrunti guhāmukhāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धातुभेदारुणयाननेमिः प्रभुः प्रयाणध्वनिमिश्रतूर्यः । व्यलङ्घयद् विन्ध्यम् उपायनानि पश्यन् पुलिन्दैर् उपपादितानि
sa dhātubhedāruṇayānanemiḥ prabhuḥ prayāṇadhvanimiśratūryaḥ / vyalaṅghayad vindhyam upāyanāni paśyan pulindair upapāditāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थे तदीये गजसेतुबन्धात् प्रतीपगाम् उत्तरतो ऽस्य गङ्गाम् । अयत्नवालग्व्यजनीबभूवुर् हंसा नभोलङ्घनलोलक्पक्षाः
tīrthe tadīye gajasetubandhāt pratīpagām uttarato 'sya gaṅgām / ayatnavālagvyajanībabhūvur haṃsā nabholaṅghanalolakpakṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पूर्वजानां कपिलेन रोषाद् भस्मावशेषीकृतविग्रहाणाम् । सुरालयप्राप्तिनिमित्तम् अम्भस् त्रैस्रोतसं नौलुलितं ववन्दे
sa pūrvajānāṃ kapilena roṣād bhasmāvaśeṣīkṛtavigrahāṇām / surālayaprāptinimittam ambhas traisrotasaṃ naululitaṃ vavande
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अध्वनः कैश्चिद् अहोभिर् अन्ते कूलं समासाद्य कुशः सरय्वाः । वेदिप्रतिष्ठान् वितताध्वराणां यूपान् अपश्यच् छतशो रघूणाम्
ity adhvanaḥ kaiścid ahobhir ante kūlaṃ samāsādya kuśaḥ sarayvāḥ / vedipratiṣṭhān vitatādhvarāṇāṃ yūpān apaśyac chataśo raghūṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधूय शाखाः कुसुमद्रुमाणां स्पृष्ट्वा च शीतान् सरयूतरङ्गान् । तं क्लान्तसैन्यं कुलराजधान्याः प्रत्युज्जगामोपवनान्तवायुः
ādhūya śākhāḥ kusumadrumāṇāṃ spṛṣṭvā ca śītān sarayūtaraṅgān / taṃ klāntasainyaṃ kularājadhānyāḥ pratyujjagāmopavanāntavāyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपशल्ये रिपुमग्नशल्यस् तस्याः पुरः पौर्सखः स राजा । कुलध्वजस् तानि चलध्वजानि निवेशयाम् आस बली बलानि
athopaśalye ripumagnaśalyas tasyāḥ puraḥ paursakhaḥ sa rājā / kuladhvajas tāni caladhvajāni niveśayām āsa balī balāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां शिल्पिसंघाः प्रभुणा नियुक्तास् तथागतां संभृतसाधनत्वात् । पुरं नवीचक्रुर् अपां विसर्गान् मेघा निदाघग्लपिताम् इवोर्वीम्
tāṃ śilpisaṃghāḥ prabhuṇā niyuktās tathāgatāṃ saṃbhṛtasādhanatvāt / puraṃ navīcakrur apāṃ visargān meghā nidāghaglapitām ivorvīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सपर्यां सपशूपहारां पुरः परार्ध्यप्रतिमागृहायाः । उपोषितैर् वास्तुविधानविद्भिर् निर्वर्तयाम् आस रघुपवीरः
tataḥ saparyāṃ sapaśūpahārāṃ puraḥ parārdhyapratimāgṛhāyāḥ / upoṣitair vāstuvidhānavidbhir nirvartayām āsa raghupavīraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः स राजोपपदं निशान्तं कामीव कान्ताहृदयं प्रविश्य । यथार्हम् अन्यैर् अनुजीविलोकं संभावयाम् आस गृहैस् तदीयैः
tasyāḥ sa rājopapadaṃ niśāntaṃ kāmīva kāntāhṛdayaṃ praviśya / yathārham anyair anujīvilokaṃ saṃbhāvayām āsa gṛhais tadīyaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा मन्दुरासंश्रयिभिस् तुरंगैः शालाविधिस्तम्भगतैश् च नागैः । पूर् आबभासे विपणिस्थपण्या सर्वाङ्गनद्धाभरणेव नारी
sā mandurāsaṃśrayibhis turaṃgaiḥ śālāvidhistambhagataiś ca nāgaiḥ / pūr ābabhāse vipaṇisthapaṇyā sarvāṅganaddhābharaṇeva nārī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन् स तस्यां वसतौ रघूणां पुराणशोभाम् अधिरोपितायाम् । न मैथिलेयः स्पृहयां बभूव भर्त्रे दिवो नाप्य् अलकेश्वराय
vasan sa tasyāṃ vasatau raghūṇāṃ purāṇaśobhām adhiropitāyām / na maithileyaḥ spṛhayāṃ babhūva bhartre divo nāpy alakeśvarāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य रत्नग्रथितोत्तरीयम् एकान्तपाण्डुस्तनलम्बिहारम् । निःश्वासहार्यांशुकम् आजगाम घर्मः प्रिया वेषम् इवोपदेष्टुम्
athāsya ratnagrathitottarīyam ekāntapāṇḍustanalambihāram / niḥśvāsahāryāṃśukam ājagāma gharmaḥ priyā veṣam ivopadeṣṭum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगस्त्यचिह्नाद् अयनात् समीपं दिग् उत्तरा भास्वति संनिवृत्ते । आनन्दशीतम् इव भाष्पवृष्टिं हिमस्रुतिं हैमवतीं ससर्ज
agastyacihnād ayanāt samīpaṃ dig uttarā bhāsvati saṃnivṛtte / ānandaśītam iva bhāṣpavṛṣṭiṃ himasrutiṃ haimavatīṃ sasarja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृद्धतापो दिवसो ऽतिमात्रम् अत्यर्थम् एव क्षणदा च तन्वी । उभौ विरोधक्रियया विभिन्नौ जायापती सानुशयाव् इवास्ताम्
pravṛddhatāpo divaso 'timātram atyartham eva kṣaṇadā ca tanvī / ubhau virodhakriyayā vibhinnau jāyāpatī sānuśayāv ivāstām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिने दिने शैवलवन्त्य् अधस्तात् सोपानपर्वाणि विमुञ्चद् अम्भः । उद्दण्डपद्मं गृहदीर्घिकाणां नारीनितम्बद्वयसं बभूव
dine dine śaivalavanty adhastāt sopānaparvāṇi vimuñcad ambhaḥ / uddaṇḍapadmaṃ gṛhadīrghikāṇāṃ nārīnitambadvayasaṃ babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनेषु सायनतनमल्लिकानां विजृम्भणोद्गन्धिषु कुड् मलेषु । प्रत्येकनिक्षिप्तपदः सशब्दं संख्याम् इवैषां भ्रमरश् चकार
vaneṣu sāyanatanamallikānāṃ vijṛmbhaṇodgandhiṣu kuḍ maleṣu / pratyekanikṣiptapadaḥ saśabdaṃ saṃkhyām ivaiṣāṃ bhramaraś cakāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदानुविद्धार्द्रनखक्षताङ्के संदष्टभूयिष्ठशिखं कपोले । च्युतं न कर्णाद् अपि कामिनीनां शिरीषपुष्पं सहसा पपात
svedānuviddhārdranakhakṣatāṅke saṃdaṣṭabhūyiṣṭhaśikhaṃ kapole / cyutaṃ na karṇād api kāminīnāṃ śirīṣapuṣpaṃ sahasā papāta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्त्रप्रवाहैः शिशिरैः परीतान् रसेन धौतान् मलयोद्भवस्य । शिलाविशेषान् अधिशय्य निन्युर् धारागृहेष्व् आतपम् ऋद्धिमन्तः
yantrapravāhaiḥ śiśiraiḥ parītān rasena dhautān malayodbhavasya / śilāviśeṣān adhiśayya ninyur dhārāgṛheṣv ātapam ṛddhimantaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानार्द्रमुक्तेष्व् अनुधूपवासं विन्यस्तसायन्तनमल्लिकेषु । कामो वसन्तात्ययमन्दवीर्यः केशेषु लेभे बलम् अङ्गनानाम्
snānārdramukteṣv anudhūpavāsaṃ vinyastasāyantanamallikeṣu / kāmo vasantātyayamandavīryaḥ keśeṣu lebhe balam aṅganānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपिञ्जरा बद्धरजःकणत्वान् मञ्जर्य् उदाराशुशुभे ऽर्जुनस्य । दग्ध्वापि देहं गिरिशेन रोषात् खण्डीकृता ज्येव मनोभ्वस्य
āpiñjarā baddharajaḥkaṇatvān mañjary udārāśuśubhe 'rjunasya / dagdhvāpi dehaṃ giriśena roṣāt khaṇḍīkṛtā jyeva manobhvasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोज्ञगन्धं सहकारभङ्गं पुराणसीधुं नवपाटलं च । संबध्नता काइजनेषु दोषाः सर्वे निदाघावधिना प्रमृष्टाः
manojñagandhaṃ sahakārabhaṅgaṃ purāṇasīdhuṃ navapāṭalaṃ ca / saṃbadhnatā kāijaneṣu doṣāḥ sarve nidāghāvadhinā pramṛṣṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनस्य तस्मिन् समये विगाढे बभूवतुर् द्वौ सविशेषकान्तौ । तापापनोदक्षमपाद स चोदयस्थो नृपतिः शशी च
janasya tasmin samaye vigāḍhe babhūvatur dvau saviśeṣakāntau / tāpāpanodakṣamapāda sa codayastho nṛpatiḥ śaśī ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोर्मिलोलोन्मदराजहंसे रोधोलतापुष्पवहे सरय्वाः । विहर्तुम् इच्छा वनितासखस्य तस्याम्भसि ग्रीष्मसुखे बभूव
athormilolonmadarājahaṃse rodholatāpuṣpavahe sarayvāḥ / vihartum icchā vanitāsakhasya tasyāmbhasi grīṣmasukhe babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तीरभूमौ विहितोपकार्याम् आनायिभिस् ताम् अपकृष्टनक्राम् । विगाहितुं श्रीमहिमानुरूपं प्रचक्रमे चक्रधरप्रभावः
sa tīrabhūmau vihitopakāryām ānāyibhis tām apakṛṣṭanakrām / vigāhituṃ śrīmahimānurūpaṃ pracakrame cakradharaprabhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तीरसोपानपथावताराद् अन्योन्यकेयूरविघट्टिनीभिः । सनूपुरक्षोभपदाभिर् आसीद् उद्विग्नहंसा सरिद् अङ्गनाभिः
sā tīrasopānapathāvatārād anyonyakeyūravighaṭṭinībhiḥ / sanūpurakṣobhapadābhir āsīd udvignahaṃsā sarid aṅganābhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्पराभ्युक्षणतत्पराणां तासां नृपो मज्जनरागदर्शी । नौसंश्रयः पार्श्वगतां किरातीम् उपात्तवालव्यजनां बभाषे
parasparābhyukṣaṇatatparāṇāṃ tāsāṃ nṛpo majjanarāgadarśī / nausaṃśrayaḥ pārśvagatāṃ kirātīm upāttavālavyajanāṃ babhāṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यावरोधैः शतशो मदीयैर् विगाह्यमानो गलिताङ्गरागैः । संध्योदयः साभ्र इवैष वर्णं पुष्यत्य् अनेकं सरयूप्रवाहः
paśyāvarodhaiḥ śataśo madīyair vigāhyamāno galitāṅgarāgaiḥ / saṃdhyodayaḥ sābhra ivaiṣa varṇaṃ puṣyaty anekaṃ sarayūpravāhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलुप्तम् अन्तःपुरसुन्दरीणां यद् अञ्जनं नौलुलिताभिर् अद्भिः । तद् बध्नतीभिर् मदरागशोभां विलोचनेषु प्रतिमुक्तम् आसाम्
viluptam antaḥpurasundarīṇāṃ yad añjanaṃ naululitābhir adbhiḥ / tad badhnatībhir madarāgaśobhāṃ vilocaneṣu pratimuktam āsām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एता गुरुश्रोणिपयोधरत्वाद् आत्मानम् उद्वोहुढुम् अशक्नुवन्त्यः । गाढाङ्गदैर् बाहुभिर् अस्पु बालाः क्लेशोत्तरं रागवशात् प्लवन्ते
etā guruśroṇipayodharatvād ātmānam udvohuḍhum aśaknuvantyaḥ / gāḍhāṅgadair bāhubhir aspu bālāḥ kleśottaraṃ rāgavaśāt plavante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमी शिरीषप्रसवावतंसाः प्रभ्रंशिनो वारिविहारिणीनाम् । पारिप्लवाः स्रोतसि निम्नगायाः शैवाललोलांश् छलयन्ति मीनान्
amī śirīṣaprasavāvataṃsāḥ prabhraṃśino vārivihāriṇīnām / pāriplavāḥ srotasi nimnagāyāḥ śaivālalolāṃś chalayanti mīnān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसां जलास्फालनतत्पराणां मुक्ताफलस्पर्धिषु शीकरेषु । पयोधरोत्सर्पिषु शीर्यमाणाः संलक्ष्यते न च्छिदुरो ऽपि हारः
āsāṃ jalāsphālanatatparāṇāṃ muktāphalaspardhiṣu śīkareṣu / payodharotsarpiṣu śīryamāṇāḥ saṃlakṣyate na cchiduro 'pi hāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्तशोभा नतनाभिकान्तेर् भङ्ग्यो भ्रुवां द्वन्द्वचराःस्तनानाम् । जातानि रूपावयवोपमानान्य् अदूरवर्तीनि विलासिनीनाम्
āvartaśobhā natanābhikānter bhaṅgyo bhruvāṃ dvandvacarāḥstanānām / jātāni rūpāvayavopamānāny adūravartīni vilāsinīnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीरस्थलीबर्हिभिर् उत्कलापैः प्रस्निग्धकेकैर् अभिनन्द्यमानम् । श्रोत्रेषु संमूर्छति रक्तम् आसां गीतानुगं वारिमृदङ्गवाद्यम्
tīrasthalībarhibhir utkalāpaiḥ prasnigdhakekair abhinandyamānam / śrotreṣu saṃmūrchati raktam āsāṃ gītānugaṃ vārimṛdaṅgavādyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदष्टवस्त्रेष्व् अबलानितम्बेष्व् इन्दुप्रकाशान्तरितोडुकल्पाः । अमी जलापूरितसूत्रमार्गा मौनं भजन्ते रशनाकलापाः
saṃdaṣṭavastreṣv abalānitambeṣv induprakāśāntaritoḍukalpāḥ / amī jalāpūritasūtramārgā maunaṃ bhajante raśanākalāpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताः करोत्पीडितवारिधारा दर्पात् सखीभिर् वदनेषु सिक्ताः । वक्रेतराग्रैर् अलकैस् तरुण्यश् चूर्णारुणान् वारिलवान् वमन्ति
etāḥ karotpīḍitavāridhārā darpāt sakhībhir vadaneṣu siktāḥ / vakretarāgrair alakais taruṇyaś cūrṇāruṇān vārilavān vamanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्बद्धकेशश् च्युतपत्त्ररेखो विश्लेषिमुक्ताफलपत्त्रवेष्टः । मनोज्ञ एव प्रमदामुखानाम् अम्भोविहाराकुलितो ऽपि वेषः
udbaddhakeśaś cyutapattrarekho viśleṣimuktāphalapattraveṣṭaḥ / manojña eva pramadāmukhānām ambhovihārākulito 'pi veṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नौविमानाद् अवतीर्य रेमे विलोलहारः सह ताभिर् अप्सु । स्कन्धावलग्नोद्धृतपद्मिनीकः करेणुभिर् वन्य इव द्विपेन्द्रः
sa nauvimānād avatīrya reme vilolahāraḥ saha tābhir apsu / skandhāvalagnoddhṛtapadminīkaḥ kareṇubhir vanya iva dvipendraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नृपेनानुगताः स्त्रियस् ता भ्राजिष्णुना सातिशयं विरेजुः । प्राग् एव मुक्ता नयनाभिरामाः प्राप्येन्द्रनीलं किम् उतोन्मयूखम्
tato nṛpenānugatāḥ striyas tā bhrājiṣṇunā sātiśayaṃ virejuḥ / prāg eva muktā nayanābhirāmāḥ prāpyendranīlaṃ kim utonmayūkham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णोदकैः काञ्चनशृङ्गमुक्तैस् तम् आयताक्ष्यः प्रणयाद् असिञ्चन् । तथागतः सो ऽतिररां बभासे सधातुनिस्यन्द इवाद्रिराजः
varṇodakaiḥ kāñcanaśṛṅgamuktais tam āyatākṣyaḥ praṇayād asiñcan / tathāgataḥ so 'tirarāṃ babhāse sadhātunisyanda ivādrirājaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनावरोधप्रमदासखेन विगाहनानेन सरिद्वरां ताम् । आकाशगङ्गारतिर् अप्सरोभिर् वृतो मरुत्वान् अनुयातलीलः
tenāvarodhapramadāsakhena vigāhanānena saridvarāṃ tām / ākāśagaṅgāratir apsarobhir vṛto marutvān anuyātalīlaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् कुम्भयोनेर् अदिगम्य रामः कुशाय राज्येन समं दिदेश । तद् अस्य जैत्राभरणं विहर्तुर् अज्ञातपातं सलिले ममज्ज
yat kumbhayoner adigamya rāmaḥ kuśāya rājyena samaṃ dideśa / tad asya jaitrābharaṇaṃ vihartur ajñātapātaṃ salile mamajja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा यथाकामम् असौ सदारस् तीरोपकार्यां गतमात्र एव । दिव्येन शून्यं वलयेन बाहुम् उपोढनेपथ्यविधिर् ददर्श
snātvā yathākāmam asau sadāras tīropakāryāṃ gatamātra eva / divyena śūnyaṃ valayena bāhum upoḍhanepathyavidhir dadarśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयश्रियः संवननं यतस् तद् आमुक्तपूर्वं गुरुणा च यस्मात् । सेहे ऽस्य न भ्रंशम् अतो न लोभात् स तुल्यपुष्पाभरणो हि धीरः
jayaśriyaḥ saṃvananaṃ yatas tad āmuktapūrvaṃ guruṇā ca yasmāt / sehe 'sya na bhraṃśam ato na lobhāt sa tulyapuṣpābharaṇo hi dhīraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समाज्ञापयद् आशु सर्वान् आनायिनस् तद्विचये नदीष्णान् । वन्ध्यश्रमास् ते सरयूं विगाह्य तम् ऊचुर् आम्लानमुखप्रसादाः
tataḥ samājñāpayad āśu sarvān ānāyinas tadvicaye nadīṣṇān / vandhyaśramās te sarayūṃ vigāhya tam ūcur āmlānamukhaprasādāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतः प्रयत्नो न च देव लब्धं मग्नं पयस्य् आभरणोत्तमं ते । नागेन लौल्यात् कुमुदेन नूनम् उपात्तम् अन्तर्ह्रदवासिना तत्
kṛtaḥ prayatno na ca deva labdhaṃ magnaṃ payasy ābharaṇottamaṃ te / nāgena laulyāt kumudena nūnam upāttam antarhradavāsinā tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स कृत्वा धनुर् आततज्यं धनुर्धरः कोपविलोहिताक्षः । गारुत्मतं तीरगतस् तरस्वी भुजंगनाशाय समाददे ऽस्त्रम्
tataḥ sa kṛtvā dhanur ātatajyaṃ dhanurdharaḥ kopavilohitākṣaḥ / gārutmataṃ tīragatas tarasvī bhujaṃganāśāya samādade 'stram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् ह्रदः संहितमात्र एव क्षोभात् समाविद्धतरङ्गहस्तः । रोधांस्य् अभिघ्नन्न् अवपातमग्नः करीव वन्यः परुषं ररास
tasmin hradaḥ saṃhitamātra eva kṣobhāt samāviddhataraṅgahastaḥ / rodhāṃsy abhighnann avapātamagnaḥ karīva vanyaḥ paruṣaṃ rarāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् समुद्राद् इव मथ्यमानाद् उद्वृत्तनक्रात् सहसोन्ममज्ज । लक्ष्म्येव सार्धं सुरराजवृक्षः कन्यां पुरस्कृत्य भुजंगराजः
tasmāt samudrād iva mathyamānād udvṛttanakrāt sahasonmamajja / lakṣmyeva sārdhaṃ surarājavṛkṣaḥ kanyāṃ puraskṛtya bhujaṃgarājaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभूषणप्रत्युपहारहस्तम् उपस्थितं वीक्ष्य विशांपतिस् तम् । सौपर्णम् अस्त्रं प्रतिसंजहार प्रहेष्व् अनिर्बन्धरुषो हि सन्तः
vibhūṣaṇapratyupahārahastam upasthitaṃ vīkṣya viśāṃpatis tam / sauparṇam astraṃ pratisaṃjahāra praheṣv anirbandharuṣo hi santaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्यनाथप्रभवं प्रभावात् कुशं द्विषाम् अङ्कुशम् अस्त्रविद्वान् । मानोनन्तेनाप्य् अभिवन्द्य मूर्ध्ना मूर्धाभिषिक्तं कुमुदो बभाषे
trailokyanāthaprabhavaṃ prabhāvāt kuśaṃ dviṣām aṅkuśam astravidvān / mānonantenāpy abhivandya mūrdhnā mūrdhābhiṣiktaṃ kumudo babhāṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवैमि कार्यान्तरमानुषस्य विष्णोः सुताख्याम् अपरां तनुं त्वाम् । सो ऽहं कथं नाम तवाचरेयम् आराधनीयस्य धृतेर् विभातम्
avaimi kāryāntaramānuṣasya viṣṇoḥ sutākhyām aparāṃ tanuṃ tvām / so 'haṃ kathaṃ nāma tavācareyam ārādhanīyasya dhṛter vibhātam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कराभिघातोत्थितकन्दुकेयम् आलोक्य बालातिकुतूहलेन । जवात् पतज् ज्योतिर् इवान्तरिक्षाद् आदत्त जत्राभरणं त्वदीयम्
karābhighātotthitakandukeyam ālokya bālātikutūhalena / javāt pataj jyotir ivāntarikṣād ādatta jatrābharaṇaṃ tvadīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतद् आजानुविलम्बिना ते ज्याघातरेखाकिण लाञ्छनेन । भुजेन रक्षापरिघेण भूमेर् उपैतु योगं पुनर् अंसलेन
tad etad ājānuvilambinā te jyāghātarekhākiṇa lāñchanena / bhujena rakṣāparigheṇa bhūmer upaitu yogaṃ punar aṃsalena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमां स्वसारं च यवीयसीं मे कुमुद्वतीं नार्हसि नानुमन्तुम् । आत्मापराधं नुदतीं चिराय शुश्रूषया पार्थिव पादयोस् ते
imāṃ svasāraṃ ca yavīyasīṃ me kumudvatīṃ nārhasi nānumantum / ātmāparādhaṃ nudatīṃ cirāya śuśrūṣayā pārthiva pādayos te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् ऊचिवान् उपहृताभरणः क्षितीशं श्लाघ्यो भवान् स्वजन इत्य् अनुभाषितारम् । संयोजयां विधिवद् आस समेतबन्धुः कन्यामयेन कुमुदः कुलभूषणेन
ity ūcivān upahṛtābharaṇaḥ kṣitīśaṃ ślāghyo bhavān svajana ity anubhāṣitāram / saṃyojayāṃ vidhivad āsa sametabandhuḥ kanyāmayena kumudaḥ kulabhūṣaṇena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः स्पृष्टे मनुजपतिना साहचर्याय हस्ते माङ्गल्योर्णावलयिनि पुरः पावकस्योच्छिखस्य । दिव्यस् तूर्यध्वनिर् उदचरद् व्यश्नुवानो दिगन्तान् गन्धोदग्रं तदनौ ववृषुः पुष्पम् आश्चर्यमेघाः
tasyāḥ spṛṣṭe manujapatinā sāhacaryāya haste māṅgalyorṇāvalayini puraḥ pāvakasyocchikhasya / divyas tūryadhvanir udacarad vyaśnuvāno digantān gandhodagraṃ tadanau vavṛṣuḥ puṣpam āścaryameghāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं नागस् त्रिभुवनगुरोर् औरसं मैथिलेयं लब्ध्वा बन्धुं तम् अपि च कुशः पञ्चमं तक्षकस्य । एकः शङ्कां पितृवधरिपोर् अत्यजद् वैनतेयाच् छान्तव्यालाम् अवनिम् अपरः पौरकान्तः शशास
itthaṃ nāgas tribhuvanaguror aurasaṃ maithileyaṃ labdhvā bandhuṃ tam api ca kuśaḥ pañcamaṃ takṣakasya / ekaḥ śaṅkāṃ pitṛvadharipor atyajad vainateyāc chāntavyālām avanim aparaḥ paurakāntaḥ śaśāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.