Library·Kalidasa: Raghuvamsa·3
अथेप्सितं भर्तुर् उपस्थितोदयं सखीजनोद्वीक्षणकौमुदीमुखम् । निदानम् इक्ष्वाकुकुलस्य संततेः सुदक्षिणा दौर्हृदलक्षणं दधौ
athepsitaṃ bhartur upasthitodayaṃ sakhījanodvīkṣaṇakaumudīmukham / nidānam ikṣvākukulasya saṃtateḥ sudakṣiṇā daurhṛdalakṣaṇaṃ dadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरसादाद् असमग्रभूषणा मुखेन सालक्ष्यत लोध्रपाण्डुना । तनुप्रकाशेन विचेयतारका प्रभातकल्पा शशिनेव शर्वरी
śarīrasādād asamagrabhūṣaṇā mukhena sālakṣyata lodhrapāṇḍunā / tanuprakāśena viceyatārakā prabhātakalpā śaśineva śarvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाननं मृत्सुरभि क्षितीश्वरो रहस्य् उपाघ्राय न तृप्तिम् आययौ । करीव सिक्तं पृषतैः पयोमुचां शुचिव्यपाये वनराजिपल्वलम्
tadānanaṃ mṛtsurabhi kṣitīśvaro rahasy upāghrāya na tṛptim āyayau / karīva siktaṃ pṛṣataiḥ payomucāṃ śucivyapāye vanarājipalvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवं मरुत्वान् इव भोक्ष्यते भुवं दिगन्तविश्रान्तरथो हि तत् सुतः । अतो ऽभिलाषे प्रथमं तथाविधे मनो बबन्धान्यरसान् विलङ्घ्य सा
divaṃ marutvān iva bhokṣyate bhuvaṃ digantaviśrāntaratho hi tat sutaḥ / ato 'bhilāṣe prathamaṃ tathāvidhe mano babandhānyarasān vilaṅghya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मे ह्रिया शंसति किंचिद् ईप्सितं स्पृहावती वस्तुषु केषु मागधी । न हीष्टम् अस्य त्रिदिवे ऽपि भूपतेर् प्रियासखीर् उत्तरकोसलेश्वरः
na me hriyā śaṃsati kiṃcid īpsitaṃ spṛhāvatī vastuṣu keṣu māgadhī / na hīṣṭam asya tridive 'pi bhūpater priyāsakhīr uttarakosaleśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्य सा दोहददुःखशीलतां यद् एव वव्रे तद् अपश्यद् आहृतम् । न हीष्टम् अस्य त्रिदिवे ऽपि भूपतेर् अभूद् अनासाद्यम् अधिज्यधन्वनः
upetya sā dohadaduḥkhaśīlatāṃ yad eva vavre tad apaśyad āhṛtam / na hīṣṭam asya tridive 'pi bhūpater abhūd anāsādyam adhijyadhanvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण निस्तीर्य च दोहदव्यथां प्रचीयमानावयवा रराज सा । पुराणपत्त्रापगमाद् अनन्तरं लतेव संनद्धमनोज्ञपल्लवा
krameṇa nistīrya ca dohadavyathāṃ pracīyamānāvayavā rarāja sā / purāṇapattrāpagamād anantaraṃ lateva saṃnaddhamanojñapallavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेषु गच्छत्सु नितान्तपीवरं तदीयम् आनीलमुखं स्तनद्वयम् । तिरश्चकार भ्रमराभिलीनयोः सुजातयोः पङ्कजकोशयोः श्रियम्)
dineṣu gacchatsu nitāntapīvaraṃ tadīyam ānīlamukhaṃ stanadvayam / tiraścakāra bhramarābhilīnayoḥ sujātayoḥ paṅkajakośayoḥ śriyam)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निधानगर्भाम् इव सागराम्बरां शमीम् इवाभ्यन्तरलीनपावकाम् । नदीम् इवान्तःसलिलां सरस्वतीं नृपः ससत्त्वां महिषीम् अमन्यत
nidhānagarbhām iva sāgarāmbarāṃ śamīm ivābhyantaralīnapāvakām / nadīm ivāntaḥsalilāṃ sarasvatīṃ nṛpaḥ sasattvāṃ mahiṣīm amanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियानुरागस्य मनःसमुन्नतेर् भुजार्जितानां च दिगन्तसंपदाम् । यथाक्रमं पुंसवनादिकाः क्रिया धृतेश् च धीरः सदृशीर् व्यधत्त सः
priyānurāgasya manaḥsamunnater bhujārjitānāṃ ca digantasaṃpadām / yathākramaṃ puṃsavanādikāḥ kriyā dhṛteś ca dhīraḥ sadṛśīr vyadhatta saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरेन्द्रमात्राश्रितगर्भगौरवात् प्रयत्नमुक्तासनया गृहागतः । तयोपचाराञ्जलिखिन्नहस्तया ननन्द पारिप्लवनेत्रया नृपः
surendramātrāśritagarbhagauravāt prayatnamuktāsanayā gṛhāgataḥ / tayopacārāñjalikhinnahastayā nananda pāriplavanetrayā nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारभृत्याकुशलैर् अनुष्ठिते भिषग्भिर् आप्तैर् अथ गर्भभर्मणि । पतिः प्रतीतः प्रसवोन्मुखीम् प्रियां ददर्श काले दिवम् अभ्रीतम् इव
kumārabhṛtyākuśalair anuṣṭhite bhiṣagbhir āptair atha garbhabharmaṇi / patiḥ pratītaḥ prasavonmukhīm priyāṃ dadarśa kāle divam abhrītam iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहैस् ततः पञ्चभिर् उच्चसंश्रयैर् असूर्यगैः सूचितभाग्यसंपदम् । असूत पुत्रं समये शचीसमा त्रिसाधना शक्तिर् इवार्थम् अक्षयम्
grahais tataḥ pañcabhir uccasaṃśrayair asūryagaiḥ sūcitabhāgyasaṃpadam / asūta putraṃ samaye śacīsamā trisādhanā śaktir ivārtham akṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिशः प्रसेदुर् मरुतो ववुः सुखाः प्रदक्षिणार्चिर् हविर् अग्निर् आददे । बभूव सर्वं शुभशंसि तत्क्षणं भवो हि लोकाभ्युदयाय तादृशाम्
diśaḥ prasedur maruto vavuḥ sukhāḥ pradakṣiṇārcir havir agnir ādade / babhūva sarvaṃ śubhaśaṃsi tatkṣaṇaṃ bhavo hi lokābhyudayāya tādṛśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्टशय्यां परितो विसारिणा सुजन्मनस् तस्य निजेन तेजसा । निशीथदीपाः सहसा हतत्विषो बभूवुर् आलेख्यसमर्पिता इव
ariṣṭaśayyāṃ parito visāriṇā sujanmanas tasya nijena tejasā / niśīthadīpāḥ sahasā hatatviṣo babhūvur ālekhyasamarpitā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनाय शुद्धान्तचराय शंसते कुमारजन्मामृतसंमिताक्षरम् । अदेयम् आसीत् त्रयम् एव भूपतेः शशिप्रभं छत्त्रम् उभे च चामरे समीक्ष्य पुत्रस्य चिरान् मुखं पिता निधानकुम्भस्य युवेव दुर्गतः । मुदा शरीरे प्रबभूव नात्मनः पयोधिर् इन्दूदयमूर्छितो यथा
janāya śuddhāntacarāya śaṃsate kumārajanmāmṛtasaṃmitākṣaram / adeyam āsīt trayam eva bhūpateḥ śaśiprabhaṃ chattram ubhe ca cāmare samīkṣya putrasya cirān mukhaṃ pitā nidhānakumbhasya yuveva durgataḥ / mudā śarīre prababhūva nātmanaḥ payodhir indūdayamūrchito yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवातपद्मस्तिमितेन चक्षुषा नृपस्य कान्तं पिबतः सुताननम् । महोदधेः पूर इवेन्दुदर्शनाद् गुरुः प्रहर्षः प्रबभूव नात्मनि
nivātapadmastimitena cakṣuṣā nṛpasya kāntaṃ pibataḥ sutānanam / mahodadheḥ pūra ivendudarśanād guruḥ praharṣaḥ prababhūva nātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जातकर्मण्य् अखिले तपस्विना तपोवनाद् एत्य पुरोधसा कृते । दिलीपसूनुर् मणिर् आकरोद्भवः प्रयुक्तसंस्कार इवाधिकं बभौ
sa jātakarmaṇy akhile tapasvinā tapovanād etya purodhasā kṛte / dilīpasūnur maṇir ākarodbhavaḥ prayuktasaṃskāra ivādhikaṃ babhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखश्रवा मङ्गलतूर्यनिस्वनाः प्रमोदनृत्यैः सह वारयोषिताम् । न केवलं सद्मनि मागधीपतेः पथि व्यजृम्भन्त दिवौकसाम् अपि
sukhaśravā maṅgalatūryanisvanāḥ pramodanṛtyaiḥ saha vārayoṣitām / na kevalaṃ sadmani māgadhīpateḥ pathi vyajṛmbhanta divaukasām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न संयतस् तस्य बभूव रक्षितुर् विसर्जयेद् यं सुतजन्महर्षितः । ऋणाभिधानात् स्वयम् एव केवलं तदा पित्ःणां मुमुचे स बन्धनात्
na saṃyatas tasya babhūva rakṣitur visarjayed yaṃ sutajanmaharṣitaḥ / ṛṇābhidhānāt svayam eva kevalaṃ tadā pitḥṇāṃ mumuce sa bandhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुतस्य यायाद् अयम् अन्तम् अर्भकस् तथा परेषां युधि चेति पार्थिवः । अवेक्ष्य धातोर् गमनार्थम् अर्थविच् चकार नाम्ना रघुम् आत्मसंभवम्
śutasya yāyād ayam antam arbhakas tathā pareṣāṃ yudhi ceti pārthivaḥ / avekṣya dhātor gamanārtham arthavic cakāra nāmnā raghum ātmasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुः प्रयत्नात् स समग्रसंपदः शुभैः शरीरावयवैर् दिने दिने । पुपोष वृद्धिं हरिदश्वदीधितेर् अनुप्रवेशाद् इव बालचन्द्रमाः
pituḥ prayatnāt sa samagrasaṃpadaḥ śubhaiḥ śarīrāvayavair dine dine / pupoṣa vṛddhiṃ haridaśvadīdhiter anupraveśād iva bālacandramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उमावृषाङ्कौ शरजन्मना यथा यथा जयन्तेन शचीपुरंदरौ । तथा नृपः सा चु सुतेन मागधी ननन्दतुस् तत्सदृशेन तत्समौ
umāvṛṣāṅkau śarajanmanā yathā yathā jayantena śacīpuraṃdarau / tathā nṛpaḥ sā cu sutena māgadhī nanandatus tatsadṛśena tatsamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथाङ्गनाम्नोर् इव भावबन्धनं बभूव यत् प्रेम परस्पराश्रयम् । विभक्तम् अप्य् एकसुतेन तत् तयोः परस्परस्योपरि पर्यचीयत
rathāṅganāmnor iva bhāvabandhanaṃ babhūva yat prema parasparāśrayam / vibhaktam apy ekasutena tat tayoḥ parasparasyopari paryacīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच धात्र्या प्रथमोदितं वचो ययौ तदीयाम् अवलम्ब्य चाङ्गुलिम् । अभूच् च नम्रः प्रणिपातशिक्षया पितुर् मुदं तेन ततान सो ऽर्भकः
uvāca dhātryā prathamoditaṃ vaco yayau tadīyām avalambya cāṅgulim / abhūc ca namraḥ praṇipātaśikṣayā pitur mudaṃ tena tatāna so 'rbhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अङ्कम् आरोप्य शरीरयोगजैः सुखैर् निषिञ्चन्तम् इवामृतं त्वचि । उपान्तसंमीलितलोचनो नृपश् चिरात् सुतस्पर्शरस्ज्ञतां ययौ
tam aṅkam āropya śarīrayogajaiḥ sukhair niṣiñcantam ivāmṛtaṃ tvaci / upāntasaṃmīlitalocano nṛpaś cirāt sutasparśarasjñatāṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अङ्कम् आरोप्य शरीरयोगजैः स्थितेर् अभेत्ता स्थितिमन्तम् अन्वयम् । स्वमूर्तिभेदेन गुणाग्र्यवर्तिना पतिः प्रजानाम् इव सर्गम् आत्मनः
tam aṅkam āropya śarīrayogajaiḥ sthiter abhettā sthitimantam anvayam / svamūrtibhedena guṇāgryavartinā patiḥ prajānām iva sargam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वृत्तचौलश् चलकाकपक्षकैर् अमात्यपुत्रैः सवयोभिर् अन्वितः । लिपेर् यथावद्ग्रहणेन वाङ्मयं नदीमुखेनेव समुद्रम् आविशत्
sa vṛttacaulaś calakākapakṣakair amātyaputraiḥ savayobhir anvitaḥ / liper yathāvadgrahaṇena vāṅmayaṃ nadīmukheneva samudram āviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपनीतं विधिवद् विपश्चितो विनिन्युर् एनं गुरवो गुरुप्रियम् । अवन्ध्ययत्नाश् च बभूवुर् अर्भके ततार विद्याः पवनातिपातिभिर्
athopanītaṃ vidhivad vipaścito vininyur enaṃ guravo gurupriyam / avandhyayatnāś ca babhūvur arbhake tatāra vidyāḥ pavanātipātibhir
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धियः समग्रैः स गुणैर् उदारधीः क्रमाच् चतस्रश् चतुरर्णवोपमाः । ततार विद्याः पवनातिपातिभिर् दिशो हरिद्भिर् हरिताम् इवेश्वरः
dhiyaḥ samagraiḥ sa guṇair udāradhīḥ kramāc catasraś caturarṇavopamāḥ / tatāra vidyāḥ pavanātipātibhir diśo haridbhir haritām iveśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वचं स मेध्यां परिधाय रौरवीम् अशिक्षतास्त्रं पितुर् एव मन्त्रवत् । न केवलं तद्गुरुर् एकपार्थिवः क्षिताव् अभूद् एकधनुर्धरो ऽपि सः
tvacaṃ sa medhyāṃ paridhāya rauravīm aśikṣatāstraṃ pitur eva mantravat / na kevalaṃ tadgurur ekapārthivaḥ kṣitāv abhūd ekadhanurdharo 'pi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महोक्षतां वत्सतरः स्पृशन्न् इव द्विपेन्द्रभावं कलभः श्रयन्न् इव । रघुः क्रमाद् यौवनभिन्नशैशवः पुपोष गाम्भीर्यमनोहरं वपुः
mahokṣatāṃ vatsataraḥ spṛśann iva dvipendrabhāvaṃ kalabhaḥ śrayann iva / raghuḥ kramād yauvanabhinnaśaiśavaḥ pupoṣa gāmbhīryamanoharaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य गोदानविधेर् अनन्तरं विवाहदीक्षां निरवर्तयद् गुरुः । नरेन्द्रकन्यास् तम् अवाप्य सत्पतिं तमोनुदं दक्षसुता इवाबभुः
athāsya godānavidher anantaraṃ vivāhadīkṣāṃ niravartayad guruḥ / narendrakanyās tam avāpya satpatiṃ tamonudaṃ dakṣasutā ivābabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवा युगव्यायतबाहुर् अंसलः कपाटवक्षाः परिणद्धकंधरः । वपुःप्रकर्षाद् अजयद् गुरुं रघुस् तथापि नीचैर् विनयाद् अदृश्यत
yuvā yugavyāyatabāhur aṃsalaḥ kapāṭavakṣāḥ pariṇaddhakaṃdharaḥ / vapuḥprakarṣād ajayad guruṃ raghus tathāpi nīcair vinayād adṛśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रजानां चिरम् आत्मना धृतां नितान्तगुर्वीं लघयिष्यता धुरम् । निसर्गसंस्कारविनीत इत्य् असौ नृपेण चक्रे युवराजशब्दभाक्
tataḥ prajānāṃ ciram ātmanā dhṛtāṃ nitāntagurvīṃ laghayiṣyatā dhuram / nisargasaṃskāravinīta ity asau nṛpeṇa cakre yuvarājaśabdabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरेन्द्रमूलायतनाद् अनन्तरं घनव्यपायेन गभस्तिमान् इव । अगच्छद् अंशेन गुणाभिलाषिणी नवावतारं कमलाद् इवोत्पलम्
narendramūlāyatanād anantaraṃ ghanavyapāyena gabhastimān iva / agacchad aṃśena guṇābhilāṣiṇī navāvatāraṃ kamalād ivotpalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभावसुः सारथिनेव वायुना घनव्यपायेन गभस्तिमान् इव । बभूव तेनातितरां सुदुःसहः कटप्रभेदेन करीव पार्थिवः
vibhāvasuḥ sārathineva vāyunā ghanavyapāyena gabhastimān iva / babhūva tenātitarāṃ suduḥsahaḥ kaṭaprabhedena karīva pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियुज्य तं होमतुरंगरक्षणे धनुर्धरं राजसुतैर् अनुद्रुतम् । अपूर्णम् एकेन शतक्रतूपमः शतं क्रतूना अपविघ्नम् आप सः
niyujya taṃ homaturaṃgarakṣaṇe dhanurdharaṃ rājasutair anudrutam / apūrṇam ekena śatakratūpamaḥ śataṃ kratūnā apavighnam āpa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परं तेन मखाय वज्वना तुरंगम् उत्सृष्टम् अनर्गलं पुनः । धनुर्भृताम् अग्रत एव रक्षिणां जहार शक्रः किल गूढविग्रहः
tataḥ paraṃ tena makhāya vajvanā turaṃgam utsṛṣṭam anargalaṃ punaḥ / dhanurbhṛtām agrata eva rakṣiṇāṃ jahāra śakraḥ kila gūḍhavigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषादलुप्तप्रतिपत्ति विस्मितं ममैव येनेह तुरंगम् ईक्षसे । धेन्वा निशम्येति वचः समीर्तं श्रुतप्रभावा ददृशे ऽथ नन्दिनी स्वेदाम्बुना मार्जय पुत्र लोचने ममैव येनेह तुरंगम् ईक्षसे । धेन्वा निशम्येति वचः समीरितं मुदं पराम् आप दिलीपनन्दनः
viṣādaluptapratipatti vismitaṃ mamaiva yeneha turaṃgam īkṣase / dhenvā niśamyeti vacaḥ samīrtaṃ śrutaprabhāvā dadṛśe 'tha nandinī svedāmbunā mārjaya putra locane mamaiva yeneha turaṃgam īkṣase / dhenvā niśamyeti vacaḥ samīritaṃ mudaṃ parām āpa dilīpanandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदङ्गनिस्यन्दजलेन लोचने प्रमृज्य पुण्येन पुरस्कृतः सताम् । अतीन्द्रियेष्व् अप्य् उपपन्नदर्शनो बभूव भावेषु दिलीपनन्दनः
tadaṅganisyandajalena locane pramṛjya puṇyena puraskṛtaḥ satām / atīndriyeṣv apy upapannadarśano babhūva bhāveṣu dilīpanandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पूर्वतः पर्वतपक्षशातनं ददर्श देवं नरदेवसंभवः । पुनः पुनः सूतनिषिद्धचापलं हरन्तम् अश्वं रथरश्मिसंयतम्
sa pūrvataḥ parvatapakṣaśātanaṃ dadarśa devaṃ naradevasaṃbhavaḥ / punaḥ punaḥ sūtaniṣiddhacāpalaṃ harantam aśvaṃ ratharaśmisaṃyatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पूर्वतः पर्वतपक्षशातनं हरिं विदित्वा हरिभिश् च वाजिभिः । अवोचद् एनं गन्गस्पृशा रघुः स्वरेण धीरेण निवर्तयन्न् इव
sa pūrvataḥ parvatapakṣaśātanaṃ hariṃ viditvā haribhiś ca vājibhiḥ / avocad enaṃ gangaspṛśā raghuḥ svareṇa dhīreṇa nivartayann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मखांशभाजां प्रथमो मनीषिभिस् त्वम् एव देवेन्द्र सदा निगद्यसे । अजस्रदीक्षाप्रयतस्य मद्गुरोः क्रियाविघाताय कथं प्रवर्तसे
makhāṃśabhājāṃ prathamo manīṣibhis tvam eva devendra sadā nigadyase / ajasradīkṣāprayatasya madguroḥ kriyāvighātāya kathaṃ pravartase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिलोकनाथेन सदा मखद्विषस् त्वया नियम्या ननु दिव्यचक्षुषा । स चेत् स्वयं करमसु धर्मचारिणां त्वम् अन्तरायो भवसि च्युतो विधिः
trilokanāthena sadā makhadviṣas tvayā niyamyā nanu divyacakṣuṣā / sa cet svayaṃ karamasu dharmacāriṇāṃ tvam antarāyo bhavasi cyuto vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अङ्गम् अग्र्यं मघवन् महाक्रतोर् अमुं तुरंगं प्रतिमोक्तुम् अर्हसि । पतःश्रुतेर् दर्शयितार ईश्वरा मलीमसाम् आददते न पद्धतिम्
tad aṅgam agryaṃ maghavan mahākrator amuṃ turaṃgaṃ pratimoktum arhasi / pataḥśruter darśayitāra īśvarā malīmasām ādadate na paddhatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति प्रगल्भं रघुणा समीरितं वचो निशम्याधिपतिर् दिवौकसाम् । निवर्तयाम् आस रथं सविस्मयः प्रचक्रमे च प्रतिवक्तुम् उत्तरम्
iti pragalbhaṃ raghuṇā samīritaṃ vaco niśamyādhipatir divaukasām / nivartayām āsa rathaṃ savismayaḥ pracakrame ca prativaktum uttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् आत्थ राजन्यकुमार तत् तथा यशस् तु रक्ष्यं परतो यशोधनैः । जगत्प्रकाशं तद् अशेषम् इज्यया भवद्गुरुर् लङ्घयितुं ममोद्यतः
yad āttha rājanyakumāra tat tathā yaśas tu rakṣyaṃ parato yaśodhanaiḥ / jagatprakāśaṃ tad aśeṣam ijyayā bhavadgurur laṅghayituṃ mamodyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिर् यथैकः पुरुशोत्तमः स्मृतो महेश्वरस् त्र्यम्बक एव नापरः । तथा विदुर् मां मुनयः शतक्रतुं द्वितीयगामी न हि शब्द एष नः
harir yathaikaḥ puruśottamaḥ smṛto maheśvaras tryambaka eva nāparaḥ / tathā vidur māṃ munayaḥ śatakratuṃ dvitīyagāmī na hi śabda eṣa naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो ऽयम् अश्वः कपिलानुकारिणा पितुस् त्वदीयस्य मयापहारितः । अलं प्रयत्नेन तवात्र मा निधाः पदं पदव्यां सगरस्य संततेः
ato 'yam aśvaḥ kapilānukāriṇā pitus tvadīyasya mayāpahāritaḥ / alaṃ prayatnena tavātra mā nidhāḥ padaṃ padavyāṃ sagarasya saṃtateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रहस्यापभयः पुरंदरं पुनर् बभाषे तुरगस्य रक्षिता । गृहाण शस्त्रं यदि सर्ग एष ते न खल्व् अनिर्जित्य रघुं कृती भवान्
tataḥ prahasyāpabhayaḥ puraṃdaraṃ punar babhāṣe turagasya rakṣitā / gṛhāṇa śastraṃ yadi sarga eṣa te na khalv anirjitya raghuṃ kṛtī bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवम् उक्त्वा मघवन्तम् उन्मुखः करिष्यमाणः सशरम् शरासनम् । अतिष्ठद् आलीढविशेषशोभिना वपुःप्रकर्षेण विडम्बितेश्वरः
sa evam uktvā maghavantam unmukhaḥ kariṣyamāṇaḥ saśaram śarāsanam / atiṣṭhad ālīḍhaviśeṣaśobhinā vapuḥprakarṣeṇa viḍambiteśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रघोर् अवष्टम्भमयेन पत्त्रिणा हृदि क्षतो गोत्रभिद् अप्य् अमर्षणः । नवाम्बुदानीकमुहूर्तलाञ्छने धनुष्य् अमोघं समधत्त सायकम्
raghor avaṣṭambhamayena pattriṇā hṛdi kṣato gotrabhid apy amarṣaṇaḥ / navāmbudānīkamuhūrtalāñchane dhanuṣy amoghaṃ samadhatta sāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिलीपसूनोः स बृहद् (?) भुजान्तरं प्रविश्य भीमासुरशोणितोचितः । पपाव् अनास्वादितपूर्वम् आशुगः कुतूहलेनेव मनुष्यशोणितम्
dilīpasūnoḥ sa bṛhad (?) bhujāntaraṃ praviśya bhīmāsuraśoṇitocitaḥ / papāv anāsvāditapūrvam āśugaḥ kutūhaleneva manuṣyaśoṇitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरेः कुमारो ऽपि कुमारविक्रमः सुरद्विपास्फालनकर्कशाङ्गुलौ । भुजे शचीपत्त्रविशेषकाङ्किते स्वनामचिह्नं निचखान सायकम्
hareḥ kumāro 'pi kumāravikramaḥ suradvipāsphālanakarkaśāṅgulau / bhuje śacīpattraviśeṣakāṅkite svanāmacihnaṃ nicakhāna sāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जहार चान्येन मयूरपत्त्रिणा शरेण शक्रस्य महाशनिध्वजम् । चुकोप तस्मै स भृशं सुरश्रियः प्रसहय केशव्यपरोपणाद् इव
jahāra cānyena mayūrapattriṇā śareṇa śakrasya mahāśanidhvajam / cukopa tasmai sa bhṛśaṃ suraśriyaḥ prasahaya keśavyaparopaṇād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् उपान्तस्थितसिद्धसैनिकं गरुत्मदाशीविशभीमदर्शनैः । बभूव युद्धं तुमुउलं जयैषिणोर् अधोमुखैर् ऊर्ध्वमुखैश् च पत्त्रिभिः
tayor upāntasthitasiddhasainikaṃ garutmadāśīviśabhīmadarśanaiḥ / babhūva yuddhaṃ tumuulaṃ jayaiṣiṇor adhomukhair ūrdhvamukhaiś ca pattribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिप्रबन्धप्रहितास्त्रवृष्टिभिस् तम् आश्रयं दुष्प्रहस्य तेजसः । शशाक निर्वापयितुं न वासवः स्वतश् च्युतं वह्निम् इवाद्भिर् अम्बुदः
atiprabandhaprahitāstravṛṣṭibhis tam āśrayaṃ duṣprahasya tejasaḥ / śaśāka nirvāpayituṃ na vāsavaḥ svataś cyutaṃ vahnim ivādbhir ambudaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रकोष्ठे हरिचन्दनाङ्किते प्रमथ्यमानार्णवधीर । रघुः शशाङ्कार्धमुखेन पत्त्रिणा शरासनज्याम् अलुनाद् विडौजसः
tataḥ prakoṣṭhe haricandanāṅkite pramathyamānārṇavadhīra / raghuḥ śaśāṅkārdhamukhena pattriṇā śarāsanajyām alunād viḍaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापम् उत्सृज्य विवृद्धमत्सरः प्रणाशनाय प्रबलस्य विद्विषः । महीध्रपक्षव्यपरोपणोचितं स्फुरत्प्रभामण्डलम् अस्त्रम् आददे
sa cāpam utsṛjya vivṛddhamatsaraḥ praṇāśanāya prabalasya vidviṣaḥ / mahīdhrapakṣavyaparopaṇocitaṃ sphuratprabhāmaṇḍalam astram ādade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रघुर् भृशं वक्षसि तेन ताडितः पपात भूमौ सह सैनिकाश्रुभिः । निमेषमात्राद् अवधूय तद् व्यथां सहोत्थितः सैनिकहर्षनिस्वनैः
raghur bhṛśaṃ vakṣasi tena tāḍitaḥ papāta bhūmau saha sainikāśrubhiḥ / nimeṣamātrād avadhūya tad vyathāṃ sahotthitaḥ sainikaharṣanisvanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि शस्त्रव्यवहारनिष्ठुरे बिपक्षभावे चिरम् अस्य तस्थुषः । तुतोष वीर्यातिशयेन वृत्रहा पदं हि सर्वत्र गुणैर् निधीयते
tathāpi śastravyavahāraniṣṭhure bipakṣabhāve ciram asya tasthuṣaḥ / tutoṣa vīryātiśayena vṛtrahā padaṃ hi sarvatra guṇair nidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असङ्गम् अद्रिष्व् अपि सारवत्तया न मे त्वदन्येन विसोढम् आयुधम् । अवेहि मां प्रीतम् ऋते तुरंगमात् किम् इच्छसीति स्फुटम् आह वासवः
asaṅgam adriṣv api sāravattayā na me tvadanyena visoḍham āyudham / avehi māṃ prītam ṛte turaṃgamāt kim icchasīti sphuṭam āha vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निषङ्गाद् असमग्रम् उद्धृतं सुवर्णपुङ्खद्युतिरञ्जिताङ्गुलिम् । नरेन्द्रसूनुः प्रतिसंहरन्न् इषुं प्रियंवदः प्रत्यवदत् सुरेश्वरम्
tato niṣaṅgād asamagram uddhṛtaṃ suvarṇapuṅkhadyutirañjitāṅgulim / narendrasūnuḥ pratisaṃharann iṣuṃ priyaṃvadaḥ pratyavadat sureśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमोच्यम् अश्वं यदि मन्यसे प्रभो ततः समाप्ते विधिनैव कर्मणि । अजस्रदीक्षाप्रयतः स मद्गुरुः क्रतोर् अशेषेण फलेन युज्यताम्
amocyam aśvaṃ yadi manyase prabho tataḥ samāpte vidhinaiva karmaṇi / ajasradīkṣāprayataḥ sa madguruḥ krator aśeṣeṇa phalena yujyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा च वृत्तान्तम् इमं सदोगतस् त्रिलोचनैकांशतया दुरासदः । तवैव संदेषहराद् विशंपतिः शृणोति लोकेश तथा विधीयताम्
yathā ca vṛttāntam imaṃ sadogatas trilocanaikāṃśatayā durāsadaḥ / tavaiva saṃdeṣaharād viśaṃpatiḥ śṛṇoti lokeśa tathā vidhīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति कामं प्रतिशुश्रुवान् रघोर् यथागतं मातलिसारथिर् ययौ । नृपस्य नातिप्रमनाः सदोगृहं सुदक्षिनासूनुर् अपि न्यवर्तत
tatheti kāmaṃ pratiśuśruvān raghor yathāgataṃ mātalisārathir yayau / nṛpasya nātipramanāḥ sadogṛhaṃ sudakṣināsūnur api nyavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अभ्यनन्दत् प्रथमं प्रबोधितः प्रजेश्वरः शासनहारिणा हरेः । परामृशन् हर्षजडेन पाणिना तदीयम् अङ्गं कुलिशव्रणाङ्कितम्
tam abhyanandat prathamaṃ prabodhitaḥ prajeśvaraḥ śāsanahāriṇā hareḥ / parāmṛśan harṣajaḍena pāṇinā tadīyam aṅgaṃ kuliśavraṇāṅkitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति क्षितीशो नवतिं नवाधिकां महाक्रतूनां महनीयशासनः । समारौरुक्षुर् दिवम् आयुषः क्षये ततान सोपानपरंपराम् इव
iti kṣitīśo navatiṃ navādhikāṃ mahākratūnāṃ mahanīyaśāsanaḥ / samāraurukṣur divam āyuṣaḥ kṣaye tatāna sopānaparaṃparām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स विषव्यावृत्तात्मा यथाविधि सूनवे नृपतिककुदं दत्त्वा यूने सितातपवारणम् । मुनिवनतरुच्छायां देव्या तया सह शिश्रिये गलितवयसाम् इक्ष्वाकूणा इदं हि कुलव्र्तम्
atha sa viṣavyāvṛttātmā yathāvidhi sūnave nṛpatikakudaṃ dattvā yūne sitātapavāraṇam / munivanatarucchāyāṃ devyā tayā saha śiśriye galitavayasām ikṣvākūṇā idaṃ hi kulavrtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.