Library·Kalidasa: Raghuvamsa·5
तम् अध्वरे विश्वजिति क्षितीशं निःशेषविश्राणितकोशजातम् । उपात्तविद्यो गुरुदक्षिनार्थी कौत्सः प्रपेदे वरतन्तुशिष्यः
tam adhvare viśvajiti kṣitīśaṃ niḥśeṣaviśrāṇitakośajātam / upāttavidyo gurudakṣinārthī kautsaḥ prapede varatantuśiṣyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मृन्मये वीतहिरण्मयत्वात् पात्रे निधायार्गह्यम् अनर्घ्यशीलः । श्रुतप्रकाशं यशसा प्रकाशः प्रत्युज्जगामातिथिम् आतिथेयः
sa mṛnmaye vītahiraṇmayatvāt pātre nidhāyārgahyam anarghyaśīlaḥ / śrutaprakāśaṃ yaśasā prakāśaḥ pratyujjagāmātithim ātitheyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अर्चयित्वा विधिवद् विधिज्ञस् तपोधनं मानधनाग्रयायी । विशांपतिर् विष्टरभाजम् आरात् कृताञ्जलिः कृत्यविद् इत उवाच
tam arcayitvā vidhivad vidhijñas tapodhanaṃ mānadhanāgrayāyī / viśāṃpatir viṣṭarabhājam ārāt kṛtāñjaliḥ kṛtyavid ita uvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्य् अग्रणीर् मन्त्रकृताम् ऋषीणां कुशाग्रबुद्धे कुशली गुरुस् ते । यतस् त्वया ज्ञानम् अशेषम् आप्तम् लोकेन चैतन्यम् इवोष्णरश्मेः
apy agraṇīr mantrakṛtām ṛṣīṇāṃ kuśāgrabuddhe kuśalī gurus te / yatas tvayā jñānam aśeṣam āptam lokena caitanyam ivoṣṇaraśmeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायेन वाचा मनसापि शश्वद् यत् संभृतं वासवधैर्यलोपि । आपाद्यते न व्ययम् अन्तरायैः कच्चिन् महर्षेस् त्रिविधं तपस् तत्
kāyena vācā manasāpi śaśvad yat saṃbhṛtaṃ vāsavadhairyalopi / āpādyate na vyayam antarāyaiḥ kaccin maharṣes trividhaṃ tapas tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधारबन्धप्रमुखैः प्रयत्नैः संवर्धितानां सुतनिर्विशेषम् । कच्चिन् न वाय्वादिर् उपप्लवो वः श्रमच्छिदं आश्रमपादपानाम्
ādhārabandhapramukhaiḥ prayatnaiḥ saṃvardhitānāṃ sutanirviśeṣam / kaccin na vāyvādir upaplavo vaḥ śramacchidaṃ āśramapādapānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियानिमित्तेष्व् अपि वत्सलत्वाद् अभग्नकामा मुनिभिः कुशेषु । तदङ्कशय्याच्युतनाभिनाला कच्चिन् मृगीणाम् अनघा प्रसूतिः
kriyānimitteṣv api vatsalatvād abhagnakāmā munibhiḥ kuśeṣu / tadaṅkaśayyācyutanābhinālā kaccin mṛgīṇām anaghā prasūtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वर्त्यते यैर् नियमाभिषेको येभ्यो निवापाञ्जलयः पित्ःणाम् । तान्य् उञ्छषष्ठाङ्कितसैकतानि शिवानि वस् तीर्थजलानि कच्चित्
nirvartyate yair niyamābhiṣeko yebhyo nivāpāñjalayaḥ pitḥṇām / tāny uñchaṣaṣṭhāṅkitasaikatāni śivāni vas tīrthajalāni kaccit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीवारपाकादि कडम्गरीयैर् आमृश्यते जानपदैर् न कच्चित् । कालोपपन्नातिथिकल्पभागं वन्यं शरीरस्थितिसाधनं वः
nīvārapākādi kaḍamgarīyair āmṛśyate jānapadair na kaccit / kālopapannātithikalpabhāgaṃ vanyaṃ śarīrasthitisādhanaṃ vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि प्रसन्नेन महर्षिणा त्वं सम्यग् विनीयानुमतो गृहाय । कालो ह्य् अयं संक्रमितुं द्वितीयं सर्वोपकारक्षमम् आश्रमं ते
api prasannena maharṣiṇā tvaṃ samyag vinīyānumato gṛhāya / kālo hy ayaṃ saṃkramituṃ dvitīyaṃ sarvopakārakṣamam āśramaṃ te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवार्हतो नाभिगमेन तृप्तं मनो नियोगक्रिययोत्सुकं मे । अप्य् आज्ञया शासितुर् आत्मना वा प्राप्तो ऽसि संभावयितुं वनान् माम्
tavārhato nābhigamena tṛptaṃ mano niyogakriyayotsukaṃ me / apy ājñayā śāsitur ātmanā vā prāpto 'si saṃbhāvayituṃ vanān mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अर्घ्यपात्रानुमितव्ययस्य रघोर् उदाराम् अपि गां निशम्य । स्वार्थोपपत्तिं प्रति दुर्बलाशस् तम् इत्य् अवोचद् वरतन्तुशिष्यः
ity arghyapātrānumitavyayasya raghor udārām api gāṃ niśamya / svārthopapattiṃ prati durbalāśas tam ity avocad varatantuśiṣyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र नो वार्त्तम् अवेहि राजन् नाथे कुतस् त्वव्य् अशुभं प्रजानाम् । सूर्ये तपत्य् आवरणाय दृष्टेः कल्पेत लोकस्य कथं तमिस्रा
sarvatra no vārttam avehi rājan nāthe kutas tvavy aśubhaṃ prajānām / sūrye tapaty āvaraṇāya dṛṣṭeḥ kalpeta lokasya kathaṃ tamisrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तिः प्रतीक्ष्येषु कुलोचिता ते पूर्वान् महाभाग तया ऽतिशेषे । व्यतीतकालस् त्व् अहम् अभ्युपेतस् त्वाम् अर्थिभावाद् इति मे विषादः
bhaktiḥ pratīkṣyeṣu kulocitā te pūrvān mahābhāga tayā 'tiśeṣe / vyatītakālas tv aham abhyupetas tvām arthibhāvād iti me viṣādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरमात्रेण नरेन्द्र तिष्ठन्न् आभासि तीर्थप्रतिपादितर्द्धिः । आरण्यकोपात्तफलप्रसूतिः स्तम्बेन नीवार इवावशिष्टः
śarīramātreṇa narendra tiṣṭhann ābhāsi tīrthapratipāditarddhiḥ / āraṇyakopāttaphalaprasūtiḥ stambena nīvāra ivāvaśiṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थाने भवान् एकनराधिपः सन्न् अकिंचनत्वं मखजं व्यनक्ति । पर्यायपीतस्य सुरैर् हिमांशोः कलाक्षयः श्लाघ्यतरो हि वृद्धेः
sthāne bhavān ekanarādhipaḥ sann akiṃcanatvaṃ makhajaṃ vyanakti / paryāyapītasya surair himāṃśoḥ kalākṣayaḥ ślāghyataro hi vṛddheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्यतस् तावद् अनन्यकार्यो गुर्वर्थम् आहर्तुम् अहं यतिष्ये । स्वस्त्य् अस्तु ते निर्गलिताम्बुगर्भं शरद्घनं नार्दति चातको ऽपि
tadanyatas tāvad ananyakāryo gurvartham āhartum ahaṃ yatiṣye / svasty astu te nirgalitāmbugarbhaṃ śaradghanaṃ nārdati cātako 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावद् उक्त्वा प्रतियातुकामं शिष्यं महर्षेर् नृपतिर् निषिध्य । किं वस्तु विद्वन् गुरवे प्रदेयं त्वया कियद् वेति तम् अन्वयुङ्क्त
etāvad uktvā pratiyātukāmaṃ śiṣyaṃ maharṣer nṛpatir niṣidhya / kiṃ vastu vidvan gurave pradeyaṃ tvayā kiyad veti tam anvayuṅkta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यथावद्विहिताध्वराय तस्मै स्मयावेशविवर्जिताय । वर्णाश्रमाणां गुरवे स वर्णी विचक्षणः प्रस्तुतम् आचचक्षे
tato yathāvadvihitādhvarāya tasmai smayāveśavivarjitāya / varṇāśramāṇāṃ gurave sa varṇī vicakṣaṇaḥ prastutam ācacakṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाप्तविद्येन मया महर्षिर् विज्ञापितो ऽभूद् गुरुदक्षिणायै । स मे चिरायास्खलितोपचारां तां भक्तिम् एवागणयत् पुरस्तात्
samāptavidyena mayā maharṣir vijñāpito 'bhūd gurudakṣiṇāyai / sa me cirāyāskhalitopacārāṃ tāṃ bhaktim evāgaṇayat purastāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्बन्धसंजातरुषार्थकार्श्यम् अचिन्तयित्वा गुरुणाहम् उक्तः । वित्तस्य विद्यापरिसंख्यया मे कोटीष् चतस्रो दश चाहरेति
nirbandhasaṃjātaruṣārthakārśyam acintayitvā guruṇāham uktaḥ / vittasya vidyāparisaṃkhyayā me koṭīṣ catasro daśa cāhareti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं सपर्याविधिभाजनेन मत्वा बह्वन्तं प्रभुशब्दशेषम् । अभ्युत्सहे संप्रति नोपरोद्धुम् अल्पेतरत्वाच् छ्रुतनिष्क्रयस्य
so 'haṃ saparyāvidhibhājanena matvā bahvantaṃ prabhuśabdaśeṣam / abhyutsahe saṃprati noparoddhum alpetaratvāc chrutaniṣkrayasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं द्विजेन द्विजराकान्तिर् आवेदितो वेदविदां वरेण । एनोनिवृत्तेन्द्रियवृत्तिर् एनं जगाद भूयो जगदेकनाथः
itthaṃ dvijena dvijarākāntir āvedito vedavidāṃ vareṇa / enonivṛttendriyavṛttir enaṃ jagāda bhūyo jagadekanāthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वर्थम् अर्थी श्रुतपारदृश्वा रघोः सकाशाद् अनवाप्य कामम् । गतो वदायान्तरम् इत्य् अयं मे मा भूत् परीवादनवावतारः
gurvartham arthī śrutapāradṛśvā raghoḥ sakāśād anavāpya kāmam / gato vadāyāntaram ity ayaṃ me mā bhūt parīvādanavāvatāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं प्रशस्ते महिते मदीये वसंश् चतुर्थो ऽग्निर् इवाग्न्यगारे । द्वित्राण्य् अहान्य् अर्हसि सोढुम् अर्हन् यावद् यते साधयितुं त्वदर्थम्
sa tvaṃ praśaste mahite madīye vasaṃś caturtho 'gnir ivāgnyagāre / dvitrāṇy ahāny arhasi soḍhum arhan yāvad yate sādhayituṃ tvadartham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति तस्य्ऽ आवितथं प्रतीतः प्रत्यग्रहीत् संगरम् अग्रजन्मा । गाम् आत्तसारां रघुर् अप्य् अवेक्ष्य निष्कष्टुम् अर्थं चकमे कुबेरात्
tatheti tasy' āvitathaṃ pratītaḥ pratyagrahīt saṃgaram agrajanmā / gām āttasārāṃ raghur apy avekṣya niṣkaṣṭum arthaṃ cakame kuberāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठमन्त्रोक्षणजात् प्रभावाद् उदन्वदाकाशमहीधरेषु । मरुत्सखस्येव बलाहकस्य गतिर् विजघ्ने न हि तद्रथस्य
vasiṣṭhamantrokṣaṇajāt prabhāvād udanvadākāśamahīdhareṣu / marutsakhasyeva balāhakasya gatir vijaghne na hi tadrathasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाधिशिश्ये प्रयथः प्रदोषे रथं रघुः कल्पितशस्त्रगर्भम् । सामन्तसंभावनयैव धीरः कैलासनाथं तरसा जिगीषुः
athādhiśiśye prayathaḥ pradoṣe rathaṃ raghuḥ kalpitaśastragarbham / sāmantasaṃbhāvanayaiva dhīraḥ kailāsanāthaṃ tarasā jigīṣuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातः प्रयाणाभिमुखाय तस्मै सविस्मयाः कोशगृहे नियुक्ताः । हिरण्मयीं कोशगृहस्य मध्ये वृष्टिं शशंसुः पतितां नभस्तः
prātaḥ prayāṇābhimukhāya tasmai savismayāḥ kośagṛhe niyuktāḥ / hiraṇmayīṃ kośagṛhasya madhye vṛṣṭiṃ śaśaṃsuḥ patitāṃ nabhastaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं भूपतिर् भासुरहेमराशिं लब्धं कुबेराद् अभियास्यमानात् । दिदेश कौतस्य समस्तम् एव पादं सुमेरोर् इव वज्रभिन्नम्
taṃ bhūpatir bhāsurahemarāśiṃ labdhaṃ kuberād abhiyāsyamānāt / dideśa kautasya samastam eva pādaṃ sumeror iva vajrabhinnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनस्य साकेतनिवासिनस् तौ द्वाव् अप्य् अभूताम् अभिनन्द्यसत्त्वौ । गुरुप्रदेयाधिकनीःस्पृहो ऽर्थी नृपो ऽर्थिकामाद् अधिकप्रदश् च
janasya sāketanivāsinas tau dvāv apy abhūtām abhinandyasattvau / gurupradeyādhikanīḥspṛho 'rthī nṛpo 'rthikāmād adhikapradaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोष्ट्रवामीशतवाहितार्थं प्रजेष्वरं प्रीतमना महर्षिः । स्पृषन् करेणानतपूर्वकायं संप्रस्थितो वाचम् उवाच कौत्सः
athoṣṭravāmīśatavāhitārthaṃ prajeṣvaraṃ prītamanā maharṣiḥ / spṛṣan kareṇānatapūrvakāyaṃ saṃprasthito vācam uvāca kautsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अत्र चित्रं यदि कामसूर् भूर् वृत्ते स्थितस्याधिपतेः प्रजानाम् । अचिन्तनीयस् तु तव प्रभावो मनीषितं द्यौर् अपि येन दुग्धा
kim atra citraṃ yadi kāmasūr bhūr vṛtte sthitasyādhipateḥ prajānām / acintanīyas tu tava prabhāvo manīṣitaṃ dyaur api yena dugdhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशास्यम् अन्यत् पुनरुक्तभूतं श्रेयांसि सर्वाण्य् अधिजग्मुषस् ते । पुत्रं लभस्वात्मगुणानुरूपं भवन्तम् ईडं भवतः पितेव
āśāsyam anyat punaruktabhūtaṃ śreyāṃsi sarvāṇy adhijagmuṣas te / putraṃ labhasvātmaguṇānurūpaṃ bhavantam īḍaṃ bhavataḥ piteva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं प्रयुज्याशिषम् अग्रजन्मा राज्ञे प्रतीयाय गुरोः सकाशम् । राजापि लेभे सुतम् आशु तस्माद् आलोकम् अर्काद् इव जीवलोकः
itthaṃ prayujyāśiṣam agrajanmā rājñe pratīyāya guroḥ sakāśam / rājāpi lebhe sutam āśu tasmād ālokam arkād iva jīvalokaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मे मुहूर्ते किल तस्य देवी कुमारकल्पं सुषुवे कुमारम् । अतः पिता ब्रह्मण एव नाम्ना तम् आत्मजन्मानम् अजं चकार
brāhme muhūrte kila tasya devī kumārakalpaṃ suṣuve kumāram / ataḥ pitā brahmaṇa eva nāmnā tam ātmajanmānam ajaṃ cakāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपं तद् ओजस्वि तद् एव वीर्यं तदैव नैसर्गिकम् उन्नतत्वम् । न कारणात् स्वाद् बिभिदे कुमारः प्रवर्तितो दीप इव प्रदीपात्
rūpaṃ tad ojasvi tad eva vīryaṃ tadaiva naisargikam unnatatvam / na kāraṇāt svād bibhide kumāraḥ pravartito dīpa iva pradīpāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपात्तविद्यं विधिवद् गुरुभ्यस् तं यौवनोद्भेदविशेषकान्तम् । श्रीर् गन्तुकामापि गुरोर् अनुज्ञां धीरेव कन्या पितुर् आचकाङ्क्ष
upāttavidyaṃ vidhivad gurubhyas taṃ yauvanodbhedaviśeṣakāntam / śrīr gantukāmāpi guror anujñāṃ dhīreva kanyā pitur ācakāṅkṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेश्वरेण क्रथकैशिकानां स्वयंवरार्थं स्वसुर् इन्दुमत्याः । आप्तः कुमारानयनोत्सुकेन भोजेन दूतो रघवे विसृष्टः
atheśvareṇa krathakaiśikānāṃ svayaṃvarārthaṃ svasur indumatyāḥ / āptaḥ kumārānayanotsukena bhojena dūto raghave visṛṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं श्लाघ्यसंबन्धम् असौ विचिन्त्य दारक्रियायोग्यदशं च पुत्रम् । प्रस्थापयाम् आस ससैन्यम् एनम् ऋद्धां विदर्भाधिपराजधानीम्
taṃ ślāghyasaṃbandham asau vicintya dārakriyāyogyadaśaṃ ca putram / prasthāpayām āsa sasainyam enam ṛddhāṃ vidarbhādhiparājadhānīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योपकार्यारचितोपकारा वन्येतरा जानपदोपदाभिः । मार्गे निवासा मनुजेन्द्रसूनोर् बभूवुर् उद्यानविहारकल्पाः
tasyopakāryāracitopakārā vanyetarā jānapadopadābhiḥ / mārge nivāsā manujendrasūnor babhūvur udyānavihārakalpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नर्मदारोधसि शीकरार्द्रैर् मरुद्भिर् आनर्तितनक्तमाले । निवेशयाम् आस विलङ्घिताध्वा क्लान्तं रजोधूसरकेतु सैन्यम्
sa narmadārodhasi śīkarārdrair marudbhir ānartitanaktamāle / niveśayām āsa vilaṅghitādhvā klāntaṃ rajodhūsaraketu sainyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपरिष्टाद् भ्रमरैर् भ्रमद्भिः प्राक् सूचितान्तःसलिलप्रवेशः । निर्धौत दानामलगण्डभित्तिर् यन्यः सरित्तो गज उन्ममज्ज
athopariṣṭād bhramarair bhramadbhiḥ prāk sūcitāntaḥsalilapraveśaḥ / nirdhauta dānāmalagaṇḍabhittir yanyaḥ saritto gaja unmamajja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःशेषविक्षालितधातुनापि वप्रक्रियाम् ऋक्षवतस् तटेषु । नीलोर्ध्वरेखाशबलेन शंसन् दन्तद्वयेनाश्मविकुण्ठितेन
niḥśeṣavikṣālitadhātunāpi vaprakriyām ṛkṣavatas taṭeṣu / nīlordhvarekhāśabalena śaṃsan dantadvayenāśmavikuṇṭhitena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहारविक्षेपलघुक्रियेण हस्तेन तीराभिमुखः सशब्दम् । बभौ स भिन्दन् बृहतस् तरङ्गान् वार्यर्गलाभङ्ग इव प्रवृत्तः स भोगिभोगाधिकपीवरेण हस्तेन तीराभिमुखः सशब्दम् । संवर्धितार्त्धप्रहितेन दीर्घान् चिक्षेप वारीपरिघान् इवोर्मीन्
saṃhāravikṣepalaghukriyeṇa hastena tīrābhimukhaḥ saśabdam / babhau sa bhindan bṛhatas taraṅgān vāryargalābhaṅga iva pravṛttaḥ sa bhogibhogādhikapīvareṇa hastena tīrābhimukhaḥ saśabdam / saṃvardhitārtdhaprahitena dīrghān cikṣepa vārīparighān ivormīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलोपमः शैवलमञ्जरीणां जालानि कर्षन्न् उरसा स पश्चात् । पूर्वं तदुत्पीडितवारिराशिः सरित्प्रवाहस् तटम् उत्ससर्प कारण्डवोत्सृष्टमृदुप्रत्नानाः पुलिन्दयोषाम्बुविहारकाञ्चीः । कर्षन् स शैवाललता नदीषः स्कन्धावलग्नास् तटम् उत्ससर्प
śailopamaḥ śaivalamañjarīṇāṃ jālāni karṣann urasā sa paścāt / pūrvaṃ tadutpīḍitavārirāśiḥ saritpravāhas taṭam utsasarpa kāraṇḍavotsṛṣṭamṛdupratnānāḥ pulindayoṣāmbuvihārakāñcīḥ / karṣan sa śaivālalatā nadīṣaḥ skandhāvalagnās taṭam utsasarpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैकनागस्य कपोलभित्त्योर् जलावगाहक्षणमात्रशान्ता । वन्येतरानेकपदर्शनेन पुनर् दिदीपे मददुर्दिनश्रीः
tasyaikanāgasya kapolabhittyor jalāvagāhakṣaṇamātraśāntā / vanyetarānekapadarśanena punar didīpe madadurdinaśrīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाहम् असह्यम् आघ्राय मदं तदीयम् । विलङ्घिताधोरणतीव्रयत्नाः सेनागजेन्द्रा विमुखा बभूवुः
saptacchadakṣīrakaṭupravāham asahyam āghrāya madaṃ tadīyam / vilaṅghitādhoraṇatīvrayatnāḥ senāgajendrā vimukhā babhūvuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च्छिन्नबन्धद्रुतयुग्यशून्यं भग्नाक्षपर्यस्तरथं क्षणेन । रामापरिताणविहस्तयोधं सेनानिवेशं तुमुलं चकार
sa cchinnabandhadrutayugyaśūnyaṃ bhagnākṣaparyastarathaṃ kṣaṇena / rāmāparitāṇavihastayodhaṃ senāniveśaṃ tumulaṃ cakāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आपतन्तं नृपतेर् अवध्यो वन्यः करीति श्रुतवान् कुमारः । निवर्तयिष्यन् विशिखेन कुम्भे जघान नात्यायतकृष्टशार्ङ्गः
tam āpatantaṃ nṛpater avadhyo vanyaḥ karīti śrutavān kumāraḥ / nivartayiṣyan viśikhena kumbhe jaghāna nātyāyatakṛṣṭaśārṅgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विद्धमात्रः किल नागरूपम् उत्सृज्य तद्विस्मितसैन्यदृष्टः । स्फुरत्प्रभामण्डलमध्यवर्ति कान्तं वपुर् व्योमचरं प्रपेदे
sa viddhamātraḥ kila nāgarūpam utsṛjya tadvismitasainyadṛṣṭaḥ / sphuratprabhāmaṇḍalamadhyavarti kāntaṃ vapur vyomacaraṃ prapede
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रभावोपनतैः कुमारं कल्पद्रुमोत्थैर् अवकीर्य पुष्पैः । उवाच वाग्मी दशनप्रभाभिः संवर्धितोरःस्थलतारहारः
atha prabhāvopanataiḥ kumāraṃ kalpadrumotthair avakīrya puṣpaiḥ / uvāca vāgmī daśanaprabhābhiḥ saṃvardhitoraḥsthalatārahāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतङ्गशापाद् अवलेपमूलाद् अवाप्तवान् अस्मि मतङ्गजत्वम् । अवेहि गन्धर्वपतेस् तनूजं प्रियंवदं मां प्रियदर्शनस्य
mataṅgaśāpād avalepamūlād avāptavān asmi mataṅgajatvam / avehi gandharvapates tanūjaṃ priyaṃvadaṃ māṃ priyadarśanasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चानुनीतः प्रणतेन पश्चान् मया महर्षिर् मृदुताम् अगच्छत् । उष्णत्वम् अग्न्यातपसंप्रयोगाच् छैत्यं हि यत् सा प्रकृतिर् जलस्य
sa cānunītaḥ praṇatena paścān mayā maharṣir mṛdutām agacchat / uṣṇatvam agnyātapasaṃprayogāc chaityaṃ hi yat sā prakṛtir jalasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो यदा ते भेत्स्यत्य् अजः कुम्भम् अयोमुखेन । संयोक्ष्यसे स्वेन वपुर्महिम्ना तदेत्य् अवोचत् स तपोनिधिर् माम्
ikṣvākuvaṃśaprabhavo yadā te bhetsyaty ajaḥ kumbham ayomukhena / saṃyokṣyase svena vapurmahimnā tadety avocat sa taponidhir mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमोचितः सत्त्ववता त्वयाहं शापाच् चिरप्रार्थितदर्शनेन । प्रतिप्रियं चेद् भवतो न कुर्यां वृथा हि मे स्यात् स्वपदोपलब्धिः
saṃmocitaḥ sattvavatā tvayāhaṃ śāpāc ciraprārthitadarśanena / pratipriyaṃ ced bhavato na kuryāṃ vṛthā hi me syāt svapadopalabdhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमोहनं नाम सखे ममास्त्रं प्रयोगसंहारविभक्तमन्त्रम् । गान्धर्वम् आधत्स्व यतः प्रयोक्तुर् न चारिहिंसा विजयश् च हस्ते
saṃmohanaṃ nāma sakhe mamāstraṃ prayogasaṃhāravibhaktamantram / gāndharvam ādhatsva yataḥ prayoktur na cārihiṃsā vijayaś ca haste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं ह्रिया मां प्रति यन् मुहूर्तं दयापरो ऽभुः प्रहरन्न् अपि त्वम् । तस्माद् उपच्छन्दयति प्रयोजं मयि त्वया न प्रतिशेधरौक्ष्यम्
alaṃ hriyā māṃ prati yan muhūrtaṃ dayāparo 'bhuḥ praharann api tvam / tasmād upacchandayati prayojaṃ mayi tvayā na pratiśedharaukṣyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्य् उपस्पृश्य पयः पवित्रं सोमोध्बवायाः सरितो नृसोमः । उदङ्मुखः सो ऽस्त्रविद् अस्त्रमन्त्रं जग्राह तस्मान् निगृहीतशापात्
tathety upaspṛśya payaḥ pavitraṃ somodhbavāyāḥ sarito nṛsomaḥ / udaṅmukhaḥ so 'stravid astramantraṃ jagrāha tasmān nigṛhītaśāpāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोर् अध्वनि दैवयोगाद् आसेदुषोः सख्यम् अचिन्त्यहेतु । एको ययौ चैत्ररथपदेशान् सौराज्यरम्यान् अपरो विदर्भान्
evaṃ tayor adhvani daivayogād āseduṣoḥ sakhyam acintyahetu / eko yayau caitrarathapadeśān saurājyaramyān aparo vidarbhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तस्थिवांसं नगरोपकण्ठे तदागमारूढगुरुप्रहर्षः । प्रत्युज्जगाम क्रथकैशिकेन्द्रश् चन्द्रं प्रवृद्धोर्मिर् इवोर्मिमाली
taṃ tasthivāṃsaṃ nagaropakaṇṭhe tadāgamārūḍhagurupraharṣaḥ / pratyujjagāma krathakaiśikendraś candraṃ pravṛddhormir ivormimālī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेश्य चैनं पुरम् अग्रयायी नीचैस् तथोपाचरद् अर्पितश्रीः । मेने यथा तत्र जनः समेतो वैदर्भम् आगन्तुम् अजं गृहेशम्
praveśya cainaṃ puram agrayāyī nīcais tathopācarad arpitaśrīḥ / mene yathā tatra janaḥ sameto vaidarbham āgantum ajaṃ gṛheśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य्ऽ आधिकारपुरुषैः प्रणतैः प्रदिष्टां प्राग्द्वारवेदिविनिवेशितपूर्ण कुम्भाम् । मेने यथा तत्र जनः समेतो बाल्यात् पराम् इव दशां मदनो ऽध्युवास
tasy' ādhikārapuruṣaiḥ praṇataiḥ pradiṣṭāṃ prāgdvāravediviniveśitapūrṇa kumbhām / mene yathā tatra janaḥ sameto bālyāt parām iva daśāṃ madano 'dhyuvāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्वयंवरसमाहृतराजलोकं कन्याललाम कमनीयम् अजस्य लिप्सोः । भावावबोधकलुषा दयितेव रात्रौ निद्रा चिरेण नयनाभिमुखी बभूव
tatra svayaṃvarasamāhṛtarājalokaṃ kanyālalāma kamanīyam ajasya lipsoḥ / bhāvāvabodhakaluṣā dayiteva rātrau nidrā cireṇa nayanābhimukhī babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं कर्णभूषणनिपीडितपीवरांसं शय्योत्तरच्छदविमर्दकृशाङ्गरागम् । सूतात्मजाः सवयसः प्रथितप्रबोधं) प्राबोधयन्न् उषसि वाग्भिर् उदारवाचः
taṃ karṇabhūṣaṇanipīḍitapīvarāṃsaṃ śayyottaracchadavimardakṛśāṅgarāgam / sūtātmajāḥ savayasaḥ prathitaprabodhaṃ) prābodhayann uṣasi vāgbhir udāravācaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रिर् गता मतिमतां वर मुञ्च शय्यां धात्रा द्विधैव ननु धूर् जगतो विभक्ता । ताम् एकतस् तव बिभर्ति गुरुर् विनिद्रस् तस्या भवान् अपरधुर्यपदावलम्बी
rātrir gatā matimatāṃ vara muñca śayyāṃ dhātrā dvidhaiva nanu dhūr jagato vibhaktā / tām ekatas tava bibharti gurur vinidras tasyā bhavān aparadhuryapadāvalambī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्रावशेन भवताप्य् अनपेक्षमाणा पर्युत्सुकत्वम् अबला निशि खण्डितेव । लक्ष्मीर् विनोदयति येन दिगन्तलम्बी सो ऽपि त्वदाननरुचिं विजहाति चन्द्रः
nidrāvaśena bhavatāpy anapekṣamāṇā paryutsukatvam abalā niśi khaṇḍiteva / lakṣmīr vinodayati yena digantalambī so 'pi tvadānanaruciṃ vijahāti candraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वल्गुना युगपदुन्मिषितेन तावत् सद्यः परपरतुलाम् अधिरोहतां द्वे । प्रस्पन्दमानपरुषेतरतारम् अन्तश् चक्षुस् तव प्रचलितभ्रमरं च पद्मम्
tad valgunā yugapadunmiṣitena tāvat sadyaḥ paraparatulām adhirohatāṃ dve / praspandamānaparuṣetaratāram antaś cakṣus tava pracalitabhramaraṃ ca padmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृन्ताच् छ्लथं हरति पुष्पम् अनोकहानां संसृज्यते सरसिजैर् अरुणाम्शुभिन्नैः । स्वाभाविकं परगुणेन विभातवायुः सौरभ्यम् ईप्सुर् इव ते मुखमारुतस्य
vṛntāc chlathaṃ harati puṣpam anokahānāṃ saṃsṛjyate sarasijair aruṇāmśubhinnaiḥ / svābhāvikaṃ paraguṇena vibhātavāyuḥ saurabhyam īpsur iva te mukhamārutasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रोदरेषु पैतं तरुपल्लवेषु निर्धौत हारगुलिकाविशदं हिमाम्भः । आभाति लब्धपरभागतयाधरोष्ठे लीलास्मितं सदशनार्चिर् इव त्वदीयम्
tāmrodareṣu paitaṃ tarupallaveṣu nirdhauta hāragulikāviśadaṃ himāmbhaḥ / ābhāti labdhaparabhāgatayādharoṣṭhe līlāsmitaṃ sadaśanārcir iva tvadīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् प्रतापनिधिर् आक्रमते न भानुर् अह्नाय तावद् अरुणेन तमो निरस्तम् । आयोधनाग्रसरतां त्वयि वीर याते किं वा रिपूंस् तव गुरुः स्वयम् उच्छिनत्ति
yāvat pratāpanidhir ākramate na bhānur ahnāya tāvad aruṇena tamo nirastam / āyodhanāgrasaratāṃ tvayi vīra yāte kiṃ vā ripūṃs tava guruḥ svayam ucchinatti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शय्यां जहत्य् उभयपक्षविनीतनिद्राः स्तम्बेरमा मुखरशृङ्खलकर्षिणस् ते । येषां विभान्ति तरुणारुणरागयोगाद् भिन्नाद्रिगैरिकतटा इव दन्तकोषाः
śayyāṃ jahaty ubhayapakṣavinītanidrāḥ stamberamā mukharaśṛṅkhalakarṣiṇas te / yeṣāṃ vibhānti taruṇāruṇarāgayogād bhinnādrigairikataṭā iva dantakoṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घेष्व् अमी नियमिताः पटमण्डपेषु निद्रां विहाय वनजाक्ष वनायुदेश्याः । वक्त्रोष्मणा मलिनयन्ति पुरोगतानि लेह्यानि सैन्धवशिलाशकलानि वाहाः
dīrgheṣv amī niyamitāḥ paṭamaṇḍapeṣu nidrāṃ vihāya vanajākṣa vanāyudeśyāḥ / vaktroṣmaṇā malinayanti purogatāni lehyāni saindhavaśilāśakalāni vāhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति विरलभक्तिर् म्लानपुष्पोपहारः स्वकिरण्परिवेषोध्बेदशून्याः प्रदीपाः । अयम् अपि च गिरं नस् त्वत्प्रबोधप्रयुक्ताम् अनुवदति शुकस् ते मञ्जुवाक् पञ्जरस्थः
bhavati viralabhaktir mlānapuṣpopahāraḥ svakiraṇpariveṣodhbedaśūnyāḥ pradīpāḥ / ayam api ca giraṃ nas tvatprabodhaprayuktām anuvadati śukas te mañjuvāk pañjarasthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विरचितवाग्भिर् बन्दिपुत्रैः कुमारः सपदि विगतनिद्रस् तल्पम् उज्झां चकार । मदपटु निनदद्भिर् बोधितो राजहंसैः सुरगज इव गाङ्गं सैकतं सुप्रतीकः
iti viracitavāgbhir bandiputraiḥ kumāraḥ sapadi vigatanidras talpam ujjhāṃ cakāra / madapaṭu ninadadbhir bodhito rājahaṃsaiḥ suragaja iva gāṅgaṃ saikataṃ supratīkaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विधिम् अवसाय्य शास्त्रदृष्टं दिवसमुखोचितम् अञ्चिताक्षिपक्ष्मा । कुशलविरचितानुकूलवेषः क्षितिपसमाजम् अगात् स्वयंवरस्थम्
atha vidhim avasāyya śāstradṛṣṭaṃ divasamukhocitam añcitākṣipakṣmā / kuśalaviracitānukūlaveṣaḥ kṣitipasamājam agāt svayaṃvarastham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.