Naragari: Rajanighantu 17

मांसं तु पिशितं क्रव्यं पलं तु रस्यमस्रजम् । पललं जाङ्गलं कीरम् आमिषं च तद् उच्यते

māṃsaṃ tu piśitaṃ kravyaṃ palaṃ tu rasyamasrajam / palalaṃ jāṅgalaṃ kīram āmiṣaṃ ca tad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योहतस्य मांसं श्रेष्ठं हरिणादिकस्य यूनस् तु । ज्ञेयं सुगन्धि पथ्यं जाङ्गलदेशस्थितस्य पथ्यतमम्

sadyohatasya māṃsaṃ śreṣṭhaṃ hariṇādikasya yūnas tu / jñeyaṃ sugandhi pathyaṃ jāṅgaladeśasthitasya pathyatamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालस्य वृद्धस्य कृशस्य रोगिणो विषाग्निदग्धस्य मृतस्य चाम्बुषु । त्याज्यं मृगादेः पिशितं तु तस्य विगन्धि शुष्कं च चिरस्थितं च

bālasya vṛddhasya kṛśasya rogiṇo viṣāgnidagdhasya mṛtasya cāmbuṣu / tyājyaṃ mṛgādeḥ piśitaṃ tu tasya vigandhi śuṣkaṃ ca cirasthitaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं मांसं वातविध्वंसि वृष्यं बल्यं रुच्यं बृंहणं तच्च मांसम् । देशस्थानाच्चात्मसंस्थं स्वभावैर्भूयो नानारूपतां याति नूनम्

sarvaṃ māṃsaṃ vātavidhvaṃsi vṛṣyaṃ balyaṃ rucyaṃ bṛṃhaṇaṃ tacca māṃsam / deśasthānāccātmasaṃsthaṃ svabhāvairbhūyo nānārūpatāṃ yāti nūnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रानूपीयमांसं गवयरुरुमृगक्रोडगण्डादिकानां स्निग्धं पथ्यं च बल्यं लघु शशशिखराद्युद्भवं जाङ्गलीयम् । पुष्टिं दीप्तिं च दत्ते रुचिकृदथ लघु स्वादु साधारणीयं वृष्यं बल्यं च रुच्यं रुरुहरिणमृगक्रोडसारङ्गकाणाम्

tatrānūpīyamāṃsaṃ gavayarurumṛgakroḍagaṇḍādikānāṃ snigdhaṃ pathyaṃ ca balyaṃ laghu śaśaśikharādyudbhavaṃ jāṅgalīyam / puṣṭiṃ dīptiṃ ca datte rucikṛdatha laghu svādu sādhāraṇīyaṃ vṛṣyaṃ balyaṃ ca rucyaṃ ruruhariṇamṛgakroḍasāraṅgakāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसं सारसहंसरात्रिविरहिक्रौञ्चादिजं शीतलं स्निग्धं वातकफापहं गुरु ततः स्वादु त्रिदोषापहम् । पथ्यं लावकतित्तिरादिजनितं वृष्यं लघु स्यात् परं चक्रक्रौञ्चमयूरतित्तिरभवं देशत्रयादीदृशम्

māṃsaṃ sārasahaṃsarātrivirahikrauñcādijaṃ śītalaṃ snigdhaṃ vātakaphāpahaṃ guru tataḥ svādu tridoṣāpaham / pathyaṃ lāvakatittirādijanitaṃ vṛṣyaṃ laghu syāt paraṃ cakrakrauñcamayūratittirabhavaṃ deśatrayādīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुतो विलम्बितश् चैव प्लवश् चेति गतैस् त्रयः । स्थानतो ऽपि त्रयस् ते तु बिलस्थलजलाश्रयाः

druto vilambitaś caiva plavaś ceti gatais trayaḥ / sthānato 'pi trayas te tu bilasthalajalāśrayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनस्ते तु प्रसहनाः प्रतुदा विष्किरा इति । स्वभावतस्त्रयः प्रोक्ताः क्रमशो मृगपक्षिणः

punaste tu prasahanāḥ pratudā viṣkirā iti / svabhāvatastrayaḥ proktāḥ kramaśo mṛgapakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैषां क्रमशो लक्ष्मगुणान् वक्ष्यामि वर्गशः । एवं नवविधाः प्रोक्तास् त एव मृगपक्षिणः

athaiṣāṃ kramaśo lakṣmaguṇān vakṣyāmi vargaśaḥ / evaṃ navavidhāḥ proktās ta eva mṛgapakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजशशहरिणादयः स्वयं ये द्रुतगमना द्रुतसंज्ञकाः स्मृतास्ते । तदुदितपललं च पथ्यबल्यं रचयति वीर्यमदप्रदं लघु स्यात्

ajaśaśahariṇādayaḥ svayaṃ ye drutagamanā drutasaṃjñakāḥ smṛtāste / taduditapalalaṃ ca pathyabalyaṃ racayati vīryamadapradaṃ laghu syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजखड्गमुखा महामृगा निजगत्यैव विलम्बिताः स्मृतास्ते । बलकृत्पिशितं च पिच्छलं कफकासानिलमान्द्यदं गुरु स्यात्

gajakhaḍgamukhā mahāmṛgā nijagatyaiva vilambitāḥ smṛtāste / balakṛtpiśitaṃ ca picchalaṃ kaphakāsānilamāndyadaṃ guru syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारसहंसबलाकाश् चक्रक्रौञ्चादयो जले प्लवनात् । प्लवसंज्ञाः कथितास्ते तन्मांसं गुरूष्णं च बलदायि

sārasahaṃsabalākāś cakrakrauñcādayo jale plavanāt / plavasaṃjñāḥ kathitāste tanmāṃsaṃ gurūṣṇaṃ ca baladāyi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिनकुलशल्यगोधामूषकमुख्या बिलेशयाः कथिताः । श्वासानिलकासहरं तन्मांसं पित्तदाहकरम्

ahinakulaśalyagodhāmūṣakamukhyā bileśayāḥ kathitāḥ / śvāsānilakāsaharaṃ tanmāṃsaṃ pittadāhakaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोडरुरुकुरङ्गाद्या विविधा ये मृगादयः । स्थलेशयास्तु ते सर्वे मांसं सर्वगुणावहम्

kroḍarurukuraṅgādyā vividhā ye mṛgādayaḥ / sthaleśayāstu te sarve māṃsaṃ sarvaguṇāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

झषमकरनक्रकर्कटकूर्मप्रमुखा जलेशयाः कथिताः । मांसं तेषां तु सरं वृष्यं गुरु शिशिरबलसमीरकरम्

jhaṣamakaranakrakarkaṭakūrmapramukhā jaleśayāḥ kathitāḥ / māṃsaṃ teṣāṃ tu saraṃ vṛṣyaṃ guru śiśirabalasamīrakaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शार्दूलसिंहशरभर्क्षतरक्षुमुख्या ये ऽन्ये प्रसह्य विनिहन्त्यभिवर्तयन्ति । ते कीर्तिताः प्रसहनाः पललं तदीयम् अर्शःप्रमेहजठरामयजाड्यहारि

śārdūlasiṃhaśarabharkṣatarakṣumukhyā ye 'nye prasahya vinihantyabhivartayanti / te kīrtitāḥ prasahanāḥ palalaṃ tadīyam arśaḥpramehajaṭharāmayajāḍyahāri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोक्ता निष्कृष्यामिषं स प्रतुदः प्रोक्तो गृध्रश्येनकाकादिको यः । मांसं तस्य स्वादु संतर्पणं च स्निग्धं बल्यं पित्तदाहास्रदायि

bhoktā niṣkṛṣyāmiṣaṃ sa pratudaḥ prokto gṛdhraśyenakākādiko yaḥ / māṃsaṃ tasya svādu saṃtarpaṇaṃ ca snigdhaṃ balyaṃ pittadāhāsradāyi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ष्याश्च कुक्कुटकपोतकतित्तिराद्याः क्षौणीं विलिख्य नखरैः खलु वर्तयन्ति । ते विष्किराः प्रकथिताः पिशितं तदीयं वृष्यं कषायमधुरं शिशिरं च रुच्यम्

bhakṣyāśca kukkuṭakapotakatittirādyāḥ kṣauṇīṃ vilikhya nakharaiḥ khalu vartayanti / te viṣkirāḥ prakathitāḥ piśitaṃ tadīyaṃ vṛṣyaṃ kaṣāyamadhuraṃ śiśiraṃ ca rucyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयमेव गुणो ज्ञेयः पक्षिणां च यथाक्रमम् । सर्वस्थानविशेषेण संख्या च गतिर् उच्यते

ayameva guṇo jñeyaḥ pakṣiṇāṃ ca yathākramam / sarvasthānaviśeṣeṇa saṃkhyā ca gatir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र स्थिता ये गतितो ऽपि देशादन्यत्र याता मृगपक्षिमुख्याः । स्वस्वोचितस्थाननिवर्तनेन मांसे ऽपि तेषां गुणपर्ययाः स्युः

yatra sthitā ye gatito 'pi deśādanyatra yātā mṛgapakṣimukhyāḥ / svasvocitasthānanivartanena māṃse 'pi teṣāṃ guṇaparyayāḥ syuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसं खड्गमृगोत्थं तु बलकृद् बृंहणं गुरु

māṃsaṃ khaḍgamṛgotthaṃ tu balakṛd bṛṃhaṇaṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गवयस्यामिषं बल्यं रुच्यं वृष्यं च बृंहणम्

gavayasyāmiṣaṃ balyaṃ rucyaṃ vṛṣyaṃ ca bṛṃhaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुरुक्रव्यं गुरु स्निग्धं मन्दवह्निबलप्रदम्

rurukravyaṃ guru snigdhaṃ mandavahnibalapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूतं गोभवं क्रव्यं गुरु वातकफप्रदम्

apūtaṃ gobhavaṃ kravyaṃ guru vātakaphapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनमहिषामिषं स्याद् ईषल्लघु दीपनं च बलदायि

vanamahiṣāmiṣaṃ syād īṣallaghu dīpanaṃ ca baladāyi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामीणमहिषमांसं स्निग्धं निद्राकरं च पित्तहरम्

grāmīṇamahiṣamāṃsaṃ snigdhaṃ nidrākaraṃ ca pittaharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तिक्रव्यं गुरु स्निग्धं वातलं श्लेष्मकारकम् । बहुपुष्टिप्रदं चैव दुर्जरं मन्दवह्निदम्

hastikravyaṃ guru snigdhaṃ vātalaṃ śleṣmakārakam / bahupuṣṭipradaṃ caiva durjaraṃ mandavahnidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमांसं भवेद् उष्णं वातघ्नं बलदं लघु । पित्तदाहप्रदं नृणां तद् एतच्चातिसेवनात्

aśvamāṃsaṃ bhaved uṣṇaṃ vātaghnaṃ baladaṃ laghu / pittadāhapradaṃ nṛṇāṃ tad etaccātisevanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्ट्रमांसं तु शिशिरं त्रिदोषशमनं लघु । बलपुष्टिप्रदं रुच्यं मधुरं वीर्यवर्धनम्

uṣṭramāṃsaṃ tu śiśiraṃ tridoṣaśamanaṃ laghu / balapuṣṭipradaṃ rucyaṃ madhuraṃ vīryavardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्दभप्रभवं मांसं किंचिद् गुरु बलप्रदम् । रुच्यं तु वन्यजं शैत्यं बहुवीर्यबलप्रदम्

gardabhaprabhavaṃ māṃsaṃ kiṃcid guru balapradam / rucyaṃ tu vanyajaṃ śaityaṃ bahuvīryabalapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एणस्य मांसं लघुशीतवृष्यं त्रिदोषहृत् षड्रसजं च रुच्यम्

eṇasya māṃsaṃ laghuśītavṛṣyaṃ tridoṣahṛt ṣaḍrasajaṃ ca rucyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरङ्गमांसं मधुरं च तद्वत् कफापहं मांसदपित्तनाशि

kuraṅgamāṃsaṃ madhuraṃ ca tadvat kaphāpahaṃ māṃsadapittanāśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारङ्गं जाङ्गलं स्निग्धं मधुरं लघु वृष्यकम्

sāraṅgaṃ jāṅgalaṃ snigdhaṃ madhuraṃ laghu vṛṣyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखरीसम्भवं मांसं लघु हृद्यं बलप्रदम्

śikharīsambhavaṃ māṃsaṃ laghu hṛdyaṃ balapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराहमांसं गुरु वातहारि वृष्यं बलस्वेदकरं वनोत्थम्

varāhamāṃsaṃ guru vātahāri vṛṣyaṃ balasvedakaraṃ vanottham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्गुरु ग्रामवराहमांसं तनोति मेदो बलवीर्यवृद्धिम्

tasmādguru grāmavarāhamāṃsaṃ tanoti medo balavīryavṛddhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरशृङ्गस्य मांसं तु गुरु स्निग्धं कफप्रदम् । बल्यं वृष्यकरं पुष्टिकिंचिद्वातकरं परम्

śaraśṛṅgasya māṃsaṃ tu guru snigdhaṃ kaphapradam / balyaṃ vṛṣyakaraṃ puṣṭikiṃcidvātakaraṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छागमांसं लघु स्निग्धं नातिशीतं रुचिप्रदम् । निर्दोषं वातपित्तघ्नं मधुरं बलपुष्टिदम्

chāgamāṃsaṃ laghu snigdhaṃ nātiśītaṃ rucipradam / nirdoṣaṃ vātapittaghnaṃ madhuraṃ balapuṣṭidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छागपोतभवं मांसं लघु शीतं प्रमेहजित् । ईषल्लघु बलं दत्ते तद् एव तृणचारिणः

chāgapotabhavaṃ māṃsaṃ laghu śītaṃ pramehajit / īṣallaghu balaṃ datte tad eva tṛṇacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औरभ्रं मधुरं शीतं गुरु विष्टम्भि बृंहणम्

aurabhraṃ madhuraṃ śītaṃ guru viṣṭambhi bṛṃhaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविकं मधुरं मांसं किंचिद् गुरु बलप्रदम्

āvikaṃ madhuraṃ māṃsaṃ kiṃcid guru balapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्यमांसं गुरु स्निग्धं दीपनं श्वासकासजित्

śalyamāṃsaṃ guru snigdhaṃ dīpanaṃ śvāsakāsajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिच्छिलं नाकुलं मांसं वातघ्नं श्लेष्मपित्तकृत्

picchilaṃ nākulaṃ māṃsaṃ vātaghnaṃ śleṣmapittakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोधामांसं तु वातघ्नं श्वासकासहरं च तत्

godhāmāṃsaṃ tu vātaghnaṃ śvāsakāsaharaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशमांसं त्रिदोषघ्नं दीपनं श्वासकासजित्

śaśamāṃsaṃ tridoṣaghnaṃ dīpanaṃ śvāsakāsajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये बिलेशया ये स्युः कोकडोन्दुरुकादयः । मांसं च गर्हितं तेषां मान्द्यं गौरवदुर्जरम्

anye bileśayā ye syuḥ kokaḍondurukādayaḥ / māṃsaṃ ca garhitaṃ teṣāṃ māndyaṃ gauravadurjaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरण्यकुक्कुटक्रव्यं हृद्यं श्लेष्महरं लघु

āraṇyakukkuṭakravyaṃ hṛdyaṃ śleṣmaharaṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राम्यकुक्कुटजं स्निग्धं वातहृद् दीपनं गुरु

grāmyakukkuṭajaṃ snigdhaṃ vātahṛd dīpanaṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारीतपललं स्वादु कफपित्तास्रदोषजित्

hārītapalalaṃ svādu kaphapittāsradoṣajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धनं वीर्यबलयोस्तद्वदेव कपोतजम्

vardhanaṃ vīryabalayostadvadeva kapotajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारावतपलं स्निग्धं मधुरं गुरु शीतलम् । पित्तास्रदाहनुद्बल्यं तथान्यद् वीर्यवृद्धिदम्

pārāvatapalaṃ snigdhaṃ madhuraṃ guru śītalam / pittāsradāhanudbalyaṃ tathānyad vīryavṛddhidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धं तित्तिरिजं मांसं लघु वीर्यबलप्रदम् । कषायं मधुरं शीतं त्रिदोषशमनं परम्

snigdhaṃ tittirijaṃ māṃsaṃ laghu vīryabalapradam / kaṣāyaṃ madhuraṃ śītaṃ tridoṣaśamanaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वच्च लावकं मांसं पथ्यं ग्राहि लघु स्मृतम्

tadvacca lāvakaṃ māṃsaṃ pathyaṃ grāhi laghu smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वच्च वर्तकमांसं निर्दोषं वीर्यपुष्टिदम्

tadvacca vartakamāṃsaṃ nirdoṣaṃ vīryapuṣṭidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चटकायाः पलं शीतं लघु वृष्यं बलप्रदम्

caṭakāyāḥ palaṃ śītaṃ laghu vṛṣyaṃ balapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वच्चारण्यचटकक्रव्यं लघु च पथ्यदम्

tadvaccāraṇyacaṭakakravyaṃ laghu ca pathyadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चटकाच्छीतलं रुच्यं वृष्यं कापिञ्जलामिषम्

caṭakācchītalaṃ rucyaṃ vṛṣyaṃ kāpiñjalāmiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वच्चकोरजं मांसं वृष्यं च बलपुष्टिदम्

tadvaccakorajaṃ māṃsaṃ vṛṣyaṃ ca balapuṣṭidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रव्यं तु चक्रवाकस्य लघु स्निग्धं बलप्रदम् । वह्निकृत् सर्वशूलघ्नम् उष्णं वातामयापहम्

kravyaṃ tu cakravākasya laghu snigdhaṃ balapradam / vahnikṛt sarvaśūlaghnam uṣṇaṃ vātāmayāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारसस्य तु मांसं च मधुराम्लकषायकम् । महातीसारपित्तघ्नं ग्रहण्यर्शोरुजापहम्

sārasasya tu māṃsaṃ ca madhurāmlakaṣāyakam / mahātīsārapittaghnaṃ grahaṇyarśorujāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धहिमं गुरु वृष्यं मांसं जलपक्षिणां तु वातहरम्

snigdhahimaṃ guru vṛṣyaṃ māṃsaṃ jalapakṣiṇāṃ tu vātaharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेष्वपि च हंसमांसं वृष्यतमं तिमिरहरणं च

teṣvapi ca haṃsamāṃsaṃ vṛṣyatamaṃ timiraharaṇaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये बकबलाकाद्या गुरवो मांसभक्षणात् । अनुक्तं तु मृगादीनां मांसं ग्राह्यं हितादिषु

anye bakabalākādyā guravo māṃsabhakṣaṇāt / anuktaṃ tu mṛgādīnāṃ māṃsaṃ grāhyaṃ hitādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्याः स्निग्धोष्णगुरवो वातघ्ना रक्तपित्तदाः । तत्र कांश्चिदपि ब्रूमो विशेषगुणलक्षणान्

matsyāḥ snigdhoṣṇaguravo vātaghnā raktapittadāḥ / tatra kāṃścidapi brūmo viśeṣaguṇalakṣaṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोहितो गर्गरो भीरुर् बालको बर्बरस्तथा । छागलो रक्तमत्स्यो ऽथ महिषश् चाविलस् तथा

rohito gargaro bhīrur bālako barbarastathā / chāgalo raktamatsyo 'tha mahiṣaś cāvilas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातूको ऽलोमशा चापि ज्ञेया कर्णवशादयः । लक्ष्यलक्षणवीर्यादीन् कथयामि यथाक्रमम्

vātūko 'lomaśā cāpi jñeyā karṇavaśādayaḥ / lakṣyalakṣaṇavīryādīn kathayāmi yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णः शल्की श्वेतकुक्षिस्तु मत्स्यो यः श्रेष्ठोऽसौ रोहितो वृत्तवक्त्रः । कोष्णं बल्यं रोहितस्यापि मांसं वातं हन्ति स्निग्धमाप्नोति वीर्यम्

kṛṣṇaḥ śalkī śvetakukṣistu matsyo yaḥ śreṣṭho'sau rohito vṛttavaktraḥ / koṣṇaṃ balyaṃ rohitasyāpi māṃsaṃ vātaṃ hanti snigdhamāpnoti vīryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पीतवर्णो ऽपि च पिच्छिलाङ्गः पृष्ठे तु रेखाबहुलः सशल्कः । स गर्गरो बर्बरनादरूक्षो जडश् च शीतः कफवातदायी

yaḥ pītavarṇo 'pi ca picchilāṅgaḥ pṛṣṭhe tu rekhābahulaḥ saśalkaḥ / sa gargaro barbaranādarūkṣo jaḍaś ca śītaḥ kaphavātadāyī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठे पक्षौ द्वौ गले पुच्छकं चेत् सर्पाभः स्यात् फूत्कृतो वृत्ततुण्डः । ज्ञेयः शल्की मत्स्यको भीरुरुक्तः स्निग्धो वृष्यो दुर्जरो वातकारी

pṛṣṭhe pakṣau dvau gale pucchakaṃ cet sarpābhaḥ syāt phūtkṛto vṛttatuṇḍaḥ / jñeyaḥ śalkī matsyako bhīruruktaḥ snigdho vṛṣyo durjaro vātakārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिस्थूलो वृत्तवक्त्रोऽपि शस्तो धत्ते दन्तान् श्मश्रुलो दीर्घकायः । संध्यायां वा रात्रिशेषे च वर्यः प्रोक्तो बालः पथ्यबल्यः सुवृष्यः

nātisthūlo vṛttavaktro'pi śasto dhatte dantān śmaśrulo dīrghakāyaḥ / saṃdhyāyāṃ vā rātriśeṣe ca varyaḥ prokto bālaḥ pathyabalyaḥ suvṛṣyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठे कुक्षौ कण्टकी दीर्घतुण्डः सर्पाभो यः सो ऽप्ययं बर्बराख्यः । वाताटोपं सो ऽपि दत्ते जडश् च बल्यः स्निग्धो दुर्जरो वीर्यकारी

pṛṣṭhe kukṣau kaṇṭakī dīrghatuṇḍaḥ sarpābho yaḥ so 'pyayaṃ barbarākhyaḥ / vātāṭopaṃ so 'pi datte jaḍaś ca balyaḥ snigdho durjaro vīryakārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतं सुकायं समदीर्घवृत्तं निःशल्ककं छागलकं वदन्ति । नले द्विकण्टः किल तस्य पृष्ठे कण्टः सुपथ्यो रुचिदो बलप्रदः

śvetaṃ sukāyaṃ samadīrghavṛttaṃ niḥśalkakaṃ chāgalakaṃ vadanti / nale dvikaṇṭaḥ kila tasya pṛṣṭhe kaṇṭaḥ supathyo rucido balapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो रक्ताङ्गो नातिदीर्घो न चाल्पो नातिस्थूलो रक्तमत्स्यः स चोक्तः । शीतो रुच्यः पुष्टिकृद्दीपनोऽसौ नाशं धत्ते किंच दोषत्रयस्य

yo raktāṅgo nātidīrgho na cālpo nātisthūlo raktamatsyaḥ sa coktaḥ / śīto rucyaḥ puṣṭikṛddīpano'sau nāśaṃ dhatte kiṃca doṣatrayasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः कृष्णो दीर्घकायः स्यात् स्थूलशल्को बलाधिकः । मत्स्यो महिषनामासौ दीपनो बलवीर्यदः

yaḥ kṛṣṇo dīrghakāyaḥ syāt sthūlaśalko balādhikaḥ / matsyo mahiṣanāmāsau dīpano balavīryadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लाङ्गस् ताम्रपक्षो यः स्वल्पाङ्गश् चाविलाह्वयः । सुरुच्यो मधुरो बल्यो गुणाढ्यो वीर्यपुष्टिदः

śuklāṅgas tāmrapakṣo yaḥ svalpāṅgaś cāvilāhvayaḥ / surucyo madhuro balyo guṇāḍhyo vīryapuṣṭidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स्थूलाङ्गो माहिषाकारको यस् तालुस्थाने नीरजाभां दधाति । शल्कं स्थूलं यस्य वातूकको ऽसौ दत्ते वीर्यं दीपनं वृष्यदायी

yaḥ sthūlāṅgo māhiṣākārako yas tālusthāne nīrajābhāṃ dadhāti / śalkaṃ sthūlaṃ yasya vātūkako 'sau datte vīryaṃ dīpanaṃ vṛṣyadāyī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वितस्तिमानः श्वेताङ्गः सूक्ष्मशल्कः सुदीपनः । अलोमशाह्वयो मत्स्यो बलवीर्याङ्गपुष्टिदः

vitastimānaḥ śvetāṅgaḥ sūkṣmaśalkaḥ sudīpanaḥ / alomaśāhvayo matsyo balavīryāṅgapuṣṭidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वृत्तगौल्यः कृष्णाङ्गः शल्की कर्णवशाभिधः

yo vṛttagaulyaḥ kṛṣṇāṅgaḥ śalkī karṇavaśābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनः पाचनः पथ्यो वृष्यो ऽसौ बलपुष्टिदः

dīpanaḥ pācanaḥ pathyo vṛṣyo 'sau balapuṣṭidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःशल्का निन्दिता मत्स्याः सर्वे शल्कयुता हिताः । वपुःस्थैर्यकरा वीर्यबलपुष्टिविवर्धनाः

niḥśalkā ninditā matsyāḥ sarve śalkayutā hitāḥ / vapuḥsthairyakarā vīryabalapuṣṭivivardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रदकुल्याजलधिनिर्झरतडागवापीजले च ये मत्स्याः । ते तु जडा नादेया यथोत्तरं लघुतरास्तु नादेयाः

hradakulyājaladhinirjharataḍāgavāpījale ca ye matsyāḥ / te tu jaḍā nādeyā yathottaraṃ laghutarāstu nādeyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षाराम्बुमत्स्या गुरवो ऽस्रदाहदा विष्टम्भदास्ते लवणार्णवादिजाः । तानश्नतां स्वादुजलस्थिता अपि ज्ञेया जडास्तेऽपि तथा शृतानिमान्

kṣārāmbumatsyā guravo 'sradāhadā viṣṭambhadāste lavaṇārṇavādijāḥ / tānaśnatāṃ svādujalasthitā api jñeyā jaḍāste'pi tathā śṛtānimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलाटवीनगरभूजलचारिणो ये ये के ऽपि सत्त्वनिवहाः खलु सप्तसंख्याः । तन्मांसमत्र न वितथ्यम् अथाभ्यधायि ग्रन्थस्य विस्तरभयाच्च नवोपयोगात्

śailāṭavīnagarabhūjalacāriṇo ye ye ke 'pi sattvanivahāḥ khalu saptasaṃkhyāḥ / tanmāṃsamatra na vitathyam athābhyadhāyi granthasya vistarabhayācca navopayogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वं मांसं हितं सर्वं बलवीर्यविवर्धनम् । भृष्टमांसं विदाहि स्यादस्रवातादिदोषकृत्

pakvaṃ māṃsaṃ hitaṃ sarvaṃ balavīryavivardhanam / bhṛṣṭamāṃsaṃ vidāhi syādasravātādidoṣakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वार्धं पुरुषस्य तद्गुरुतरं पश्चार्धभागः स्त्रियाः स्त्री गुर्वी किल गुर्विणी यदि तथा योषिच्च तुल्या लघुः । पक्षी चेत्पुरुषो लघुः शृणु शिरःस्कन्धोरुपृष्ठे क्रमात् मांसं यच्च कटिस्थितं तदखिलं गुर्वेव सर्वात्मना

pūrvārdhaṃ puruṣasya tadgurutaraṃ paścārdhabhāgaḥ striyāḥ strī gurvī kila gurviṇī yadi tathā yoṣicca tulyā laghuḥ / pakṣī cetpuruṣo laghuḥ śṛṇu śiraḥskandhorupṛṣṭhe kramāt māṃsaṃ yacca kaṭisthitaṃ tadakhilaṃ gurveva sarvātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसरक्तादिधातूनां गुरुः स्यादुत्तरोत्तरम् मेढ्रवृक्कयकृन्मांसं वार्षणं चातिमात्रतः

rasaraktādidhātūnāṃ guruḥ syāduttarottaram meḍhravṛkkayakṛnmāṃsaṃ vārṣaṇaṃ cātimātrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं प्रतिस्थलविलाम्बुनभःप्रचारप्राण्यङ्गमांसगुणनिर्णयपूर्णम् एनम् । वर्गं विचार्य भिषजा विनियुज्यमानो भुक्त्वाशनं न विकृतिं समुपैति मर्त्यः

itthaṃ pratisthalavilāmbunabhaḥpracāraprāṇyaṅgamāṃsaguṇanirṇayapūrṇam enam / vargaṃ vicārya bhiṣajā viniyujyamāno bhuktvāśanaṃ na vikṛtiṃ samupaiti martyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यासीत् समितिद्विपाधिपबृहत्कुम्भान्तरस्थामिषप्रायाभ्यासपिपासयेव तरुणी नेत्राम्बुधारा द्विषाम् । तस्यायं पुरुषप्रतापसुहृदः श्रीमन्नृसिंहेशितुर् वर्गः सप्तदशो निषीदति कृतौ नामादिचूडामणौ

yasyāsīt samitidvipādhipabṛhatkumbhāntarasthāmiṣaprāyābhyāsapipāsayeva taruṇī netrāmbudhārā dviṣām / tasyāyaṃ puruṣapratāpasuhṛdaḥ śrīmannṛsiṃheśitur vargaḥ saptadaśo niṣīdati kṛtau nāmādicūḍāmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.