Naragari: Rajanighantu 19

दुर्गा भगवती चैव सैवोक्ता सत्यपाण्डवी

durgā bhagavatī caiva saivoktā satyapāṇḍavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलाका विषकण्ठी स्यात् शुष्काङ्गी दीर्घकंधरा

balākā viṣakaṇṭhī syāt śuṣkāṅgī dīrghakaṃdharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घर्मान्तकामुकी श्वेता मेघनादा जलाश्रया

gharmāntakāmukī śvetā meghanādā jalāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रः कोकश्चक्रवाको रथाङ्गो भूरिप्रेमा द्वंद्वचारी सहायः । कान्तः कामी रात्रिविश्लेषगामी रामावक्षोजोपमः कामुकश्च

cakraḥ kokaścakravāko rathāṅgo bhūripremā dvaṃdvacārī sahāyaḥ / kāntaḥ kāmī rātriviśleṣagāmī rāmāvakṣojopamaḥ kāmukaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारसो रसिकः कामी नीलाङ्गो भणितारवः । नीलकण्ठो रक्तनेत्रः काकवाक् कामिवल्लभः

sāraso rasikaḥ kāmī nīlāṅgo bhaṇitāravaḥ / nīlakaṇṭho raktanetraḥ kākavāk kāmivallabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टिट्टिभी पीतपादश्च सदालूता नृजागरः । निशाचरी चित्रपक्षी जलशायी सुचेतना

ṭiṭṭibhī pītapādaśca sadālūtā nṛjāgaraḥ / niśācarī citrapakṣī jalaśāyī sucetanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलकुक्कुटकश्चान्यो जलशायी जलस्थितः

jalakukkuṭakaścānyo jalaśāyī jalasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ठिकः पाशगडष् ठिक्को जलसार्यतिलाशयः

ṭhikaḥ pāśagaḍaṣ ṭhikko jalasāryatilāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलपक्षी महापक्षी जलसाघतिवासकः

jalapakṣī mahāpakṣī jalasāghativāsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलशायी मण्डलीनो मन्दगः श्लेष्मलोऽविषी । सराजी राजिमन्तश्च जलसर्पः स दुन्दुभिः

jalaśāyī maṇḍalīno mandagaḥ śleṣmalo'viṣī / sarājī rājimantaśca jalasarpaḥ sa dundubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विविगोडो निसश् चैव चित्री शल्पी च गोमुखः

dvivigoḍo nisaś caiva citrī śalpī ca gomukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये च प्लवगा ये ये ते सर्वे क्षुद्रसारसाः । श्वेताश्चित्राश्च धूम्राद्या नानावर्णानुगाह्वयाः

anye ca plavagā ye ye te sarve kṣudrasārasāḥ / śvetāścitrāśca dhūmrādyā nānāvarṇānugāhvayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसो धवलपक्षी स्यात् चक्राङ्गो मानसालयः

haṃso dhavalapakṣī syāt cakrāṅgo mānasālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलहंसस्तु कादम्बः कलनादो मरालकः

kalahaṃsastu kādambaḥ kalanādo marālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषु चञ्चुचरणेष्वरुणेषु राजहंसोऽपि धूसरतरेषु च मल्लिकाक्षः । कालेषु तेषु धवलः किल धार्तराष्ट्रः सो ऽप्येष धूसरतनुस्तु भवेद् अभव्यः

eteṣu cañcucaraṇeṣvaruṇeṣu rājahaṃso'pi dhūsaratareṣu ca mallikākṣaḥ / kāleṣu teṣu dhavalaḥ kila dhārtarāṣṭraḥ so 'pyeṣa dhūsaratanustu bhaved abhavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसी तु वरटा ज्ञेया वरला वारला च सा । मराली मञ्जुगमना चक्राङ्गी मृदुगामिनी

haṃsī tu varaṭā jñeyā varalā vāralā ca sā / marālī mañjugamanā cakrāṅgī mṛdugāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुक्कुटस्ताम्रचूडः स्यात् कालज्ञश् चरणायुधः । नियोद्धा कृकवाकुश्च विष्किरो नखरायुधः

kukkuṭastāmracūḍaḥ syāt kālajñaś caraṇāyudhaḥ / niyoddhā kṛkavākuśca viṣkiro nakharāyudhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात्कपोतः कोकदेवो धूसरो धूम्रलोचनः । दहनोऽग्निसहायश्च भीषणो गृहनाशनः

syātkapotaḥ kokadevo dhūsaro dhūmralocanaḥ / dahano'gnisahāyaśca bhīṣaṇo gṛhanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारावतः कलरवोऽरुणलोचनश्च पारापतो मदनकाकुरवश्च कामी । रक्तेक्षणो मदनमोहनवाग्विलासी कण्ठीरवो गृहकपोतक एष उक्तः

pārāvataḥ kalaravo'ruṇalocanaśca pārāpato madanakākuravaśca kāmī / raktekṣaṇo madanamohanavāgvilāsī kaṇṭhīravo gṛhakapotaka eṣa uktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारावतोऽन्यदेशीयः कामुको घुल्लुसारवः

pārāvato'nyadeśīyaḥ kāmuko ghullusāravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलपारावतः कामी ज्ञेयो गलरवश्च सः

jalapārāvataḥ kāmī jñeyo galaravaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकिलः परपुष्टः स्यात् कालः परभृतः पिकः । वसन्तदूतस्ताम्राक्षो गन्धर्वो मधुगायनः

kokilaḥ parapuṣṭaḥ syāt kālaḥ parabhṛtaḥ pikaḥ / vasantadūtastāmrākṣo gandharvo madhugāyanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासन्तः कलकण्ठश्च कामान्धः काकलीरवः । कुहूरवोऽन्यपुष्टश्च मत्तो मदनपाठकः

vāsantaḥ kalakaṇṭhaśca kāmāndhaḥ kākalīravaḥ / kuhūravo'nyapuṣṭaśca matto madanapāṭhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकिला त्व् अन्यपुष्टा स्यान्मत्ता परभृता च सा । सुकण्ठी मधुरालापा कलकण्ठी मधूदया

kokilā tv anyapuṣṭā syānmattā parabhṛtā ca sā / sukaṇṭhī madhurālāpā kalakaṇṭhī madhūdayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्तदूती ताम्राक्षी पिकी सा च कुहूरवा । वासन्ती कामगा चैव गन्धर्वा वनभूषणी

vasantadūtī tāmrākṣī pikī sā ca kuhūravā / vāsantī kāmagā caiva gandharvā vanabhūṣaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुकः कीरो रक्ततुण्डो मेधावी मञ्जुपाठकः

śukaḥ kīro raktatuṇḍo medhāvī mañjupāṭhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यो राजशुकः प्राज्ञः शतपत्त्रो नृपप्रियः

anyo rājaśukaḥ prājñaḥ śatapattro nṛpapriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारिका मधुरालापा दूती मेधाविनी च सा । कवरी कुत्सिताङ्गी च कष्कलाङ्गी च शारिका

sārikā madhurālāpā dūtī medhāvinī ca sā / kavarī kutsitāṅgī ca kaṣkalāṅgī ca śārikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतपादा ह्य् उज्ज्वलाक्षी रक्तचञ्चुश्च सारिका । पठन्ती पाठवार्ता च बुद्धिमती भूसारिका

pītapādā hy ujjvalākṣī raktacañcuśca sārikā / paṭhantī pāṭhavārtā ca buddhimatī bhūsārikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोराण्टिका गोकिराटी गोरिका कलहप्रिया

gorāṇṭikā gokirāṭī gorikā kalahapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चकोरश्चन्द्रिकापायी कौमुदीजीवनोऽपि सः । चातकस्तोककः सो ऽपि सारङ्गो मेघजीवनः

cakoraścandrikāpāyī kaumudījīvano'pi saḥ / cātakastokakaḥ so 'pi sāraṅgo meghajīvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारीतकस्तु हारीतस् तेजलश्च कपिञ्जलः

hārītakastu hārītas tejalaśca kapiñjalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूसरी पिङ्गला सूची भैरवी योगिनी जया । कुमारी सुविचित्रा च माता कोटरवासिनी

dhūsarī piṅgalā sūcī bhairavī yoginī jayā / kumārī suvicitrā ca mātā koṭaravāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलपा तु परोष्णी स्याज्जतुकाजिनपत्त्रिका

tailapā tu paroṣṇī syājjatukājinapattrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृङ्गः कुलिङ्गो धूम्याटो दार्वाघातः शतच्छदः

bhṛṅgaḥ kuliṅgo dhūmyāṭo dārvāghātaḥ śatacchadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्राटः स्याद्भरद्वाजः खञ्जनः खञ्जरीटकः । समन्तभद्रः कृष्णस्तु स्वल्पकृष्णः सुभद्रकः

vyāghrāṭaḥ syādbharadvājaḥ khañjanaḥ khañjarīṭakaḥ / samantabhadraḥ kṛṣṇastu svalpakṛṣṇaḥ subhadrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपवासी मुनिश्चैव चातुर्मास्यविदर्शनः । चाषः किकीदिविः प्रोक्तो नीलाङ्गः पुण्यदर्शनः

dvīpavāsī muniścaiva cāturmāsyavidarśanaḥ / cāṣaḥ kikīdiviḥ prokto nīlāṅgaḥ puṇyadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तको वर्तिको वर्तिर् गाञ्जिकायश्च कथ्यते

vartako vartiko vartir gāñjikāyaśca kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलविङ्कस्तु चटकः कामुको नीलकण्ठकः

kalaviṅkastu caṭakaḥ kāmuko nīlakaṇṭhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चटका कलविङ्की स्यात् चाटकैरस्तु तत्सुतः

caṭakā kalaviṅkī syāt cāṭakairastu tatsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूसरो ऽरण्यचटकः कुजो भूमिशयश्च सः । भारीटः श्यामचटकः शैशिरः कणभक्षकः

dhūsaro 'raṇyacaṭakaḥ kujo bhūmiśayaśca saḥ / bhārīṭaḥ śyāmacaṭakaḥ śaiśiraḥ kaṇabhakṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूसरो ऽन्यो ऽतिसूक्ष्मः स्यात् चटको धान्यभक्षकः । गृहकृत्यक्षमो भीरुः कृषिद्विष्टः कणप्रियः

dhūsaro 'nyo 'tisūkṣmaḥ syāt caṭako dhānyabhakṣakaḥ / gṛhakṛtyakṣamo bhīruḥ kṛṣidviṣṭaḥ kaṇapriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लावा तु लावकः प्रोक्तो लावः स च लवः स्मृतः

lāvā tu lāvakaḥ prokto lāvaḥ sa ca lavaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तित्तिरिस् तित्तिरश् चैव तैत्तिरो याजुषो गिरिः

tittiris tittiraś caiva taittiro yājuṣo giriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णो ऽन्यस् तित्तिरिः शूरः सुभूतिः परिपालकः

kṛṣṇo 'nyas tittiriḥ śūraḥ subhūtiḥ paripālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोत्रद्वेषी भूरिपक्षः शतायुः सिद्धिकारकः । क्षुद्रोलूकः शाकुनेयः पिङ्गलो डुण्डुलश्च सः । वृक्षाश्रयी बृहद्रावः पिङ्गलाक्षो भयंकरः

gotradveṣī bhūripakṣaḥ śatāyuḥ siddhikārakaḥ / kṣudrolūkaḥ śākuneyaḥ piṅgalo ḍuṇḍulaśca saḥ / vṛkṣāśrayī bṛhadrāvaḥ piṅgalākṣo bhayaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यामा वराही शकुनी कुमारी दुर्गा च देवी चटका च कृष्णा । स्यात्पोतकी पाण्डविका च वामा सा कालिका स्यात् सितबिम्बिनी च

śyāmā varāhī śakunī kumārī durgā ca devī caṭakā ca kṛṣṇā / syātpotakī pāṇḍavikā ca vāmā sā kālikā syāt sitabimbinī ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाकीटस्तु खद्योतः खज्योतिर् उपसूर्यकः

prabhākīṭastu khadyotaḥ khajyotir upasūryakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलिनी तैलकीटः स्यात् षड्बिम्बा दद्रुनाशिनी

tailinī tailakīṭaḥ syāt ṣaḍbimbā dadrunāśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रगोपस्तु वर्षाभू रक्तवर्णेन्द्रगोपकौ

śakragopastu varṣābhū raktavarṇendragopakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमरः षट्पदो भृङ्गः कलालापः शिलीमुखः । पुष्पंधयो द्विरेफो ऽलिर् मधुकृन्मधुपो द्विभः

bhramaraḥ ṣaṭpado bhṛṅgaḥ kalālāpaḥ śilīmukhaḥ / puṣpaṃdhayo dvirepho 'lir madhukṛnmadhupo dvibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भसरश् चञ्चरीको ऽलिः झङ्कारी मधुलोलुपः । इन्दीन्दिरश्च मधुलिट् मत्तो घुमुघुमारवः

bhasaraś cañcarīko 'liḥ jhaṅkārī madhulolupaḥ / indīndiraśca madhuliṭ matto ghumughumāravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्वणा मक्षिका नीला सरघा मधुमक्षिका

varvaṇā makṣikā nīlā saraghā madhumakṣikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धोली वरटा क्षुद्रा क्रूरा स्यात् क्षुद्रवर्वणा । रंरिकश् छत्रकारी च तीक्ष्णदंष्ट्रो महाविषः । पीतवर्णो दीर्घपादो मत्सर्यः क्रूरदंष्ट्रकः

gandholī varaṭā kṣudrā krūrā syāt kṣudravarvaṇā / raṃrikaś chatrakārī ca tīkṣṇadaṃṣṭro mahāviṣaḥ / pītavarṇo dīrghapādo matsaryaḥ krūradaṃṣṭrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंशो दुष्टमुखः क्रूरः क्षुद्रिका वनमक्षिका

daṃśo duṣṭamukhaḥ krūraḥ kṣudrikā vanamakṣikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मक्षिका त्व् अमृतोत्पन्ना वमनी चापला च सा

makṣikā tv amṛtotpannā vamanī cāpalā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मशको वज्रतुण्डश्च सूच्यास्यः सूक्ष्ममक्षिका । रात्रिजागरदो धूम्रो नीलाभ्रस् त्व् अन्यजातयः

maśako vajratuṇḍaśca sūcyāsyaḥ sūkṣmamakṣikā / rātrijāgarado dhūmro nīlābhras tv anyajātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाङ्घ्रिर् अष्टपादश्च गृहवासी च कृष्णकः

aṣṭāṅghrir aṣṭapādaśca gṛhavāsī ca kṛṣṇakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालिकः कोकिलः प्रोक्तः कालुञ्चः कृष्णदंष्ट्रकः । कसारिका दीर्घमूर्छा गृहवासा बिलाशयी

kālikaḥ kokilaḥ proktaḥ kāluñcaḥ kṛṣṇadaṃṣṭrakaḥ / kasārikā dīrghamūrchā gṛhavāsā bilāśayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूका तु केशकीटः स्यात् स्वेदजः षट्पदः स्मृतः

yūkā tu keśakīṭaḥ syāt svedajaḥ ṣaṭpadaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्ष्मजा पक्ष्मयूका स्यात्सूक्ष्मा षट्चरणापि सा

pakṣmajā pakṣmayūkā syātsūkṣmā ṣaṭcaraṇāpi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतयूकाङ्गवस्त्रोत्था लिक्षा यूकाङ्गवस्त्रके

śvetayūkāṅgavastrotthā likṣā yūkāṅgavastrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथितेष्वेषु यो जीवः क्षोदीयान् वृश्चिकादिकः । तत्र तत्र बुधैर्ज्ञेयः स सर्वः कीटसंज्ञकः

kathiteṣveṣu yo jīvaḥ kṣodīyān vṛścikādikaḥ / tatra tatra budhairjñeyaḥ sa sarvaḥ kīṭasaṃjñakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीटिका चटिका प्रोक्ता वज्रदंष्ट्रा बहुप्रजा । कृशाङ्गी तामसी शूरा कीरिभारा महाबला

kīṭikā caṭikā proktā vajradaṃṣṭrā bahuprajā / kṛśāṅgī tāmasī śūrā kīribhārā mahābalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मङ्कोरो मङ्कटः कृष्णस्तीक्ष्णदंष्ट्रो विशालुकः । षट्पादकस्तु मात्सर्यो माकोटस् तूर्ध्वगुह्यकः

maṅkoro maṅkaṭaḥ kṛṣṇastīkṣṇadaṃṣṭro viśālukaḥ / ṣaṭpādakastu mātsaryo mākoṭas tūrdhvaguhyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्बिन्दुर् बिन्दुकीटस्तु दीर्घकीटस्तु पादतः

ṣaḍbindur bindukīṭastu dīrghakīṭastu pādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसहनविलम्बितद्रुतशयप्रतुदाश्च विष्किरः । कीटा इति कथिताः नवधात्र तिर्यञ्चः

prasahanavilambitadrutaśayapratudāśca viṣkiraḥ / kīṭā iti kathitāḥ navadhātra tiryañcaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं नानातिर्यगाख्याप्रपञ्चव्याख्यापूर्णं वर्गमेनं विदित्वा । बुद्ध्या सम्यक् चाभिसंधाय धीमान् वैद्यः कुर्यान्मांसवर्गप्रयोगम्

itthaṃ nānātiryagākhyāprapañcavyākhyāpūrṇaṃ vargamenaṃ viditvā / buddhyā samyak cābhisaṃdhāya dhīmān vaidyaḥ kuryānmāṃsavargaprayogam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेभास्यपिता मृगाङ्कमुकुटः शार्दूलचर्माम्बरः सर्पालंकरणः सुपुङ्गवगतिः पञ्चाननोऽभ्यर्च्यते । तस्य श्रीनृहरीशितुः खलु कृताव् एकोनविंशो ऽभिधाचूडापीठमणाव् अगाद् अवसितिं सिंहादिवर्गो महान्

yenebhāsyapitā mṛgāṅkamukuṭaḥ śārdūlacarmāmbaraḥ sarpālaṃkaraṇaḥ supuṅgavagatiḥ pañcānano'bhyarcyate / tasya śrīnṛharīśituḥ khalu kṛtāv ekonaviṃśo 'bhidhācūḍāpīṭhamaṇāv agād avasitiṃ siṃhādivargo mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.