Library·Naragari: Rajanighantu·2
अथ धरणिधरित्रीभूतधात्रीधराभूक्षितिमहिधरणीडाक्ष्मावनीमेदिनीज्या । अवनिरुदधिवस्त्रा गौः क्षमा क्षौणिर् उर्वी कुरपि वसुमतीरा काश्यपी रत्रगर्भा
atha dharaṇidharitrībhūtadhātrīdharābhūkṣitimahidharaṇīḍākṣmāvanīmedinījyā / avanirudadhivastrā gauḥ kṣamā kṣauṇir urvī kurapi vasumatīrā kāśyapī ratragarbhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमादिमा भूमिरिला वसुन्धरा वरा च धात्री वसुधाचलोर्वरा । विश्वम्भराद्या जगती क्षिती रसा पृथ्वी च गोत्रा पृथिवी पृथुर् मही
kṣamādimā bhūmirilā vasundharā varā ca dhātrī vasudhācalorvarā / viśvambharādyā jagatī kṣitī rasā pṛthvī ca gotrā pṛthivī pṛthur mahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौणी सर्वसहानन्ता भूतमाता च निश्चला । भूमी वीजप्रसूः श्यामा क्रोडकान्ता च कीर्तिता
kṣauṇī sarvasahānantā bhūtamātā ca niścalā / bhūmī vījaprasūḥ śyāmā kroḍakāntā ca kīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा भूमिर् उर्वराख्या या सर्वशस्योद्भवप्रदा । समस्तवस्तूद्भवनाद् उर्वरा नाम भूरियम्
sā bhūmir urvarākhyā yā sarvaśasyodbhavapradā / samastavastūdbhavanād urvarā nāma bhūriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृन् मृत्तिका प्रशस्ता सा मृत्सा मृत्स्नेति चेष्यते
mṛn mṛttikā praśastā sā mṛtsā mṛtsneti ceṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारा मृदूषरो देशस् तद्वान् इरणम् ऊषरम् । खिलम् अप्रहतं प्राहुर् धन्वा तु मरुर् उच्यते
kṣārā mṛdūṣaro deśas tadvān iraṇam ūṣaram / khilam aprahataṃ prāhur dhanvā tu marur ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुप्रायस् तु यो देशः स चोक्तो जाङ्गलाभिधः । कृष्णमृत् कृष्णभूमिः स्यात् पाण्डुभूमिस् तु पाण्डुमृत्
maruprāyas tu yo deśaḥ sa cokto jāṅgalābhidhaḥ / kṛṣṇamṛt kṛṣṇabhūmiḥ syāt pāṇḍubhūmis tu pāṇḍumṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शार्करः शार्करिलो देशो यः शर्करान्वितः । सैकतः स्यात् सिकतिलः सिकतावांश् च यो भवेत्
sa śārkaraḥ śārkarilo deśo yaḥ śarkarānvitaḥ / saikataḥ syāt sikatilaḥ sikatāvāṃś ca yo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशो जनपदो नीवृद्विषयश् चोपवर्त्तनम् । प्रदेशः स्थानम् आख्या भूर् अवकाशः स्थितिः पदम्
deśo janapado nīvṛdviṣayaś copavarttanam / pradeśaḥ sthānam ākhyā bhūr avakāśaḥ sthitiḥ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नद्यम्बुजैर् भृतो धान्यैर् नदीमात्रक उच्यते । वृष्ट्यम्बजैस् तु तैर् एष देशः स्याद् देवमातृकः
nadyambujair bhṛto dhānyair nadīmātraka ucyate / vṛṣṭyambajais tu tair eṣa deśaḥ syād devamātṛkaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीवृष्टिजलोद्भूतैर् नानाधान्यैः समावृतः । देशो द्वयानुगमनात् स द्वैमातृक उच्यते
nadīvṛṣṭijalodbhūtair nānādhānyaiḥ samāvṛtaḥ / deśo dvayānugamanāt sa dvaimātṛka ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गादीनां क्षेत्रम् उद्भूतिदं यत् तन् मौद्गीनं कोद्रवीणं तथान्यत् । व्रैहेयं स्यात् किंच शालेयम् एवं बुद्धाणव्यञ्चाणवीनं च विद्यात्
mudgādīnāṃ kṣetram udbhūtidaṃ yat tan maudgīnaṃ kodravīṇaṃ tathānyat / vraiheyaṃ syāt kiṃca śāleyam evaṃ buddhāṇavyañcāṇavīnaṃ ca vidyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ माष्यं माषीणं भङ्ग्यं भाङ्गीनम् उम्यम् औमीनम् । तिल्यं तैलीनं स्याद् इति षष्टिक्यं च यव्यं च
atha māṣyaṃ māṣīṇaṃ bhaṅgyaṃ bhāṅgīnam umyam aumīnam / tilyaṃ tailīnaṃ syād iti ṣaṣṭikyaṃ ca yavyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकादेर् यत्र निष्पत्तिर् एतत् स्याच् छाकशाकटम् । शाकशाकिनम् इत्य् एतत् तथा वास्तूकशाकटम्
śākāder yatra niṣpattir etat syāc chākaśākaṭam / śākaśākinam ity etat tathā vāstūkaśākaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गिरिधरणीध्रगोत्रभूभृत्शिखरिशिलोच्चयशैलसानुमन्तः । क्षितिभृदगनगावनीधराद्रिस्थिरकुधराश् च धराधरो धरश् च
atha giridharaṇīdhragotrabhūbhṛtśikhariśiloccayaśailasānumantaḥ / kṣitibhṛdaganagāvanīdharādristhirakudharāś ca dharādharo dharaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहार्यः पर्वतो ग्रावा कटकी प्रस्थवान् अपि । शृङ्गी च वृक्षवांश् चेति शब्दाः शैलार्थवाचकाः
ahāryaḥ parvato grāvā kaṭakī prasthavān api / śṛṅgī ca vṛkṣavāṃś ceti śabdāḥ śailārthavācakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमस् तु नितम्बः स्यात् कटकं मेखला च सा । तटे तटी प्रपातश् च प्रस्थे स्नुः सानुसानुनी
madhyamas tu nitambaḥ syāt kaṭakaṃ mekhalā ca sā / taṭe taṭī prapātaś ca prasthe snuḥ sānusānunī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृङ्गं तु शिखरं कूटं कन्दरे कन्दरा दरी । विलं गुहा शिलासन्धिर् देवखातं च गह्वरम्
śṛṅgaṃ tu śikharaṃ kūṭaṃ kandare kandarā darī / vilaṃ guhā śilāsandhir devakhātaṃ ca gahvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यन्तगिरयः पादा गण्डशैलाश्च्युतोपलाः । आकरः खनिर् इत्य् उक्तो धातवो गैरिकादयः
pratyantagirayaḥ pādā gaṇḍaśailāścyutopalāḥ / ākaraḥ khanir ity ukto dhātavo gairikādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रावा प्रस्तरपाषाणौ दृषदश्मोपलः शिला । लोहानि विविधानि स्युर् अश्मसारादिसंज्ञया
grāvā prastarapāṣāṇau dṛṣadaśmopalaḥ śilā / lohāni vividhāni syur aśmasārādisaṃjñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काननं गहनं सत्रं कान्तारं विपिनं वनम् । अरण्यम् अटवी दावो दवश् च वनवाचकाः
kānanaṃ gahanaṃ satraṃ kāntāraṃ vipinaṃ vanam / araṇyam aṭavī dāvo davaś ca vanavācakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यद् उद्यानम् आक्रीडो यत्र क्रीडन्ति रागिणः । नृपालयेषु प्रमदवनम् अन्तःपुरोचितम्
anyad udyānam ākrīḍo yatra krīḍanti rāgiṇaḥ / nṛpālayeṣu pramadavanam antaḥpurocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावनम् अरण्यानी महारण्यं महाटवी । अथोपवनम् आरामः पुरप्रान्ते वनं तु यत्
mahāvanam araṇyānī mahāraṇyaṃ mahāṭavī / athopavanam ārāmaḥ puraprānte vanaṃ tu yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुजः क्षितिरुहो ऽङ्घ्रिपः शिखरिपादपौ विष्टरः कुठस् तरुर् अनोकहः कुरुहभूरुहद्रुद्रुमाः । अगो नगवनस्पती विटपिशाखिभूजागमा महीजधरणीरुहक्षितिजवृक्षशालादयः
kujaḥ kṣitiruho 'ṅghripaḥ śikharipādapau viṣṭaraḥ kuṭhas tarur anokahaḥ kuruhabhūruhadrudrumāḥ / ago nagavanaspatī viṭapiśākhibhūjāgamā mahījadharaṇīruhakṣitijavṛkṣaśālādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलितः फलवान् एष फलिनश् च फली तथा । फलेग्रहिर् अबन्ध्यो यः स्याद् अमोघफलोदयः
phalitaḥ phalavān eṣa phalinaś ca phalī tathā / phalegrahir abandhyo yaḥ syād amoghaphalodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावकेशी बन्ध्यो ऽयं विफलो निष्फलो ऽफलः । उक्तौ प्राग् आत्मना भिन्नौ वानस्पत्यवनस्पती
athāvakeśī bandhyo 'yaṃ viphalo niṣphalo 'phalaḥ / uktau prāg ātmanā bhinnau vānaspatyavanaspatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलं तु नेत्रं पादः स्याद् अङ्घ्रिश्चरणम् इत्य् अपि । उद्भेदस् त्व् अङ्कुरो ज्ञेयः प्ररोहो ऽङ्कूर इत्य् अपि
mūlaṃ tu netraṃ pādaḥ syād aṅghriścaraṇam ity api / udbhedas tv aṅkuro jñeyaḥ praroho 'ṅkūra ity api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्वाग्भागो ऽस्य बुध्नः स्यात् नितम्बः सपृथुर् भवेत् । आस्कन्धात् त प्रकाण्डः स्यात् काण्डो दण्डश् च कथ्यते
arvāgbhāgo 'sya budhnaḥ syāt nitambaḥ sapṛthur bhavet / āskandhāt ta prakāṇḍaḥ syāt kāṇḍo daṇḍaś ca kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्धप्रमाणास्य लतास् तु शाखाः स्कन्धोत्थशाखास् तु भवन्ति शालाः । जटाः शिरास् तस्य किलावरोहाः शाखा शिफा मज्जनि सारम् आहुः
skandhapramāṇāsya latās tu śākhāḥ skandhotthaśākhās tu bhavanti śālāḥ / jaṭāḥ śirās tasya kilāvarohāḥ śākhā śiphā majjani sāram āhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कुटं कोटरं प्रोक्तं त्वचि वल्कं तु वल्कलम् । नवपुष्पाढ्यशाखाग्रे वल्लरी मञ्जरी तथा
niṣkuṭaṃ koṭaraṃ proktaṃ tvaci valkaṃ tu valkalam / navapuṣpāḍhyaśākhāgre vallarī mañjarī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्णं पत्रं दलं बर्हं पलाशं छदनं छदः । स्यात् पल्लवः किशलयः प्रबालः पल्लवं नवम्
parṇaṃ patraṃ dalaṃ barhaṃ palāśaṃ chadanaṃ chadaḥ / syāt pallavaḥ kiśalayaḥ prabālaḥ pallavaṃ navam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तारो विटपः प्रोक्तः प्राग्रं तु शिखरं शिरः । माढिः पर्णशिरा ज्ञेया वृन्तं प्रसवबन्धनम्
vistāro viṭapaḥ proktaḥ prāgraṃ tu śikharaṃ śiraḥ / māḍhiḥ parṇaśirā jñeyā vṛntaṃ prasavabandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलक्षारकजालककलिकास् तु कुडमले कथिताः । कुसुमं सुमनः प्रसूनप्रसवसुमं सूनुफुल्लपुष्पं स्यात्
kulakṣārakajālakakalikās tu kuḍamale kathitāḥ / kusumaṃ sumanaḥ prasūnaprasavasumaṃ sūnuphullapuṣpaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मकरन्दो मरन्दश् च मधु पुष्परसाह्वयम् । पौष्पं रजः परागः स्यान् मधुली धूलिका च सा
makarando marandaś ca madhu puṣparasāhvayam / pauṣpaṃ rajaḥ parāgaḥ syān madhulī dhūlikā ca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुच्छो गुलुञ्छः स्तवको गुच्छकः कुसुमोच्चयः । समं परिमलामोदगन्धसौरभ्यसौरभम्
guccho guluñchaḥ stavako gucchakaḥ kusumoccayaḥ / samaṃ parimalāmodagandhasaurabhyasaurabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उज्जृम्भितम् उज्जृम्भं स्मितम् उन्मिषितं विनिद्रम् उन्निद्रम् । उन्मीलितं विजृम्भितम् उद्बुद्धोद्भिदुरभिन्नम् उद्भिन्नम्
ujjṛmbhitam ujjṛmbhaṃ smitam unmiṣitaṃ vinidram unnidram / unmīlitaṃ vijṛmbhitam udbuddhodbhidurabhinnam udbhinnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकसितहसितविकस्वरविकचव्याकोशफुल्लसम्फुल्लम् । स्फुटम् उदितदलितदीर्णस्फुटितोत्फुल्लप्रफुल्लम् एकार्थम्
vikasitahasitavikasvaravikacavyākośaphullasamphullam / sphuṭam uditadalitadīrṇasphuṭitotphullapraphullam ekārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्राणं मुद्रितं सुप्तं मिलितं मीलितं नतम् । निकूणितं सङ्कुचितं सनिद्रम् अलसं समम्
nidrāṇaṃ mudritaṃ suptaṃ militaṃ mīlitaṃ natam / nikūṇitaṃ saṅkucitaṃ sanidram alasaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहुस् तरूणां फलम् अत्र शस्यं तद् आमम् उक्तं हि शलाटुसंज्ञम् । शुष्कं तु वानं प्रवदन्ति गुल्मस्तम्बौ प्रकाण्डैरहितो महीजः
āhus tarūṇāṃ phalam atra śasyaṃ tad āmam uktaṃ hi śalāṭusaṃjñam / śuṣkaṃ tu vānaṃ pravadanti gulmastambau prakāṇḍairahito mahījaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उलपं गुल्मिनी वीरुल्लता वल्ली प्रतानिनी । व्रततिः प्रततिश् चैषा विस्तीर्णा वीरुद् उच्यते
ulapaṃ gulminī vīrullatā vallī pratāninī / vratatiḥ pratatiś caiṣā vistīrṇā vīrud ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वक्षामि नक्षत्रवृक्षानागमलक्षितान् । पूज्यान् आयुष्यदांश् चैव वर्द्धनात् पालनाद् अपि
atha vakṣāmi nakṣatravṛkṣānāgamalakṣitān / pūjyān āyuṣyadāṃś caiva varddhanāt pālanād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषद्रुधात्रीतरुहेमदुग्धा जम्बूस् तथा खादिरकृष्णवंशाः । अश्वत्थनागौ च वटः पलाशः प्लक्षस् तथाम्बष्ठतरुः क्रमेण
viṣadrudhātrītaruhemadugdhā jambūs tathā khādirakṛṣṇavaṃśāḥ / aśvatthanāgau ca vaṭaḥ palāśaḥ plakṣas tathāmbaṣṭhataruḥ krameṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वार्जुनौ चैव विकङ्कतो ऽथ सकेसराः शम्बरसर्जवञ्जुलाः । सपानसार्काश् च शमीकदम्बास् तथाम्रनिम्बौ मधुकद्रुमः क्रमात्
bilvārjunau caiva vikaṅkato 'tha sakesarāḥ śambarasarjavañjulāḥ / sapānasārkāś ca śamīkadambās tathāmranimbau madhukadrumaḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमी नक्षत्रदैवत्या वृक्षाः स्युः सप्तविंशतिः । अश्विन्यादिक्रमाद् एषाम् एषा नक्षत्रपद्धतिः
amī nakṣatradaivatyā vṛkṣāḥ syuḥ saptaviṃśatiḥ / aśvinyādikramād eṣām eṣā nakṣatrapaddhatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् एतेषाम् आत्मजन्मर्क्षभाजां मर्त्यः कुर्याद् भेषजादीन् मदान्धः । तस्यायुष्यं श्रीकलत्रं च पुत्रो नश्यत्य् एषा वर्धते वर्द्धनाद्यैः
yas tv eteṣām ātmajanmarkṣabhājāṃ martyaḥ kuryād bheṣajādīn madāndhaḥ / tasyāyuṣyaṃ śrīkalatraṃ ca putro naśyaty eṣā vardhate varddhanādyaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्योक्तौ स्फुटम् अथ बृहत्सुश्रुते नारदीये नारायण्यां क्वचिद् अपि तथान्यत्र तन्त्रान्तरेषु । ज्ञात्वापीह प्रथितभिषजा नातिदृष्टोपयोगं नैवास्माभिर् विशदितम् इदं गौरवाद् ग्रन्थभीतेः
ācāryoktau sphuṭam atha bṛhatsuśrute nāradīye nārāyaṇyāṃ kvacid api tathānyatra tantrāntareṣu / jñātvāpīha prathitabhiṣajā nātidṛṣṭopayogaṃ naivāsmābhir viśaditam idaṃ gauravād granthabhīteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालाद्या जातयः सर्वाः क्रमुकः केतकी तथा । खर्जूरीनारिकेलाद्यास् तरयवृक्षाः प्रकीर्तिताः
tālādyā jātayaḥ sarvāḥ kramukaḥ ketakī tathā / kharjūrīnārikelādyās tarayavṛkṣāḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाआंरो चार्द्राणि नवौएषधानि सुवीर्य्यवन्तीति वदन्ति धीराः । सर्वारिय शुष्कारिय तु मध्यमानि शुष्काणि जेईर्णानि च निष्फलानि
sarvāāṃro cārdrāṇi navaueṣadhāni suvīryyavantīti vadanti dhīrāḥ / sarvāriya śuṣkāriya tu madhyamāni śuṣkāṇi jeīrṇāni ca niṣphalāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वास्तूककुटजगुडूचीवासाकुष्माण्डकादिशतपत्री । इत्यादि तु नित्यार्द्रं गुणवच् छुष्कं यदा तदा द्विमुयणम् । विडङ्ग मधु मगूरी दाडिमं पिप्पलो गुडुः । नागवल्लेईन्दुवश्शाल्याद्याः पुराणाः स्युआआरुणोत्तमाः
vāstūkakuṭajaguḍūcīvāsākuṣmāṇḍakādiśatapatrī / ityādi tu nityārdraṃ guṇavac chuṣkaṃ yadā tadā dvimuyaṇam / viḍaṅga madhu magūrī dāḍimaṃ pippalo guḍuḥ / nāgavalleīnduvaśśālyādyāḥ purāṇāḥ syuāāruṇottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काठिन्यं मध्यकाठिन्यं मार्दवं चेति तु त्रिधा । द्रव्याणाम् इह सर्वेषां प्रकृतिः कथ्यते बुधैः
kāṭhinyaṃ madhyakāṭhinyaṃ mārdavaṃ ceti tu tridhā / dravyāṇām iha sarveṣāṃ prakṛtiḥ kathyate budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्याणां सन्ति सर्वेषां पूर्वैर् उक्तास् त्रयो गुणाः । रसो वीर्यं विपाकश् च ज्ञातव्यास् ते ऽतियत्नतः
dravyāṇāṃ santi sarveṣāṃ pūrvair uktās trayo guṇāḥ / raso vīryaṃ vipākaś ca jñātavyās te 'tiyatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसस् तु मधुरादिः स्याद् वीर्यं कार्यसमर्थता । परिणामे गुणाढ्यत्वं विपाक इति संज्ञितम्
rasas tu madhurādiḥ syād vīryaṃ kāryasamarthatā / pariṇāme guṇāḍhyatvaṃ vipāka iti saṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतम् उष्णं च रूक्षं च स्निग्धं तीक्ष्णं तथा मृदु । पिच्छिलं विशदं चेति वीर्यम् अष्टविधं स्मृतम्
śītam uṣṇaṃ ca rūkṣaṃ ca snigdhaṃ tīkṣṇaṃ tathā mṛdu / picchilaṃ viśadaṃ ceti vīryam aṣṭavidhaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्कुटप्रमदकाननादिषु द्रव्यम् एतद् अपि निर्गुणं भवेत् । क्वाप्यलीकवचनोपकर्णनात् क्वाप्यसाधुवनितादिसेवनात्
niskuṭapramadakānanādiṣu dravyam etad api nirguṇaṃ bhavet / kvāpyalīkavacanopakarṇanāt kvāpyasādhuvanitādisevanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातं श्मशाने वल्मीके देशे मूत्रादिदूषिते । द्रव्यं नैवोपयोगाय भिषजाम् उपजायते
jātaṃ śmaśāne valmīke deśe mūtrādidūṣite / dravyaṃ naivopayogāya bhiṣajām upajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्दं हिमर्तौ शिशिरे च मूलं पुष्पं वसन्ते गुणदं वदन्ति । प्रबालपत्राणि निदाघकाले स्युः पङ्कजातानि शरत्प्रयोगे
kandaṃ himartau śiśire ca mūlaṃ puṣpaṃ vasante guṇadaṃ vadanti / prabālapatrāṇi nidāghakāle syuḥ paṅkajātāni śaratprayoge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बोडुम्बरजम्बवाद्या यथाकालं गुणोत्तराः । कन्दादिष्व् अथ सर्वेषां पृथग् एव रसाद्यः
nimboḍumbarajambavādyā yathākālaṃ guṇottarāḥ / kandādiṣv atha sarveṣāṃ pṛthag eva rasādyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् कन्दे के ऽपि मूलेषु केचित् पत्रे पुष्पे के ऽपि केचित् फलेषु । त्वच्य् एवान्ये वल्कले केचिद् इत्थं द्रव्यस्तोमा भिन्नभिन्नं गुणाढ्याः
kecit kande ke 'pi mūleṣu kecit patre puṣpe ke 'pi kecit phaleṣu / tvacy evānye valkale kecid itthaṃ dravyastomā bhinnabhinnaṃ guṇāḍhyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशे देशे योजनद्वादशान्ते भिन्नान्य् आहुर् द्रव्यनामानि लोके । किंचामीषु प्राणिनां वर्णभाषाचेष्टाच्छाया भिन्नरूपा विभाति
deśe deśe yojanadvādaśānte bhinnāny āhur dravyanāmāni loke / kiṃcāmīṣu prāṇināṃ varṇabhāṣāceṣṭācchāyā bhinnarūpā vibhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिर्दिष्टप्रयोगेषु मूलं ग्राह्यं त्वगादिषु । सामान्योक्तौ प्रयोक्तव्यं प्राहुस् तोयं तु नाभसम्
anirdiṣṭaprayogeṣu mūlaṃ grāhyaṃ tvagādiṣu / sāmānyoktau prayoktavyaṃ prāhus toyaṃ tu nābhasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णकल्ककषायाणां प्रमाणं यत्र नोदितम् । तत्र द्रव्यप्रमाणेन स्वयं बुद्ध्या प्रयोजयेत्
cūrṇakalkakaṣāyāṇāṃ pramāṇaṃ yatra noditam / tatra dravyapramāṇena svayaṃ buddhyā prayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माध्वीकं सर्वमद्यानां मधूनां माक्षिकं तथा । तैलं तु तिलसम्भूतं धातवो वस्तिसम्भवाः
mādhvīkaṃ sarvamadyānāṃ madhūnāṃ mākṣikaṃ tathā / tailaṃ tu tilasambhūtaṃ dhātavo vastisambhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालीनां रक्तशालिः स्यात् सूप्यानां मुद्ग एव च । मूलानां पिप्पलीमूलं फलानां मदनं फलम्
śālīnāṃ raktaśāliḥ syāt sūpyānāṃ mudga eva ca / mūlānāṃ pippalīmūlaṃ phalānāṃ madanaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वचा तु गन्धद्रव्याणां पत्राणां गन्धपत्रकम् । जीवन्तिशाकं शाकानां लवणानां च सैन्धवम्
tvacā tu gandhadravyāṇāṃ patrāṇāṃ gandhapatrakam / jīvantiśākaṃ śākānāṃ lavaṇānāṃ ca saindhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यपुष्पनिर्देशात् मालतीकुसुमं क्षिपेत् । इत्थम् अन्ये ऽपि बोद्धव्याः प्रयोगा योगलक्षिताः
sāmānyapuṣpanirdeśāt mālatīkusumaṃ kṣipet / ittham anye 'pi boddhavyāḥ prayogā yogalakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यं वातहरं यत् तत् सकलं दीपनं परम् । कफहारि समं प्रोक्तं पित्तघ्नं मन्ददीपनम्
dravyaṃ vātaharaṃ yat tat sakalaṃ dīpanaṃ param / kaphahāri samaṃ proktaṃ pittaghnaṃ mandadīpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् छीतवीर्यं गुरु पित्तहारि द्रव्यं नृणां वातकरं तद् उक्तम् । यदुष्णवीर्यं लघु वातहारि श्लेष्मापहं पित्तकरं च तत् स्यात्
yac chītavīryaṃ guru pittahāri dravyaṃ nṛṇāṃ vātakaraṃ tad uktam / yaduṣṇavīryaṃ laghu vātahāri śleṣmāpahaṃ pittakaraṃ ca tat syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति बहुविधदेशभूध्रभूमीरुहवनगुल्मलताभिधागुणानाम् । सविवरम् अभिधाय लक्ष्म साधारणम् अथ तच् च विशेषतो ऽभिधास्ये
iti bahuvidhadeśabhūdhrabhūmīruhavanagulmalatābhidhāguṇānām / savivaram abhidhāya lakṣma sādhāraṇam atha tac ca viśeṣato 'bhidhāsye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं भूमीविपिनविषयक्षेत्रगोत्रादिनामस्तोमाख्यानप्रकरणगुणव्याकृतिप्रौढम् एनम् । वर्गं बुद्ध्वा भिषग् उपचितानर्गलात्यन्तसूक्ष्मप्रज्ञालोकप्रकटितधियाम् आधिराज्ये भिषज्येत्
itthaṃ bhūmīvipinaviṣayakṣetragotrādināmastomākhyānaprakaraṇaguṇavyākṛtiprauḍham enam / vargaṃ buddhvā bhiṣag upacitānargalātyantasūkṣmaprajñālokaprakaṭitadhiyām ādhirājye bhiṣajyet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.