Naragari: Rajanighantu 8

भूतृणं कटुतिक्तं च वातसंतापनाशनम् । हन्ति भूतग्रहावेशान् विषदोषांश् च दारुणान्

bhūtṛṇaṃ kaṭutiktaṃ ca vātasaṃtāpanāśanam / hanti bhūtagrahāveśān viṣadoṣāṃś ca dāruṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धभूतृणश् चान्यः सुरसः सुरभिस् तथा । गन्धतृणः सुगन्धश् च मुखवासः षडाह्वयः

sugandhabhūtṛṇaś cānyaḥ surasaḥ surabhis tathā / gandhatṛṇaḥ sugandhaś ca mukhavāsaḥ ṣaḍāhvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धतृणं सुगन्धि स्याद् ईषत् तिक्तं रसायनम् । स्निग्धं मधुरशीतं च कफपित्तश्रमापहम्

gandhatṛṇaṃ sugandhi syād īṣat tiktaṃ rasāyanam / snigdhaṃ madhuraśītaṃ ca kaphapittaśramāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उखलो भूरिपत्त्रश् च सुतृणश् च तृणोत्तमः । उखलो बलदो रुच्यः पशूनां सर्वदा हितः

ukhalo bhūripattraś ca sutṛṇaś ca tṛṇottamaḥ / ukhalo balado rucyaḥ paśūnāṃ sarvadā hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुदर्भा सुदर्भा च पत्त्रालुस् तृणपत्त्रिका

ikṣudarbhā sudarbhā ca pattrālus tṛṇapattrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुदर्भा सुमधुरा स्निग्धा चेषत् कषायका । कफपित्तहरा रुच्या लघुः संतर्पणी स्मृता

ikṣudarbhā sumadhurā snigdhā ceṣat kaṣāyakā / kaphapittaharā rucyā laghuḥ saṃtarpaṇī smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमूत्रिका रक्ततृणा क्षेत्रजा कृष्णभूमिजा । गोमूत्रिका तु मधुरा वृष्या गोदुग्धदायिनी

gomūtrikā raktatṛṇā kṣetrajā kṛṣṇabhūmijā / gomūtrikā tu madhurā vṛṣyā godugdhadāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिल्पिका शिल्पिनी शीता क्षेत्रजा च मृदुच्छदा । शिल्पिका मधुरा शीता तद्बीजं बलवृष्यदम्

śilpikā śilpinī śītā kṣetrajā ca mṛducchadā / śilpikā madhurā śītā tadbījaṃ balavṛṣyadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःश्रेणिका श्रेणिका च नीरसा वनवल्लरी । निःश्रेणिका नीरसोष्णा पशूनाम् अबलप्रदा

niḥśreṇikā śreṇikā ca nīrasā vanavallarī / niḥśreṇikā nīrasoṣṇā paśūnām abalapradā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्मोटिका सुनीला च जरडी च जलाश्रया

garmoṭikā sunīlā ca jaraḍī ca jalāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरडी मधुरा शीता सारणी दाहहारिणी । रक्तदोषहरा रुच्या पशूनां दुग्धदायिनी

jaraḍī madhurā śītā sāraṇī dāhahāriṇī / raktadoṣaharā rucyā paśūnāṃ dugdhadāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मज्जरः पवनः प्रोक्तः सुतृणः स्निग्धपत्त्रकः । मृदुग्रन्थिश् च मधुरो धेनुदुग्धकरश् च सः

majjaraḥ pavanaḥ proktaḥ sutṛṇaḥ snigdhapattrakaḥ / mṛdugranthiś ca madhuro dhenudugdhakaraś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृणाढ्यं पर्वततृणं पत्त्राढ्यं च मृगप्रियम् । बलपुष्टिकरं रुच्यं पशूनां सर्वदा हितम्

tṛṇāḍhyaṃ parvatatṛṇaṃ pattrāḍhyaṃ ca mṛgapriyam / balapuṣṭikaraṃ rucyaṃ paśūnāṃ sarvadā hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशपत्त्री वंशदला जीरिका जीर्णपत्त्रिका । वंशपत्त्री सुमधुरा शिशिरा पित्तनाशनी । रक्तदोषहरा रुच्या पशूनां दुग्धदायिनी

vaṃśapattrī vaṃśadalā jīrikā jīrṇapattrikā / vaṃśapattrī sumadhurā śiśirā pittanāśanī / raktadoṣaharā rucyā paśūnāṃ dugdhadāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्थानकस् तु हरितो दृढमूलस् तृणाधिपः । स्निग्धो धेनुप्रियो दोग्धा मधुरो बहुवीर्यकः

manthānakas tu harito dṛḍhamūlas tṛṇādhipaḥ / snigdho dhenupriyo dogdhā madhuro bahuvīryakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पल्लिवाहो दीर्घतृणः सुपत्त्रस् ताम्रवर्णकः । अदृढः शाकपत्त्रादिः पशूनाम् अबलप्रदः

pallivāho dīrghatṛṇaḥ supattras tāmravarṇakaḥ / adṛḍhaḥ śākapattrādiḥ paśūnām abalapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणतृणं लोणतृणं तृणाम्लं पटुतृणकम् अम्लकाण्डं च । कटुतृणकं क्षाराम्लं कषायस्तन्यम् अश्ववृद्धिकरम्

lavaṇatṛṇaṃ loṇatṛṇaṃ tṛṇāmlaṃ paṭutṛṇakam amlakāṇḍaṃ ca / kaṭutṛṇakaṃ kṣārāmlaṃ kaṣāyastanyam aśvavṛddhikaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पण्यान्धः कङ्गुनीपत्त्रः पण्यान्धा पणधा च सा

paṇyāndhaḥ kaṅgunīpattraḥ paṇyāndhā paṇadhā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पण्यान्धा समवीर्या स्यात् तिक्ता क्षारा च सारिणी । तत्कालशस्त्रघातस्य व्रणसंरोपणी परा

paṇyāndhā samavīryā syāt tiktā kṣārā ca sāriṇī / tatkālaśastraghātasya vraṇasaṃropaṇī parā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घा मध्या तथा ह्रस्वा पण्यान्धा त्रिविधा स्मृता । रसवीर्यविपाके च मध्यमा गुणदायिका

dīrghā madhyā tathā hrasvā paṇyāndhā trividhā smṛtā / rasavīryavipāke ca madhyamā guṇadāyikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण्डस् तु काण्डगुण्डः स्याद् दीर्घकाण्डस् त्रिकोणकः । छत्त्रगुच्छो ऽसिपत्त्रश् च नीलपत्त्रस् त्रिधारकः

guṇḍas tu kāṇḍaguṇḍaḥ syād dīrghakāṇḍas trikoṇakaḥ / chattraguccho 'sipattraś ca nīlapattras tridhārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तगुण्डो ऽपरो वृत्तो दीर्घनालो जलाश्रयः । तत्र स्थूलो लघुश् चान्यस् त्रिधायं द्वादशाभिधः

vṛttaguṇḍo 'paro vṛtto dīrghanālo jalāśrayaḥ / tatra sthūlo laghuś cānyas tridhāyaṃ dvādaśābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण्डास् तु मधुराः शीताः कफपित्तातिसारहाः । दाहरक्तहरास् तेषां मध्ये स्थूलतरो ऽधिकः

guṇḍās tu madhurāḥ śītāḥ kaphapittātisārahāḥ / dāharaktaharās teṣāṃ madhye sthūlataro 'dhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण्डकन्दः कसेरुः स्यात् क्षुद्रमुस्ता कसेरुका । शूकरेष्टः सुगन्धिश् च सुकन्दो गन्धकन्दकः

guṇḍakandaḥ kaseruḥ syāt kṣudramustā kaserukā / śūkareṣṭaḥ sugandhiś ca sukando gandhakandakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कसेरुकः कषायो ऽल्पमधुरो ऽतिखरस् तथा । रक्तपित्तप्रशमनः शीतो दाहश्रमापहः

kaserukaḥ kaṣāyo 'lpamadhuro 'tikharas tathā / raktapittapraśamanaḥ śīto dāhaśramāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणिका दुग्धदा गौल्या सुनीला क्षेत्रजा हिमा । वृष्या बल्यातिमधुरा बीजैः पशुहिता तृणैः

caṇikā dugdhadā gaulyā sunīlā kṣetrajā himā / vṛṣyā balyātimadhurā bījaiḥ paśuhitā tṛṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण्डासिनी तु गुण्डा गुण्डाला गुच्छमूलका चिपिटा । तृणपत्त्री जलवासा पृथुला सुविष्टरा च नवाह्वा

guṇḍāsinī tu guṇḍā guṇḍālā gucchamūlakā cipiṭā / tṛṇapattrī jalavāsā pṛthulā suviṣṭarā ca navāhvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण्डासिनी कटुः स्वादे पित्तदाहश्रमापहा । तिक्तोष्णा श्वयथुघ्नी च व्रणदोषनिबर्हणी

guṇḍāsinī kaṭuḥ svāde pittadāhaśramāpahā / tiktoṣṇā śvayathughnī ca vraṇadoṣanibarhaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूली तु शूलपत्त्री स्याद् अशाखा धूम्रमूलिका । जलाश्रया मृदुलता पिच्छिला महिषीप्रिया

śūlī tu śūlapattrī syād aśākhā dhūmramūlikā / jalāśrayā mṛdulatā picchilā mahiṣīpriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूली तु पिच्छिला चोष्णा गुरुर् गौल्या बलप्रदा । पित्तदाहहरा रुच्या दुग्धवृद्धिप्रदायिका

śūlī tu picchilā coṣṇā gurur gaulyā balapradā / pittadāhaharā rucyā dugdhavṛddhipradāyikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिपेल्लं प्लवं धान्यं गोपुटं स्यात् कुटन्नटम् । सितपुष्पं दासपुरं गोनर्दं जीर्णबुध्नकम्

paripellaṃ plavaṃ dhānyaṃ gopuṭaṃ syāt kuṭannaṭam / sitapuṣpaṃ dāsapuraṃ gonardaṃ jīrṇabudhnakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिपेल्लं कटूष्णं च कफमारुतनाशनम् । व्रणदाहामशूलघ्नं रक्तदोषहरं परम्

paripellaṃ kaṭūṣṇaṃ ca kaphamārutanāśanam / vraṇadāhāmaśūlaghnaṃ raktadoṣaharaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिज्जलो ऽथ नदीकान्तो जलजो दीर्घपत्त्रकः । नदीजो निचुलो रक्तः कार्मुकः कथितश् च सः

hijjalo 'tha nadīkānto jalajo dīrghapattrakaḥ / nadījo niculo raktaḥ kārmukaḥ kathitaś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिज्जलः कटुर् उष्णश् च पवित्रो भूतनाशनः । वातामयहरो नानाग्रहसंचारदोषजित्

hijjalaḥ kaṭur uṣṇaś ca pavitro bhūtanāśanaḥ / vātāmayaharo nānāgrahasaṃcāradoṣajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैवालं जलनीली स्यात् शैवलं जलजं च तत् । शैवालं शीतलं स्निग्धं संतापव्रणनाशनम्

śaivālaṃ jalanīlī syāt śaivalaṃ jalajaṃ ca tat / śaivālaṃ śītalaṃ snigdhaṃ saṃtāpavraṇanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं नानाकण्टकिविटपिप्रस्तावव्याख्यातैरण्डादिकतृणविस्ताराढ्यम् । वर्गं विद्वान् वैद्यकविषयप्रावीण्यज्ञेयं पण्यारण्यकगुणम् ईयाद् वैद्यः

itthaṃ nānākaṇṭakiviṭapiprastāvavyākhyātairaṇḍādikatṛṇavistārāḍhyam / vargaṃ vidvān vaidyakaviṣayaprāvīṇyajñeyaṃ paṇyāraṇyakaguṇam īyād vaidyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्वारां विकृतिं स्वसेवनविदां भिन्दन्ति ये भूयसा दुर्वाहाश् च हठेन कण्टकितया सूक्ष्माश् च ये केचन । तेषाम् एष महागमान्तरभुवाम् आरण्यकानां किल क्रूरातङ्कभयार्तनिर्वृतिकरो वर्गः सतां संमतः

durvārāṃ vikṛtiṃ svasevanavidāṃ bhindanti ye bhūyasā durvāhāś ca haṭhena kaṇṭakitayā sūkṣmāś ca ye kecana / teṣām eṣa mahāgamāntarabhuvām āraṇyakānāṃ kila krūrātaṅkabhayārtanirvṛtikaro vargaḥ satāṃ saṃmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजानां यो राजा जयति रचयन्न् ओषधिगणं प्रतीतो ऽयं नॄणाम् अमृतकरतां धारयति च । अमुष्यायं वर्गो नृहरिकृतिनः काङ्क्षति कृतौ स्थितिं शाल्मल्यादिर् वसुभिर् अभिधाशेखरमणौ

dvijānāṃ yo rājā jayati racayann oṣadhigaṇaṃ pratīto 'yaṃ nṝṇām amṛtakaratāṃ dhārayati ca / amuṣyāyaṃ vargo nṛharikṛtinaḥ kāṅkṣati kṛtau sthitiṃ śālmalyādir vasubhir abhidhāśekharamaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.