Naragari: Rajanighantu 9

दग्धा दग्धरुहा प्रोक्ता दग्धिका च स्थलेरुहा । रोमशा कर्कशदला भस्मरोहा सुदग्धिका

dagdhā dagdharuhā proktā dagdhikā ca sthaleruhā / romaśā karkaśadalā bhasmarohā sudagdhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धा कटुकषायोष्णा कफवातनिकृन्तनी । पित्तप्रकोपणी चैव जठरानलदीपनी

dagdhā kaṭukaṣāyoṣṇā kaphavātanikṛntanī / pittaprakopaṇī caiva jaṭharānaladīpanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाखोटः स्याद् भूतवृक्षो गवाक्षी यूकावासो भूर्जपत्रश् च पीतः । कौशिक्यो ऽजक्षीरनाशश् च सूक्तस् तिक्तोष्णो ऽयं पित्तकृद् वातहारी

śākhoṭaḥ syād bhūtavṛkṣo gavākṣī yūkāvāso bhūrjapatraś ca pītaḥ / kauśikyo 'jakṣīranāśaś ca sūktas tiktoṣṇo 'yaṃ pittakṛd vātahārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाकः क्रकचपत्रः स्यात् खरपत्रो ऽतिपत्रकः । महीसहः श्रेष्टकाष्ठः स्थिरसारो गृहद्रुमः

śākaḥ krakacapatraḥ syāt kharapatro 'tipatrakaḥ / mahīsahaḥ śreṣṭakāṣṭhaḥ sthirasāro gṛhadrumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाकस् तु सारकः प्रोक्तः पित्तदाहश्रमापहः । कफघ्नं मधुरं रुच्यं कषायं शाकवल्कलम्

śākas tu sārakaḥ proktaḥ pittadāhaśramāpahaḥ / kaphaghnaṃ madhuraṃ rucyaṃ kaṣāyaṃ śākavalkalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिंशपा तु महाश्यामा कृष्णसारा च धूम्रिका । तीक्ष्णसारा च धीरा च कपिला कृष्णशिंशपा

śiṃśapā tu mahāśyāmā kṛṣṇasārā ca dhūmrikā / tīkṣṇasārā ca dhīrā ca kapilā kṛṣṇaśiṃśapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यामादिशिंशपा तिक्ता कटूष्णा कफवातनुत् । नष्टाजीर्णहरा दीप्या शोफातीसारहारिणी

śyāmādiśiṃśapā tiktā kaṭūṣṇā kaphavātanut / naṣṭājīrṇaharā dīpyā śophātīsārahāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिंशपान्या श्वेतपत्रा सिताह्वादिश् च शिंशपा । श्वेतादिशिंशपा तिक्ता शिशिरा पित्तदाहनुत्

śiṃśapānyā śvetapatrā sitāhvādiś ca śiṃśapā / śvetādiśiṃśapā tiktā śiśirā pittadāhanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपिला शिंशपा चान्या पीता कपिलशिंशपा । सारिणी कपिलाक्षी च भस्मगर्भा कुशिंशपा

kapilā śiṃśapā cānyā pītā kapilaśiṃśapā / sāriṇī kapilākṣī ca bhasmagarbhā kuśiṃśapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपिला शिंशपा तिक्ता शीतवीर्या श्रमापहा । वातपित्तज्वरघ्नी च छर्दिहिक्काविनाशिनी

kapilā śiṃśapā tiktā śītavīryā śramāpahā / vātapittajvaraghnī ca chardihikkāvināśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिंशपात्रितयं वर्ण्यं हिमशोफविसर्पजित् । पित्तदाहप्रशमनं बल्यं रुचिकरं परम्

śiṃśapātritayaṃ varṇyaṃ himaśophavisarpajit / pittadāhapraśamanaṃ balyaṃ rucikaraṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असनस् तु महासर्जः सौरिर् बन्धूकपुष्पकः । प्रियको बीजवृक्षश् च नीलकः प्रियशालकः

asanas tu mahāsarjaḥ saurir bandhūkapuṣpakaḥ / priyako bījavṛkṣaś ca nīlakaḥ priyaśālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असनः कटुर् उष्णश् च तिक्तो वातार्तिदोषनुत् । सारको गलदोषघ्नो रक्तमण्डलनाशनः

asanaḥ kaṭur uṣṇaś ca tikto vātārtidoṣanut / sārako galadoṣaghno raktamaṇḍalanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयो नीलबीजः स्यान् नीलपत्रः सुनीलकः । नीलद्रुमो नीलसारो नीलनिर्यासको रसैः

dvitīyo nīlabījaḥ syān nīlapatraḥ sunīlakaḥ / nīladrumo nīlasāro nīlaniryāsako rasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजवृक्षौ कटू शीतौ कषायौ कुष्ठनाशनौ । सारकौ कण्डुदद्रुघ्नौ श्रेष्ठस् तत्रासितस् तयोः

bījavṛkṣau kaṭū śītau kaṣāyau kuṣṭhanāśanau / sārakau kaṇḍudadrughnau śreṣṭhas tatrāsitas tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरुणः श्वेतपुष्पश् च तिक्तशाकः कुमारकः । श्वेतद्रुमः साधुवृक्षः तमालो मारुतापहः

varuṇaḥ śvetapuṣpaś ca tiktaśākaḥ kumārakaḥ / śvetadrumaḥ sādhuvṛkṣaḥ tamālo mārutāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरुणः कटुर् उष्णश् च रक्तदोषहरः परः । शीर्षवातहरः स्निग्धो दीप्यो विद्रधिवातजित्

varuṇaḥ kaṭur uṣṇaś ca raktadoṣaharaḥ paraḥ / śīrṣavātaharaḥ snigdho dīpyo vidradhivātajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रजीवः पवित्रश् च गर्भदः सुतजीवकः । कुटजीवो ऽपत्यजीवः सिद्धिदो ऽपत्यजीवकः

putrajīvaḥ pavitraś ca garbhadaḥ sutajīvakaḥ / kuṭajīvo 'patyajīvaḥ siddhido 'patyajīvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रजीवो हिमो वृष्यः श्लेष्मदो गर्भजीवदः । चक्षुष्यः पित्तशमनो दाहतृष्णानिवारणः

putrajīvo himo vṛṣyaḥ śleṣmado garbhajīvadaḥ / cakṣuṣyaḥ pittaśamano dāhatṛṣṇānivāraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापिण्डीतरुः प्रोक्तः श्वेतपिण्डीतकश् च सः । करहाटः क्षुरश् चैव शस्त्रकोशतरुः सरः

mahāpiṇḍītaruḥ proktaḥ śvetapiṇḍītakaś ca saḥ / karahāṭaḥ kṣuraś caiva śastrakośataruḥ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डीतरुः कषायोष्णस् त्रिदोषशमनो ऽपि च । चर्मरोगापहश् चैव विशेषाद् रक्तदोषजित्

piṇḍītaruḥ kaṣāyoṣṇas tridoṣaśamano 'pi ca / carmarogāpahaś caiva viśeṣād raktadoṣajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारस्करस् तु किम्पाको विषतिन्दुर् विषद्रुमः । गरद्रुमो रम्यफलः कुपाकः कालकूटकः

kāraskaras tu kimpāko viṣatindur viṣadrumaḥ / garadrumo ramyaphalaḥ kupākaḥ kālakūṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारस्करः कटूष्णश् च तिक्तः कुष्ठविनाशनः । वातामयास्रकण्डूतिकफामार्शोव्रणापहः

kāraskaraḥ kaṭūṣṇaś ca tiktaḥ kuṣṭhavināśanaḥ / vātāmayāsrakaṇḍūtikaphāmārśovraṇāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटभी नाभिका शौण्डी पाटली किणिही तथा । मधुरेणुः क्षुद्रशामा कैडर्यः श्यामला नव

kaṭabhī nābhikā śauṇḍī pāṭalī kiṇihī tathā / madhureṇuḥ kṣudraśāmā kaiḍaryaḥ śyāmalā nava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शितादिकटभी श्वेता किणिही गिरिकर्णिका । शिरीषपत्रा कालिन्दी शतपादी विषघ्निका । महाश्वेता महाशौण्डी महादिकटभी तथा

śitādikaṭabhī śvetā kiṇihī girikarṇikā / śirīṣapatrā kālindī śatapādī viṣaghnikā / mahāśvetā mahāśauṇḍī mahādikaṭabhī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटभी भवेत् कटूष्णा गुल्मविषाध्मानशूलदोषघ्नी । वातकफाजीर्णरुजाशमनी श्वेता च तत्र गुणयुक्ता

kaṭabhī bhavet kaṭūṣṇā gulmaviṣādhmānaśūladoṣaghnī / vātakaphājīrṇarujāśamanī śvetā ca tatra guṇayuktā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षवकः क्षुरकस् तीक्ष्णः क्रूरो भूताङ्कुशः क्षवः । राजोद्वेजनसंज्ञश् च भूतद्रावी ग्रहाह्वयः

kṣavakaḥ kṣurakas tīkṣṇaḥ krūro bhūtāṅkuśaḥ kṣavaḥ / rājodvejanasaṃjñaś ca bhūtadrāvī grahāhvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूताङ्कुशस् तीव्रगन्धः कषायोष्णः कटुस् तथा । भूतग्रहादिदोषघ्नः कफवातनिकृन्तनः

bhūtāṅkuśas tīvragandhaḥ kaṣāyoṣṇaḥ kaṭus tathā / bhūtagrahādidoṣaghnaḥ kaphavātanikṛntanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवसर्षपकश् चाक्षो बदरो रक्तमूलकः । सुरसर्षपकश् चैन्द्रस् तथा सूक्ष्मदलः स्मृतः । सर्षपो निर्जरादिः स्यात् कुरराङ्घ्रिर् नवाभिधः

devasarṣapakaś cākṣo badaro raktamūlakaḥ / surasarṣapakaś caindras tathā sūkṣmadalaḥ smṛtaḥ / sarṣapo nirjarādiḥ syāt kurarāṅghrir navābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवसर्षपनामा तु कटूष्णः कफनाशनः । जन्तुदोषहरो रुच्यो वक्त्रामयविशोधनः

devasarṣapanāmā tu kaṭūṣṇaḥ kaphanāśanaḥ / jantudoṣaharo rucyo vaktrāmayaviśodhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लकुचो लिकुचः शालः कषायी दृढवल्कलः । डहुः कार्श्यश् च शूरश् च स्थूलस्कन्धो नवाह्वयः

lakuco likucaḥ śālaḥ kaṣāyī dṛḍhavalkalaḥ / ḍahuḥ kārśyaś ca śūraś ca sthūlaskandho navāhvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लकुचः स्वरसे तिक्तः कषायोष्णो लघुस् तथा । कफदोषहरो दाही मलसंग्रहदायकः

lakucaḥ svarase tiktaḥ kaṣāyoṣṇo laghus tathā / kaphadoṣaharo dāhī malasaṃgrahadāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकङ्कतो व्याघ्रपादो ग्रन्थिलः स्वादुकण्टकः । कण्ठपादो बहुफलो गोपघोण्टा स्रुवद्रुमः

vikaṅkato vyāghrapādo granthilaḥ svādukaṇṭakaḥ / kaṇṭhapādo bahuphalo gopaghoṇṭā sruvadrumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुफलो दन्तकाष्ठो यज्ञीयो ब्रह्मपादपः । पिण्डरोहिणकः पूतः किङ्किणी च त्रिपञ्चधा

mṛduphalo dantakāṣṭho yajñīyo brahmapādapaḥ / piṇḍarohiṇakaḥ pūtaḥ kiṅkiṇī ca tripañcadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकङ्कतो ऽम्लमधुरः पाके ऽतिमधुरो लघुः । दीपनः कामलास्रघ्नः पाचनः पित्तनाशनः

vikaṅkato 'mlamadhuraḥ pāke 'timadhuro laghuḥ / dīpanaḥ kāmalāsraghnaḥ pācanaḥ pittanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं वन्यमहीरुहाह्वयगुणाभिख्यानमुख्यानया भङ्ग्या भङ्गुरिताभिधान्तरमहाभोगश्रिया भास्वरम् । वैद्यो वै द्यतु वर्गम् एनम् अखिलं विज्ञाय वैज्ञानिकः प्रज्ञालोकविजृम्भणेन सहसा स्वैरं गदानां गणम्

itthaṃ vanyamahīruhāhvayaguṇābhikhyānamukhyānayā bhaṅgyā bhaṅguritābhidhāntaramahābhogaśriyā bhāsvaram / vaidyo vai dyatu vargam enam akhilaṃ vijñāya vaijñānikaḥ prajñālokavijṛmbhaṇena sahasā svairaṃ gadānāṃ gaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये वृश्चन्ति नृणां गदान् गुरुतरान् आक्रम्य वीर्यासिना ये स्थित्वापि वने गुणेन सरुजां स्वेनावनं तन्वते । तेषाम् एष महान् असीममहिमा वन्यात्मनां वासभूर् वृक्षाणां भणितो भिषग्भिर् असमो यो वृक्षवर्गाख्यया

ye vṛścanti nṛṇāṃ gadān gurutarān ākramya vīryāsinā ye sthitvāpi vane guṇena sarujāṃ svenāvanaṃ tanvate / teṣām eṣa mahān asīmamahimā vanyātmanāṃ vāsabhūr vṛkṣāṇāṃ bhaṇito bhiṣagbhir asamo yo vṛkṣavargākhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः काश्मीरकुलोज्ज्वलाम्बुजवनीहंसो ऽपि संसेव्यते नित्योल्लासितनीलकण्ठमनसः प्रीत्याद्यभग्नश्रिया । तस्यायं नवमः कृतौ नरहरेर् वर्गः प्रभद्रादिको भद्रात्मन्य् अभिधानशेखरशिखाचूडामणौ संस्थितः

yaḥ kāśmīrakulojjvalāmbujavanīhaṃso 'pi saṃsevyate nityollāsitanīlakaṇṭhamanasaḥ prītyādyabhagnaśriyā / tasyāyaṃ navamaḥ kṛtau naraharer vargaḥ prabhadrādiko bhadrātmany abhidhānaśekharaśikhācūḍāmaṇau saṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.