Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 1.57

ततस् त्रिशङ्कोर् वचनं श्रुत्वा क्रोधसमन्वितम् ऋषिपुत्रशतं राम राजानम् इदम् अब्रवीत्

tatas triśaṅkor vacanaṃ śrutvā krodhasamanvitam ṛṣiputraśataṃ rāma rājānam idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याख्यातो ऽसि दुर्बुद्धे गुरुणा सत्यवादिना तं कथं समतिक्रम्य शाखान्तरम् उपेयिवान्

pratyākhyāto 'si durbuddhe guruṇā satyavādinā taṃ kathaṃ samatikramya śākhāntaram upeyivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधाः परमा गतिः न चातिक्रमितुं शक्यं वचनं सत्यवादिनः

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ purodhāḥ paramā gatiḥ na cātikramituṃ śakyaṃ vacanaṃ satyavādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्यम् इति चोवाच वसिष्ठो भगवान् ऋषिः तं वयं वै समाहर्तुं क्रतुं शक्ताः कथं तव

aśakyam iti covāca vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ taṃ vayaṃ vai samāhartuṃ kratuṃ śaktāḥ kathaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालिशस् त्वं नरश्रेष्ठ गम्यतां स्वपुरं पुनः याजने भगवाञ् शक्तस् त्रैलोक्यस्यापि पार्थिव

bāliśas tvaṃ naraśreṣṭha gamyatāṃ svapuraṃ punaḥ yājane bhagavāñ śaktas trailokyasyāpi pārthiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधपर्याकुलाक्षरम् स राजा पुनर् एवैतान् इदं वचनम् अब्रवीत्

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā krodhaparyākulākṣaram sa rājā punar evaitān idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याख्यातो ऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस् तथैव च अन्यां गतिं गमिष्यामि स्वस्ति वो ऽस्तु तपोधनाः

pratyākhyāto 'smi guruṇā guruputrais tathaiva ca anyāṃ gatiṃ gamiṣyāmi svasti vo 'stu tapodhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिपुत्रास् तु तच् छ्रुत्वा वाक्यं घोराभिसंहितम् शेपुः परमसंक्रुद्धाश् चण्डालत्वं गमिष्यसि एवम् उक्त्वा महात्मानो विविशुस् ते स्वम् आश्रमम्

ṛṣiputrās tu tac chrutvā vākyaṃ ghorābhisaṃhitam śepuḥ paramasaṃkruddhāś caṇḍālatvaṃ gamiṣyasi evam uktvā mahātmāno viviśus te svam āśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रात्र्यां व्यतीतायां राजा चण्डालतां गतः नीलवस्त्रधरो नीलः परुषो ध्वस्तमूर्धजः चित्यमाल्यानुलेपश् च आयसाभरणो ऽभवत्

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ rājā caṇḍālatāṃ gataḥ nīlavastradharo nīlaḥ paruṣo dhvastamūrdhajaḥ cityamālyānulepaś ca āyasābharaṇo 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा मन्त्रिणः सर्वे त्यक्त्वा चण्डालरूपिणम् प्राद्रवन् सहिता राम पौरा ये ऽस्यानुगामिनः

taṃ dṛṣṭvā mantriṇaḥ sarve tyaktvā caṇḍālarūpiṇam prādravan sahitā rāma paurā ye 'syānugāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको हि राजा काकुत्स्थ जगाम परमात्मवान् दह्यमानो दिवारात्रं विश्वामित्रं तपोधनम्

eko hi rājā kākutstha jagāma paramātmavān dahyamāno divārātraṃ viśvāmitraṃ tapodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वामित्रस् तु तं दृष्ट्वा राजानं विफलीकृतम् चण्डालरूपिणं राम मुनिः कारुण्यम् आगतः

viśvāmitras tu taṃ dṛṣṭvā rājānaṃ viphalīkṛtam caṇḍālarūpiṇaṃ rāma muniḥ kāruṇyam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्यात् स महातेजा वाक्यं परम धार्मिकः इदं जगाद भद्रं ते राजानं घोरदर्शनम्

kāruṇyāt sa mahātejā vākyaṃ parama dhārmikaḥ idaṃ jagāda bhadraṃ te rājānaṃ ghoradarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् आगमनकार्यं ते राजपुत्र महाबल अयोध्याधिपते वीर शापाच् चण्डालतां गतः

kim āgamanakāryaṃ te rājaputra mahābala ayodhyādhipate vīra śāpāc caṇḍālatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तद् वाक्यम् आकर्ण्य राजा चण्डालतां गतः अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्

atha tad vākyam ākarṇya rājā caṇḍālatāṃ gataḥ abravīt prāñjalir vākyaṃ vākyajño vākyakovidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याख्यातो ऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस् तथैव च अनवाप्यैव तं कामं मया प्राप्तो विपर्ययः

pratyākhyāto 'smi guruṇā guruputrais tathaiva ca anavāpyaiva taṃ kāmaṃ mayā prāpto viparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सशरीरो दिवं यायाम् इति मे सौम्यदर्शनम् मया चेष्टं क्रतुशतं तच् च नावाप्यते फलम्

saśarīro divaṃ yāyām iti me saumyadarśanam mayā ceṣṭaṃ kratuśataṃ tac ca nāvāpyate phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनृतं नोक्त पूर्वं मे न च वक्ष्ये कदा चन कृच्छ्रेष्व् अपि गतः सौम्य क्षत्रधर्मेण ते शपे

anṛtaṃ nokta pūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana kṛcchreṣv api gataḥ saumya kṣatradharmeṇa te śape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञैर् बहुविधैर् इष्टं प्रजा धर्मेण पालिताः गुरवश् च महात्मानः शीलवृत्तेन तोषिताः

yajñair bahuvidhair iṣṭaṃ prajā dharmeṇa pālitāḥ guravaś ca mahātmānaḥ śīlavṛttena toṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मे प्रयतमानस्य यज्ञं चाहर्तुम् इच्छतः परितोषं न गच्छन्ति गुरवो मुनिपुंगव

dharme prayatamānasya yajñaṃ cāhartum icchataḥ paritoṣaṃ na gacchanti guravo munipuṃgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवम् एव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् दैवेनाक्रम्यते सर्वं दैवं हि परमा गतिः

daivam eva paraṃ manye pauruṣaṃ tu nirarthakam daivenākramyate sarvaṃ daivaṃ hi paramā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मे परमार्तस्य प्रसादम् अभिकाङ्क्षतः कर्तुम् अर्हसि भद्रं ते दैवोपहतकर्मणः

tasya me paramārtasya prasādam abhikāṅkṣataḥ kartum arhasi bhadraṃ te daivopahatakarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यां गतिं गमिष्यामि नान्यः शरणम् अस्ति मे दैवं पुरुषकारेण निवर्तयितुम् अर्हसि

nānyāṃ gatiṃ gamiṣyāmi nānyaḥ śaraṇam asti me daivaṃ puruṣakāreṇa nivartayitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.