Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.101

जाबालेस् तु वचः श्रुत्वा रामः सत्यात्मनां वरः । उवाच परया युक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया

jābāles tu vacaḥ śrutvā rāmaḥ satyātmanāṃ varaḥ / uvāca parayā yuktyā svabuddhyā cāvipannayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवान् मे प्रियकामार्थं वचनं यद् इहोक्तवान् । अकार्यं कार्यसंकाशम् अपथ्यं पथ्यसंमितम्

bhavān me priyakāmārthaṃ vacanaṃ yad ihoktavān / akāryaṃ kāryasaṃkāśam apathyaṃ pathyasaṃmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मर्यादस् तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः । मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः

nirmaryādas tu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ / mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीनम् अकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् । चारित्रम् एव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाशुचिम्

kulīnam akulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam / cāritram eva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vāśucim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनार्यस् त्व् आर्यसंकाशः शौचाद्धीनस् तथा शुचिः । लक्षण्यवद् अलक्षण्यो दुःशीलः शीलवान् इव

anāryas tv āryasaṃkāśaḥ śaucāddhīnas tathā śuciḥ / lakṣaṇyavad alakṣaṇyo duḥśīlaḥ śīlavān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मं धर्मवेषेण यदीमं लोकसंकरम् । अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्

adharmaṃ dharmaveṣeṇa yadīmaṃ lokasaṃkaram / abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश् चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः । बहु मंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्

kaś cetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ / bahu maṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्य यास्याम्य् अहं वृत्तं केन वा स्वर्गम् आप्नुयाम् । अनया वर्तमानो ऽहं वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया

kasya yāsyāmy ahaṃ vṛttaṃ kena vā svargam āpnuyām / anayā vartamāno 'haṃ vṛttyā hīnapratijñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामवृत्तस् त्व् अयं लोकः कृत्स्नः समुपवर्तते । यद्वृत्ताः सन्ति राजानस् तद्वृत्ताः सन्ति हि प्रजाः

kāmavṛttas tv ayaṃ lokaḥ kṛtsnaḥ samupavartate / yadvṛttāḥ santi rājānas tadvṛttāḥ santi hi prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् एवानृशंस्यं च राजवृत्तं सनातनम् । तस्मात् सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः

satyam evānṛśaṃsyaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam / tasmāt satyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयश् चैव देवाश् च सत्यम् एव हि मेनिरे । सत्यवादी हि लोके ऽस्मिन् परमं गच्छति क्षयम्

ṛṣayaś caiva devāś ca satyam eva hi menire / satyavādī hi loke 'smin paramaṃ gacchati kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्विजन्ते यथा सर्पान् नराद् अनृतवादिनः । धर्मः सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते

udvijante yathā sarpān narād anṛtavādinaḥ / dharmaḥ satyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् एवेश्वरो लोके सत्यं पद्मा समाश्रिता । सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान् नास्ति परं पदम्

satyam eveśvaro loke satyaṃ padmā samāśritā / satyamūlāni sarvāṇi satyān nāsti paraṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तम् इष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च । वेदाः सत्यप्रतिष्ठानास् तस्मात् सत्यपरो भवेत्

dattam iṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca / vedāḥ satyapratiṣṭhānās tasmāt satyaparo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः पालयते लोकम् एकः पालयते कुलम् । मज्जत्य् एको हि निरय एकः स्वर्गे महीयते

ekaḥ pālayate lokam ekaḥ pālayate kulam / majjaty eko hi niraya ekaḥ svarge mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं पितुर् निदेशं तु किमर्थं नानुपालये । सत्यप्रतिश्रवः सत्यं सत्येन समयीकृतः

so 'haṃ pitur nideśaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye / satyapratiśravaḥ satyaṃ satyena samayīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव लोभान् न मोहाद् वा न चाज्ञानात् तमोऽन्वितः । सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरोः सत्यप्रतिश्रवः

naiva lobhān na mohād vā na cājñānāt tamo'nvitaḥ / setuṃ satyasya bhetsyāmi guroḥ satyapratiśravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्यसंधस्य सतश् चलस्यास्थिरचेतसः । नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम्

asatyasaṃdhasya sataś calasyāsthiracetasaḥ / naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यगात्मम् इमं धर्मं सत्यं पश्याम्य् अहं स्वयम् । भारः सत्पुरुषाचीर्णस् तदर्थम् अभिनन्द्यते

pratyagātmam imaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmy ahaṃ svayam / bhāraḥ satpuruṣācīrṇas tadartham abhinandyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षात्रं धर्मम् अहं त्यक्ष्ये ह्य् अधर्मं धर्मसंहितम् । क्षुद्रैर् नृशंसैर् लुब्धैश् च सेवितं पापकर्मभिः

kṣātraṃ dharmam ahaṃ tyakṣye hy adharmaṃ dharmasaṃhitam / kṣudrair nṛśaṃsair lubdhaiś ca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य च । अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्म पातकम्

kāyena kurute pāpaṃ manasā sampradhārya ca / anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karma pātakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिः कीर्तिर् यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि । स्वर्गस्थं चानुबध्नन्ति सत्यम् एव भजेत तत्

bhūmiḥ kīrtir yaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi / svargasthaṃ cānubadhnanti satyam eva bhajeta tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेष्ठं ह्य् अनार्यम् एव स्याद् यद् भवान् अवधार्य माम् । आह युक्तिकरैर् वाक्यैर् इदं भद्रं कुरुष्व ह

śreṣṭhaṃ hy anāryam eva syād yad bhavān avadhārya mām / āha yuktikarair vākyair idaṃ bhadraṃ kuruṣva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं ह्य् अहं प्रतिज्ञाय वनवासम् इमं गुरोः । भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर् वचः

kathaṃ hy ahaṃ pratijñāya vanavāsam imaṃ guroḥ / bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā guror vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसंनिधौ । प्रहृष्टमानसा देवी कैकेयी चाभवत् तदा

sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusaṃnidhau / prahṛṣṭamānasā devī kaikeyī cābhavat tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनवासं वसन्न् एवं शुचिर् नियतभोजनः । मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पितॄन् देवांश् च तर्पयन्

vanavāsaṃ vasann evaṃ śucir niyatabhojanaḥ / mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitṝn devāṃś ca tarpayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतुष्टपञ्चवर्गो ऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये । अकुहः श्रद्दधानः सन् कार्याकार्यविचक्षणः

saṃtuṣṭapañcavargo 'haṃ lokayātrāṃ pravartaye / akuhaḥ śraddadhānaḥ san kāryākāryavicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मभूमिम् इमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच् छुभम् । अग्निर् वायुश् च सोमश् च कर्मणां फलभागिनः

karmabhūmim imāṃ prāpya kartavyaṃ karma yac chubham / agnir vāyuś ca somaś ca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतं क्रतूनाम् आहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः । तपांस्य् उग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः

śataṃ kratūnām āhṛtya devarāṭ tridivaṃ gataḥ / tapāṃsy ugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च । द्विजातिदेवातिथिपूजनं च पन्थानम् आहुस् त्रिदिवस्य सन्तः

satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca / dvijātidevātithipūjanaṃ ca panthānam āhus tridivasya santaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मे रताः सत्पुरुषैः समेतास् तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः । अहिंसका वीतमलाश् च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः

dharme ratāḥ satpuruṣaiḥ sametās tejasvino dānaguṇapradhānāḥ / ahiṃsakā vītamalāś ca loke bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.