Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.102

क्रुद्धम् आज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह । जाबालिर् अपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् । निवर्तयितुकामस् तु त्वाम् एतद् वाक्यम् अब्रवीत्

kruddham ājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha / jābālir api jānīte lokasyāsya gatāgatim / nivartayitukāmas tu tvām etad vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे । सर्वं सलिलम् एवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता । ततः समभवद् ब्रह्मा स्वयम्भूर् दैवतैः सह

imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me / sarvaṃ salilam evāsīt pṛthivī yatra nirmitā / tataḥ samabhavad brahmā svayambhūr daivataiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वराहस् ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुंधराम् । असृजच् च जगत् सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः

sa varāhas tato bhūtvā projjahāra vasuṃdharām / asṛjac ca jagat sarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः । तस्मान् मरीचिः संजज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः

ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ / tasmān marīciḥ saṃjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञे मनुर् वैवस्वतः स्मृतः । स तु प्रजापतिः पूर्वम् इक्ष्वाकुस् तु मनोः सुतः

vivasvān kaśyapāj jajñe manur vaivasvataḥ smṛtaḥ / sa tu prajāpatiḥ pūrvam ikṣvākus tu manoḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही । तम् इक्ष्वाकुम् अयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्

yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī / tam ikṣvākum ayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकोस् तु सुतः श्रीमान् कुक्षिर् एवेति विश्रुतः । कुक्षेर् अथात्मजो वीरो विकुक्षिर् उदपद्यत

ikṣvākos tu sutaḥ śrīmān kukṣir eveti viśrutaḥ / kukṣer athātmajo vīro vikukṣir udapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकुक्षेस् तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान् । बाणस्य तु महाबाहुर् अनरण्यो महायशाः

vikukṣes tu mahātejā bāṇaḥ putraḥ pratāpavān / bāṇasya tu mahābāhur anaraṇyo mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानावृष्टिर् बभूवास्मिन् न दुर्भिक्षं सतां वरे । अनरण्ये महाराजे तस्करो वापि कश्चन

nānāvṛṣṭir babhūvāsmin na durbhikṣaṃ satāṃ vare / anaraṇye mahārāje taskaro vāpi kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनरण्यान् महाबाहुः पृथू राजा बभूव ह । तस्मात् पृथोर् महाराजस् त्रिशङ्कुर् उदपद्यत । स सत्यवचनाद् वीरः सशरीरो दिवं गतः

anaraṇyān mahābāhuḥ pṛthū rājā babhūva ha / tasmāt pṛthor mahārājas triśaṅkur udapadyata / sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशङ्कोर् अभवत् सूनुर् धुन्धुमारो महायशाः । धुन्धुमारान् महातेजा युवनाश्वो व्यजायत

triśaṅkor abhavat sūnur dhundhumāro mahāyaśāḥ / dhundhumārān mahātejā yuvanāśvo vyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवनाश्वसुतः श्रीमान् मान्धाता समपद्यत । मान्धातुस् तु महातेजाः सुसंधिर् उदपद्यत

yuvanāśvasutaḥ śrīmān māndhātā samapadyata / māndhātus tu mahātejāḥ susaṃdhir udapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुसंधेर् अपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसंधिः प्रसेनजित् । यशस्वी ध्रुवसंधेस् तु भरतो रिपुसूदनः

susaṃdher api putrau dvau dhruvasaṃdhiḥ prasenajit / yaśasvī dhruvasaṃdhes tu bharato ripusūdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतात् तु महाबाहोर् असितो नाम जायत । यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः । हैहयास् तालजङ्घाश् च शूराश् च शशबिन्दवः

bharatāt tu mahābāhor asito nāma jāyata / yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ / haihayās tālajaṅghāś ca śūrāś ca śaśabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तांस् तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः । स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः । द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुर् इति श्रुतिः

tāṃs tu sarvān prativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ / sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ / dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvatur iti śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्गवश् च्यवनो नाम हिमवन्तम् उपाश्रितः । तम् ऋषिं समुपागम्य कालिन्दी त्व् अभ्यवादयत्

bhārgavaś cyavano nāma himavantam upāśritaḥ / tam ṛṣiṃ samupāgamya kālindī tv abhyavādayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ताम् अभ्यवदद् विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि । ततः सा गृहम् आगम्य देवी पुत्रं व्यजायत

sa tām abhyavadad vipro varepsuṃ putrajanmani / tataḥ sā gṛham āgamya devī putraṃ vyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपत्न्या तु गरस् तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया । गरेण सह तेनैव जातः स सगरो ऽभवत्

sapatnyā tu garas tasyai datto garbhajighāṃsayā / gareṇa saha tenaiva jātaḥ sa sagaro 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजा सगरो नाम यः समुद्रम् अखानयत् । इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन्तम् इमाः प्रजाः

sa rājā sagaro nāma yaḥ samudram akhānayat / iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayantam imāḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असमञ्जस् तु पुत्रो ऽभूत् सगरस्येति नः श्रुतम् । जीवन्न् एव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्

asamañjas tu putro 'bhūt sagarasyeti naḥ śrutam / jīvann eva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंशुमान् इति पुत्रो ऽभूद् असमञ्जस्य वीर्यवान् । दिलीपो ऽंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः

aṃśumān iti putro 'bhūd asamañjasya vīryavān / dilīpo 'ṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगीरथात् ककुत्स्थस् तु काकुत्स्था येन तु स्मृताः । ककुत्स्थस्य तु पुत्रो ऽभूद् रघुर् येन तु राघवः

bhagīrathāt kakutsthas tu kākutsthā yena tu smṛtāḥ / kakutsthasya tu putro 'bhūd raghur yena tu rāghavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रघोस् तु पुत्रस् तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः । कल्माषपादः सौदास इत्य् एवं प्रथितो भुवि

raghos tu putras tejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ / kalmāṣapādaḥ saudāsa ity evaṃ prathito bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्माषपादपुत्रो ऽभूच् छङ्खणस् त्व् इति विश्रुतः । यस् तु तद् वीर्यम् आसाद्य सहसेनो व्यनीनशत्

kalmāṣapādaputro 'bhūc chaṅkhaṇas tv iti viśrutaḥ / yas tu tad vīryam āsādya sahaseno vyanīnaśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खणस्य तु पुत्रो ऽभूच् छूरः श्रीमान् सुदर्शनः । सुदर्शनस्याग्निवर्ण अग्निवर्णस्य शीघ्रगः

śaṅkhaṇasya tu putro 'bhūc chūraḥ śrīmān sudarśanaḥ / sudarśanasyāgnivarṇa agnivarṇasya śīghragaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुकः । प्रशुश्रुकस्य पुत्रो ऽभूद् अम्बरीषो महाद्युतिः

śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśrukaḥ / praśuśrukasya putro 'bhūd ambarīṣo mahādyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बरीषस्य पुत्रो ऽभून् नहुषः सत्यविक्रमः । नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः

ambarīṣasya putro 'bhūn nahuṣaḥ satyavikramaḥ / nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजश् च सुव्रतश् चैव नाभागस्य सुताव् उभौ । अजस्य चैव धर्मात्मा राजा दशरथः सुतः

ajaś ca suvrataś caiva nābhāgasya sutāv ubhau / ajasya caiva dharmātmā rājā daśarathaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य ज्येष्ठो ऽसि दायादो राम इत्य् अभिविश्रुतः । तद् गृहाण स्वकं राज्यम् अवेक्षस्व जगन् नृप

tasya jyeṣṭho 'si dāyādo rāma ity abhiviśrutaḥ / tad gṛhāṇa svakaṃ rājyam avekṣasva jagan nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः । पूर्वजेनावरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्ये ऽभिषिच्यते

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ / pūrvajenāvaraḥ putro jyeṣṭho rājye 'bhiṣicyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राघवाणां कुलधर्मम् आत्मनः सनातनं नाद्य विहातुम् अर्हसि । प्रभूतरत्नाम् अनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन् महायशाः

sa rāghavāṇāṃ kuladharmam ātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihātum arhasi / prabhūtaratnām anuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvan mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.