Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.104

तम् अप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् । विस्मिताः संगमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः

tam apratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam / vismitāḥ saṃgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्हितास् त्व् ऋषिगणाः सिद्धाश् च परमर्षयः । तौ भ्रातरौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे

antarhitās tv ṛṣigaṇāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ । श्रुत्वा वयं हि सम्भाषाम् उभयोः स्पृहयामहे

sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau / śrutvā vayaṃ hi sambhāṣām ubhayoḥ spṛhayāmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्व् ऋषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः । भरतं राजशार्दूलम् इत्य् ऊचुः संगता वचः

tatas tv ṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ / bharataṃ rājaśārdūlam ity ūcuḥ saṃgatā vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः । ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्य् अवेक्षसे

kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ / grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yady avekṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदानृणम् इमं रामं वयम् इच्छामहे पितुः । अनृणत्वाच् च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः

sadānṛṇam imaṃ rāmaṃ vayam icchāmahe pituḥ / anṛṇatvāc ca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् उक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः । राजर्षयश् चैव तथा सर्वे स्वां स्वां गतिं गताः

etāvad uktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ / rājarṣayaś caiva tathā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्लादितस् तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः । रामः संहृष्टवदनस् तान् ऋषीन् अभ्यपूजयत्

hlāditas tena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ / rāmaḥ saṃhṛṣṭavadanas tān ṛṣīn abhyapūjayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रस्तगात्रस् तु भरतः स वाचा सज्जमानया । कृताञ्जलिर् इदं वाक्यं राघवं पुनर् अब्रवीत्

srastagātras tu bharataḥ sa vācā sajjamānayā / kṛtāñjalir idaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punar abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजधर्मम् अनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसंततिम् । कर्तुम् अर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश् च याचनाम्

rājadharmam anuprekṣya kuladharmānusaṃtatim / kartum arhasi kākutstha mama mātuś ca yācanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षितुं सुमहद् राज्यम् अहम् एकस् तु नोत्सहे । पौरजानपदांश् चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा

rakṣituṃ sumahad rājyam aham ekas tu notsahe / paurajānapadāṃś cāpi raktān rañjayituṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातयश् च हि योधाश् च मित्राणि सुहृदश् च नः । त्वाम् एव प्रतिकाङ्क्षन्ते पर्जन्यम् इव कर्षकाः

jñātayaś ca hi yodhāś ca mitrāṇi suhṛdaś ca naḥ / tvām eva pratikāṅkṣante parjanyam iva karṣakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि । शक्तिमान् असि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने

idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi / śaktimān asi kākutstha lokasya paripālane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर् भरतस् तदा । भृशं सम्प्रार्थयामास रामम् एवं प्रियंवदः

ity uktvā nyapatad bhrātuḥ pādayor bharatas tadā / bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmam evaṃ priyaṃvadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनम् अब्रवीत् । श्यामं नलिनपत्त्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम्

tam aṅke bhrātaraṃ kṛtvā rāmo vacanam abravīt / śyāmaṃ nalinapattrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगता त्वाम् इयं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या । भृशम् उत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीम् अपि

āgatā tvām iyaṃ buddhiḥ svajā vainayikī ca yā / bhṛśam utsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīm api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्यैश् च सुहृद्भिश् च बुद्धिमद्भिश् च मन्त्रिभिः । सर्वकार्याणि संमन्त्र्य सुमहान्त्य् अपि कारय

amātyaiś ca suhṛdbhiś ca buddhimadbhiś ca mantribhiḥ / sarvakāryāṇi saṃmantrya sumahānty api kāraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मीश् चन्द्राद् अपेयाद् वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् । अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञाम् अहं पितुः

lakṣmīś candrād apeyād vā himavān vā himaṃ tyajet / atīyāt sāgaro velāṃ na pratijñām ahaṃ pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामाद् वा तात लोभाद् वा मात्रा तुभ्यम् इदं कृतम् । न तन् मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च मातृवत्

kāmād vā tāta lobhād vā mātrā tubhyam idaṃ kṛtam / na tan manasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतम् अब्रवीत् । तेजसादित्यसंकाशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम्

evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutam abravīt / tejasādityasaṃkāśaṃ pratipaccandradarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते । एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः

adhirohārya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite / ete hi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्य् अवरुह्य च । प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने

so 'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hy avaruhya ca / prāyacchat sumahātejā bharatāya mahātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलंकृते सम्परिगृह्य धर्मवित् । प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्धनि

sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṃkṛte samparigṛhya dharmavit / pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra caivottamanāgamūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुपूर्व्यात् प्रतिपूज्य तं जनं गुरूंश् च मन्त्रिप्रकृतीस् तथानुजौ । व्यसर्जयद् राघववंशवर्धनः स्थितः स्वधर्मे हिमवान् इवाचलः

athānupūrvyāt pratipūjya taṃ janaṃ gurūṃś ca mantriprakṛtīs tathānujau / vyasarjayad rāghavavaṃśavardhanaḥ sthitaḥ svadharme himavān ivācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः । स त्व् एव मातॄन् अभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः

taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ / sa tv eva mātṝn abhivādya sarvā rudan kuṭīṃ svāṃ praviveśa rāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.