Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.107

ततो निक्षिप्य मातॄन् स अयोध्यायां दृढव्रतः । भरतः शोकसंतप्तो गुरून् इदम् अथाब्रवीत्

tato nikṣipya mātṝn sa ayodhyāyāṃ dṛḍhavrataḥ / bharataḥ śokasaṃtapto gurūn idam athābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वान् आमन्त्रये ऽद्य वः । तत्र दुःखम् इदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना

nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvān āmantraye 'dya vaḥ / tatra duḥkham idaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतश् च हि दिवं राजा वनस्थश् च गुरुर् मम । रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः

gataś ca hi divaṃ rājā vanasthaś ca gurur mama / rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः । अब्रुवन् मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश् च पुरोहितः

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ / abruvan mantriṇaḥ sarve vasiṣṭhaś ca purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदृशं श्लाघनीयं च यद् उक्तं भरत त्वया । वचनं भ्रातृवात्सल्याद् अनुरूपं तवैव तत्

sadṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yad uktaṃ bharata tvayā / vacanaṃ bhrātṛvātsalyād anurūpaṃ tavaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे । आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान्

nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde / āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम् । अब्रवीत् सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यताम् इति

mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam / abravīt sārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टवदनः सर्वा मातॄन् समभिवाद्य सः । आरुरोह रथं श्रीमाञ् शत्रुघ्नेन समन्वितः

prahṛṣṭavadanaḥ sarvā mātṝn samabhivādya saḥ / āruroha rathaṃ śrīmāñ śatrughnena samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुह्य तु रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरताव् उभौ । ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः

āruhya tu rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāv ubhau / yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रतो गुरवस् तत्र वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः । प्रययुः प्राङ्मुखाः सर्वे नन्दिग्रामो यतो ऽभवत्

agrato guravas tatra vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ / prayayuḥ prāṅmukhāḥ sarve nandigrāmo yato 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलं च तद् अनाहूतं गजाश्वरथसंकुलम् । प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः

balaṃ ca tad anāhūtaṃ gajāśvarathasaṃkulam / prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथस्थः स तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः । नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्य् आधाय पादुके

rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ / nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasy ādhāya pāduke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः । अवतीर्य रथात् तूर्णं गुरून् इदम् उवाच ह

tatas tu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ / avatīrya rathāt tūrṇaṃ gurūn idam uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं संन्यासवत् स्वयम् । योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते । तम् इमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति

etad rājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ saṃnyāsavat svayam / yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite / tam imaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्रं संयोजयित्वा तु राघवस्य पुनः स्वयम् । चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ

kṣipraṃ saṃyojayitvā tu rāghavasya punaḥ svayam / caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निक्षिप्तभारो ऽहं राघवेण समागतः । निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम्

tato nikṣiptabhāro 'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ / nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राघवाय च संन्यासं दत्त्वेमे वरपादुके । राज्यं चेदम् अयोध्यां च धूतपापो भवामि च

rāghavāya ca saṃnyāsaṃ dattveme varapāduke / rājyaṃ cedam ayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने । प्रीतिर् मम यशश् चैव भवेद् राज्याच् चतुर्गुणम्

abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane / prītir mama yaśaś caiva bhaved rājyāc caturguṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तु विलपन् दीनो भरतः स महायशाः । नन्दिग्रामे ऽकरोद् राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिः सह

evaṃ tu vilapan dīno bharataḥ sa mahāyaśāḥ / nandigrāme 'karod rājyaṃ duḥkhito mantribhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः । नन्दिग्रामे ऽवसद् वीरः ससैन्यो भरतस् तदा

sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ / nandigrāme 'vasad vīraḥ sasainyo bharatas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामागमनम् आकाङ्क्षन् भरतो भ्रातृवत्सलः । भ्रातुर् वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस् तदा

rāmāgamanam ākāṅkṣan bharato bhrātṛvatsalaḥ / bhrātur vacanakārī ca pratijñāpāragas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादुके त्व् अभिषिच्याथ नन्दिग्रामे ऽवसत् तदा । भरतः शासनं सर्वं पादुकाभ्यां न्यवेदयत्

pāduke tv abhiṣicyātha nandigrāme 'vasat tadā / bharataḥ śāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.