Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.109

राघवस् त्व् अपयातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् । न तत्रारोचयद् वासं कारणैर् बहुभिस् तदा

rāghavas tv apayāteṣu tapasviṣu vicintayan / na tatrārocayad vāsaṃ kāraṇair bahubhis tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह मे भरतो दृष्टो मातरश् च सनागराः । सा च मे स्मृतिर् अन्वेति तान् नित्यम् अनुशोचतः

iha me bharato dṛṣṭo mātaraś ca sanāgarāḥ / sā ca me smṛtir anveti tān nityam anuśocataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः । हयहस्तिकरीषैश् च उपमर्दः कृतो भृशम्

skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ / hayahastikarīṣaiś ca upamardaḥ kṛto bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अन्यत्र गच्छाम इति संचिन्त्य राघवः । प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च संगतः

tasmād anyatra gacchāma iti saṃcintya rāghavaḥ / prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṃgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽत्रेर् आश्रमम् आसाद्य तं ववन्दे महायशाः । तं चापि भगवान् अत्रिः पुत्रवत् प्रत्यपद्यत

so 'trer āśramam āsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ / taṃ cāpi bhagavān atriḥ putravat pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् आतिथ्यम् आदिश्य सर्वम् अस्य सुसत्कृतम् । सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत्

svayam ātithyam ādiśya sarvam asya susatkṛtam / saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धाम् आमन्त्र्य सत्कृताम् । सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः

patnīṃ ca samanuprāptāṃ vṛddhām āmantrya satkṛtām / sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् । प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीम् अब्रवीद् ऋषिसत्तमः

anasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm / pratigṛhṇīṣva vaidehīm abravīd ṛṣisattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् । दश वर्षाण्य् अनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्

rāmāya cācacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm / daśa varṣāṇy anāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता । उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश् चाप्य् अलंकृता

yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā / ugreṇa tapasā yuktā niyamaiś cāpy alaṃkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत् तपः । अनसूयाव्रतैस् तात प्रत्यूहाश् च निबर्हिताः

daśavarṣasahasrāṇi yayā taptaṃ mahat tapaḥ / anasūyāvratais tāta pratyūhāś ca nibarhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया । दशरात्रं कृत्वा रात्रिः सेयं मातेव ते ऽनघ

devakāryanimittaṃ ca yayā saṃtvaramāṇayā / daśarātraṃ kṛtvā rātriḥ seyaṃ māteva te 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् इमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीम् । अभिगच्छतु वैदेही वृद्धाम् अक्रोधनां सदा

tām imāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīm / abhigacchatu vaidehī vṛddhām akrodhanāṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रुवाणं तम् ऋषिं तथेत्य् उक्त्वा स राघवः । सीताम् उवाच धर्मज्ञाम् इदं वचनम् उत्तमम्

evaṃ bruvāṇaṃ tam ṛṣiṃ tathety uktvā sa rāghavaḥ / sītām uvāca dharmajñām idaṃ vacanam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रि श्रुतं त्व् एतन् मुनेर् अस्य समीरितम् । श्रेयोऽर्थम् आत्मनः शीघ्रम् अभिगच्छ तपस्विनीम्

rājaputri śrutaṃ tv etan muner asya samīritam / śreyo'rtham ātmanaḥ śīghram abhigaccha tapasvinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिम् आगता । तां शीघ्रम् अभिगच्छ त्वम् अभिगम्यां तपस्विनीम्

anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātim āgatā / tāṃ śīghram abhigaccha tvam abhigamyāṃ tapasvinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीता त्व् एतद् वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणी । ताम् अत्रिपत्नीं धर्मज्ञाम् अभिचक्राम मैथिली

sītā tv etad vacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇī / tām atripatnīṃ dharmajñām abhicakrāma maithilī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् । सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदली यथा

śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām / satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तु सीता महाभागाम् अनसूयां पतिव्रताम् । अभ्यवादयद् अव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत्

tāṃ tu sītā mahābhāgām anasūyāṃ pativratām / abhyavādayad avyagrā svaṃ nāma samudāharat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिवाद्य च वैदेही तापसीं ताम् अनिन्दिताम् । बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छद् अनामयम्

abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tām aninditām / baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchad anāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् । सान्त्वयन्त्य् अब्रवीद् धृष्टा दिष्ट्या धर्मम् अवेक्षसे

tataḥ sītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm / sāntvayanty abravīd dhṛṣṭā diṣṭyā dharmam avekṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानम् ऋद्धिं च मानिनि । अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वम् अनुगच्छसि

tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānam ṛddhiṃ ca mānini / avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvam anugacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वाशुभः । यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः

nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vāśubhaḥ / yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःशीलः कामवृत्तो वा धनैर् वा परिवर्जितः । स्त्रीणाम् आर्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः

duḥśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanair vā parivarjitaḥ / strīṇām āryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्य् अहम् । सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतम् इवाव्ययम्

nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśanty aham / sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtam ivāvyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्व् एवम् अवगच्छन्ति गुणदोषम् असत्स्त्रियः । कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश् चरन्ति याः

na tv evam avagacchanti guṇadoṣam asatstriyaḥ / kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāś caranti yāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्नुवन्त्य् अयशश् चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि । अकार्यवशम् आपन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः

prāpnuvanty ayaśaś caiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili / akāryavaśam āpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्विधास् तु गुणैर् युक्ता दृष्टलोकपरावराः । स्त्रियः स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा पुण्यकृतस् तथा

tvadvidhās tu guṇair yuktā dṛṣṭalokaparāvarāḥ / striyaḥ svarge cariṣyanti yathā puṇyakṛtas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.