Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.110

सा त्व् एवम् उक्ता वैदेही अनसूयानसूयया । प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुम् उपचक्रमे

sā tv evam uktā vaidehī anasūyānasūyayā / pratipūjya vaco mandaṃ pravaktum upacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतद् आश्चर्यम् आर्याया यन् मां त्वम् अनुभाषसे । विदितं तु ममाप्य् एतद् यथा नार्याः पतिर् गुरुः

naitad āścaryam āryāyā yan māṃ tvam anubhāṣase / viditaṃ tu mamāpy etad yathā nāryāḥ patir guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् अप्य् एष भवेद् भर्ता ममार्ये वृत्तवर्जितः । अद्वैधम् उपचर्तव्यस् तथाप्य् एष मया भवेत्

yady apy eṣa bhaved bhartā mamārye vṛttavarjitaḥ / advaidham upacartavyas tathāpy eṣa mayā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं पुनर् यो गुणश्लाघ्यः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः । स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवर्ती पितृप्रियः

kiṃ punar yo guṇaślāghyaḥ sānukrośo jitendriyaḥ / sthirānurāgo dharmātmā mātṛvartī pitṛpriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः । ताम् एव नृपनारीणाम् अन्यासाम् अपि वर्तते

yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ / tām eva nṛpanārīṇām anyāsām api vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकृद् दृष्टास्व् अपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सलः । मातृवद् वर्तते वीरो मानम् उत्सृज्य धर्मवित्

sakṛd dṛṣṭāsv api strīṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ / mātṛvad vartate vīro mānam utsṛjya dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छन्त्याश् च विजनं वनम् एवं भयावहम् । समाहितं हि मे श्वश्र्वा हृदये यत् स्थितं मम

āgacchantyāś ca vijanaṃ vanam evaṃ bhayāvaham / samāhitaṃ hi me śvaśrvā hṛdaye yat sthitaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणिप्रदानकाले च यत् पुरा त्व् अग्निसंनिधौ । अनुशिष्टा जनन्यास्मि वाक्यं तद् अपि मे धृतम्

pāṇipradānakāle ca yat purā tv agnisaṃnidhau / anuśiṣṭā jananyāsmi vākyaṃ tad api me dhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवीकृतं तु तत् सर्वं वाक्यैस् ते धर्मचारिणि । पतिशुश्रूषणान् नार्यास् तपो नान्यद् विधीयते

navīkṛtaṃ tu tat sarvaṃ vākyais te dharmacāriṇi / patiśuśrūṣaṇān nāryās tapo nānyad vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते । तथा वृत्तिश् च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम्

sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate / tathā vṛttiś ca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरिष्ठा सर्वनारीणाम् एषा च दिवि देवता । रोहिणी च विना चन्द्रं मुहूर्तम् अपि दृश्यते

variṣṭhā sarvanārīṇām eṣā ca divi devatā / rohiṇī ca vinā candraṃ muhūrtam api dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधाश् च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः । देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा

evaṃvidhāś ca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ / devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः । शिरस्य् आघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्य् उत

tato 'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ / śirasy āghrāya covāca maithilīṃ harṣayanty uta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमैर् विविधैर् आप्तं तपो हि महद् अस्ति मे । तत् संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते

niyamair vividhair āptaṃ tapo hi mahad asti me / tat saṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपपन्नं च युक्तं च वचनं तव मैथिलि । प्रीता चास्म्य् उचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे । कृतम् इत्य् अब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम्

upapannaṃ ca yuktaṃ ca vacanaṃ tava maithili / prītā cāsmy ucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me / kṛtam ity abravīt sītā tapobalasamanvitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा त्व् एवम् उक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराभवत् । सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्य् अहम्

sā tv evam uktā dharmajñā tayā prītatarābhavat / saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रम् आभरणानि च । अङ्गरागं च वैदेहि महार्हम् अनुलेपनम्

idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastram ābharaṇāni ca / aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārham anulepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया दत्तम् इदं सीते तव गात्राणि शोभयेत् । अनुरूपम् असंक्लिष्टं नित्यम् एव भविष्यति

mayā dattam idaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet / anurūpam asaṃkliṣṭaṃ nityam eva bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे । शोभयिष्यामि भर्तारं यथा श्रीर् विष्णुम् अव्ययम्

aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje / śobhayiṣyāmi bhartāraṃ yathā śrīr viṣṇum avyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा वस्त्रम् अङ्गरागं च भूषणानि स्रजस् तथा । मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानम् अनुत्तमम्

sā vastram aṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajas tathā / maithilī pratijagrāha prītidānam anuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिगृह्य च तत् सीता प्रीतिदानं यशस्विनी । श्लिष्टाञ्जलिपुटा धीरा समुपास्त तपोधनाम्

pratigṛhya ca tat sītā prītidānaṃ yaśasvinī / śliṣṭāñjalipuṭā dhīrā samupāsta tapodhanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा सीताम् उपासीनाम् अनसूया दृढव्रता । वचनं प्रष्टुम् आरेभे कथां कांचिद् अनुप्रियाम्

tathā sītām upāsīnām anasūyā dṛḍhavratā / vacanaṃ praṣṭum ārebhe kathāṃ kāṃcid anupriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंवरे किल प्राप्ता त्वम् अनेन यशस्विना । राघवेणेति मे सीते कथा श्रुतिम् उपागता

svayaṃvare kila prāptā tvam anena yaśasvinā / rāghaveṇeti me sīte kathā śrutim upāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां कथां श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण च मैथिलि । यथानुभूतं कार्त्स्न्येन तन् मे त्वं वक्तुम् अर्हसि

tāṃ kathāṃ śrotum icchāmi vistareṇa ca maithili / yathānubhūtaṃ kārtsnyena tan me tvaṃ vaktum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् । श्रूयताम् इति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम्

evam uktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm / śrūyatām iti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथिलाधिपतिर् वीरो जनको नाम धर्मवित् । क्षत्रधर्मण्य् अभिरतो न्यायतः शास्ति मेदिनीम्

mithilādhipatir vīro janako nāma dharmavit / kṣatradharmaṇy abhirato nyāyataḥ śāsti medinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य लाङ्गलहस्तस्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम् । अहं किलोत्थिता भित्त्वा जगतीं नृपतेः सुता

tasya lāṅgalahastasya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam / ahaṃ kilotthitā bhittvā jagatīṃ nṛpateḥ sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मां दृष्ट्वा नरपतिर् मुष्टिविक्षेपतत्परः । पांशुगुण्ठितसर्वाङ्गीं विस्मितो जनको ऽभवत्

sa māṃ dṛṣṭvā narapatir muṣṭivikṣepatatparaḥ / pāṃśuguṇṭhitasarvāṅgīṃ vismito janako 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपत्येन च स्नेहाद् अङ्कम् आरोप्य च स्वयम् । ममेयं तनयेत्य् उक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः

anapatyena ca snehād aṅkam āropya ca svayam / mameyaṃ tanayety uktvā sneho mayi nipātitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरिक्षे च वाग् उक्ता प्रतिमामानुषी किल । एवम् एतन् नरपते धर्मेण तनया तव

antarikṣe ca vāg uktā pratimāmānuṣī kila / evam etan narapate dharmeṇa tanayā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः । अवाप्तो विपुलाम् ऋद्धिं माम् अवाप्य नराधिपः

tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā pitā me mithilādhipaḥ / avāpto vipulām ṛddhiṃ mām avāpya narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्ता चास्मीष्टवद् देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा । तया संभाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात्

dattā cāsmīṣṭavad devyai jyeṣṭhāyai puṇyakarmaṇā / tayā saṃbhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता । चिन्ताम् अभ्यगमद् दीनो वित्तनाशाद् इवाधनः

patisaṃyogasulabhaṃ vayo dṛṣṭvā tu me pitā / cintām abhyagamad dīno vittanāśād ivādhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदृशाच् चापकृष्टाच् च लोके कन्यापिता जनात् । प्रधर्षणाम् अवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि

sadṛśāc cāpakṛṣṭāc ca loke kanyāpitā janāt / pradharṣaṇām avāpnoti śakreṇāpi samo bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां धर्षणाम् अदूरस्थां संदृश्यात्मनि पार्थिवः । चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा

tāṃ dharṣaṇām adūrasthāṃ saṃdṛśyātmani pārthivaḥ / cintārṇavagataḥ pāraṃ nāsasādāplavo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छत् स चिन्तयन् । सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम

ayonijāṃ hi māṃ jñātvā nādhyagacchat sa cintayan / sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca mahīpālaḥ patiṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य बुद्धिर् इयं जाता चिन्तयानस्य संततम् । स्वयं वरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः

tasya buddhir iyaṃ jātā cintayānasya saṃtatam / svayaṃ varaṃ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना । दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ

mahāyajñe tadā tasya varuṇena mahātmanā / dattaṃ dhanurvaraṃ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंचाल्यं मनुष्यैश् च यत्नेनापि च गौरवात् । तन् न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्व् अपि नराधिपाः

asaṃcālyaṃ manuṣyaiś ca yatnenāpi ca gauravāt / tan na śaktā namayituṃ svapneṣv api narādhipāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना । समवाये नरेन्द्राणां पूर्वम् आमन्त्र्य पार्थिवान्

tad dhanuḥ prāpya me pitrā vyāhṛtaṃ satyavādinā / samavāye narendrāṇāṃ pūrvam āmantrya pārthivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं च धनुर् उद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः । तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः

idaṃ ca dhanur udyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ / tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च दृष्ट्वा धनुःश्रेष्ठं गौरवाद् गिरिसंनिभम् । अभिवाद्य नृपा जग्मुर् अशक्तास् तस्य तोलने

tac ca dṛṣṭvā dhanuḥśreṣṭhaṃ gauravād girisaṃnibham / abhivādya nṛpā jagmur aśaktās tasya tolane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवो ऽयं महाद्युतिः । विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः

sudīrghasya tu kālasya rāghavo 'yaṃ mahādyutiḥ / viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामः सत्यपराक्रमः । विश्वामित्रस् तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः

lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmaḥ satyaparākramaḥ / viśvāmitras tu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शनकाङ्क्षिणौ । इत्य् उक्तस् तेन विप्रेण तद् धनुः समुपानयत्

provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau / sutau daśarathasyemau dhanurdarśanakāṅkṣiṇau / ity uktas tena vipreṇa tad dhanuḥ samupānayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषान्तरमात्रेण तद् आनम्य स वीर्यवान् । ज्यां समारोप्य झटिति पूरयामास वीर्यवान्

nimeṣāntaramātreṇa tad ānamya sa vīryavān / jyāṃ samāropya jhaṭiti pūrayāmāsa vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन पूरयता वेगान् मध्ये भग्नं द्विधा धनुः । तस्य शब्दो ऽभवद् भीमः पतितस्याशनेर् इव

tena pūrayatā vegān madhye bhagnaṃ dvidhā dhanuḥ / tasya śabdo 'bhavad bhīmaḥ patitasyāśaner iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसंधिना । उद्यता दातुम् उद्यम्य जलभाजनम् उत्तमम्

tato 'haṃ tatra rāmāya pitrā satyābhisaṃdhinā / udyatā dātum udyamya jalabhājanam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः । अविज्ञाय पितुश् छन्दम् अयोध्याधिपतेः प्रभोः

dīyamānāṃ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ / avijñāya pituś chandam ayodhyādhipateḥ prabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः श्वशुरम् आमन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् । मम पित्रा अहं दत्ता रामाय विदितात्मने

tataḥ śvaśuram āmantrya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam / mama pitrā ahaṃ dattā rāmāya viditātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना । भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम्

mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā / bhāryārthe lakṣmaṇasyāpi dattā pitrā mama svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दत्तास्मि रामाय तदा तस्मिन् स्वयंवरे । अनुरक्ता च धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम्

evaṃ dattāsmi rāmāya tadā tasmin svayaṃvare / anuraktā ca dharmeṇa patiṃ vīryavatāṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.