Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.12

पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि । विवेष्टमानम् उदीक्ष्य सैक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत्

putraśokārditaṃ pāpā visaṃjñaṃ patitaṃ bhuvi / viveṣṭamānam udīkṣya saikṣvākam idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापं कृत्वेव किम् इदं मम संश्रुत्य संश्रवम् । शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वम् अर्हसि

pāpaṃ kṛtveva kim idaṃ mama saṃśrutya saṃśravam / śeṣe kṣititale sannaḥ sthityāṃ sthātuṃ tvam arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहुः सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः । सत्यम् आश्रित्य हि मया त्वं च धर्मं प्रचोदितः

āhuḥ satyaṃ hi paramaṃ dharmaṃ dharmavido janāḥ / satyam āśritya hi mayā tvaṃ ca dharmaṃ pracoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संश्रुत्य शैब्यः श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः । प्रदाय पक्षिणो राजञ् जगाम गतिम् उत्तमाम्

saṃśrutya śaibyaḥ śyenāya svāṃ tanuṃ jagatīpatiḥ / pradāya pakṣiṇo rājañ jagāma gatim uttamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ह्य् अलर्कस् तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे । याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ

tathā hy alarkas tejasvī brāhmaṇe vedapārage / yācamāne svake netre uddhṛtyāvimanā dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरितां तु पतिः स्वल्पां मर्यादां सत्यम् अन्वितः । सत्यानुरोधात् समये वेलां स्वां नातिवर्तते

saritāṃ tu patiḥ svalpāṃ maryādāṃ satyam anvitaḥ / satyānurodhāt samaye velāṃ svāṃ nātivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि । अग्रतस् ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम्

samayaṃ ca mamāryemaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi / agratas te parityaktā parityakṣyāmi jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया । नाशकत् पाशम् उन्मोक्तुं बलिर् इन्द्रकृतं यथा

evaṃ pracodito rājā kaikeyyā nirviśaṅkayā / nāśakat pāśam unmoktuṃ balir indrakṛtaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भ्रान्तहृदयश् चापि विवर्णवदनो ऽभवत् । स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा

udbhrāntahṛdayaś cāpi vivarṇavadano 'bhavat / sa dhuryo vai parispandan yugacakrāntaraṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विह्वलाभ्यां च नेत्राभ्याम् अपश्यन्न् इव भूमिपः । कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीम् इदम् अब्रवीत्

vihvalābhyāṃ ca netrābhyām apaśyann iva bhūmipaḥ / kṛcchrād dhairyeṇa saṃstabhya kaikeyīm idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् ते मन्त्रकृतः पाणिर् अग्नौ पापे मया धृतः । तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया

yas te mantrakṛtaḥ pāṇir agnau pāpe mayā dhṛtaḥ / taṃ tyajāmi svajaṃ caiva tava putraṃ saha tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः । उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्छिता

tataḥ pāpasamācārā kaikeyī pārthivaṃ punaḥ / uvāca paruṣaṃ vākyaṃ vākyajñā roṣamūrchitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् इदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम् । आनाययितुम् अक्लिष्टं पुत्रं रामम् इहार्हसि

kim idaṃ bhāṣase rājan vākyaṃ gararujopamam / ānāyayitum akliṣṭaṃ putraṃ rāmam ihārhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम् । निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि

sthāpya rājye mama sutaṃ kṛtvā rāmaṃ vanecaram / niḥsapatnāṃ ca māṃ kṛtvā kṛtakṛtyo bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नुन्न इव तीक्ष्णेण प्रतोदेन हयोत्तमः । राजा प्रचोदितो ऽभीक्ष्णं कैकेयीम् इदम् अब्रवीत्

sa nunna iva tīkṣṇeṇa pratodena hayottamaḥ / rājā pracodito 'bhīkṣṇaṃ kaikeyīm idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मबन्धेन बद्धो ऽस्मि नष्टा च मम चेतना । ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुम् इच्छामि धार्मिकम्

dharmabandhena baddho 'smi naṣṭā ca mama cetanā / jyeṣṭhaṃ putraṃ priyaṃ rāmaṃ draṣṭum icchāmi dhārmikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति राज्ञो वचः श्रुत्वा कैकेयी तदनन्तरम् । स्वयम् एवाब्रवीत् सूतं गच्छ त्वं रामम् आनय

iti rājño vacaḥ śrutvā kaikeyī tadanantaram / svayam evābravīt sūtaṃ gaccha tvaṃ rāmam ānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति । शोकारक्तेक्षणः श्रीमान् उद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः

tataḥ sa rājā taṃ sūtaṃ sannaharṣaḥ sutaṃ prati / śokāraktekṣaṇaḥ śrīmān udvīkṣyovāca dhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम् । प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशाद् अपाक्रमन्

sumantraḥ karuṇaṃ śrutvā dṛṣṭvā dīnaṃ ca pārthivam / pragṛhītāñjaliḥ kiṃcit tasmād deśād apākraman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान् न शशाक महीपतिः । तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह

yadā vaktuṃ svayaṃ dainyān na śaśāka mahīpatiḥ / tadā sumantraṃ mantrajñā kaikeyī pratyuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रम् आनय सुन्दरम् । स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च

sumantra rāmaṃ drakṣyāmi śīghram ānaya sundaram / sa manyamānaḥ kalyāṇaṃ hṛdayena nananda ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमन्त्रश् चिन्तयामास त्वरितं चोदितस् तया । व्यक्तं रामो ऽभिषेकार्थम् इहायास्यति धर्मवित्

sumantraś cintayāmāsa tvaritaṃ coditas tayā / vyaktaṃ rāmo 'bhiṣekārtham ihāyāsyati dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महता पुनः । निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया

iti sūto matiṃ kṛtvā harṣeṇa mahatā punaḥ / nirjagāma mahātejā rāghavasya didṛkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पुरस्तात् सहसा विनिर्गतो महीपतीन् द्वारगतान् विलोकयन् । ददर्श पौरान् विविधान् महाधनान् उपस्थितान् द्वारम् उपेत्य विष्ठितान्

tataḥ purastāt sahasā vinirgato mahīpatīn dvāragatān vilokayan / dadarśa paurān vividhān mahādhanān upasthitān dvāram upetya viṣṭhitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.