Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.25

स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः । निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यम् एतद् उवाच ह

sa evaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajño dharmavatsalaḥ / nivartanārthe dharmātmā vākyam etad uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीते महाकुलीनासि धर्मे च निरता सदा । इहाचर स्वधर्मं त्वं मा यथा मनसः सुखम्

sīte mahākulīnāsi dharme ca niratā sadā / ihācara svadharmaṃ tvaṃ mā yathā manasaḥ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले । वने दोषा हि बहवो वदतस् तान् निबोध मे

sīte yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayābale / vane doṣā hi bahavo vadatas tān nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीते विमुच्यताम् एषा वनवासकृता मतिः । बहुदोषं हि कान्तारं वनम् इत्य् अभिधीयते

sīte vimucyatām eṣā vanavāsakṛtā matiḥ / bahudoṣaṃ hi kāntāraṃ vanam ity abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतद् अभिधीयते । सदा सुखं न जानामि दुःखम् एव सदा वनम्

hitabuddhyā khalu vaco mayaitad abhidhīyate / sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkham eva sadā vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दरवासिनाम् । सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखम् अतो वनम्

girinirjharasambhūtā girikandaravāsinām / siṃhānāṃ ninadā duḥkhāḥ śrotuṃ duḥkham ato vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले । रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखतरं वनम्

supyate parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtale / rātriṣu śramakhinnena tasmād duḥkhataraṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासश् च कर्तव्यो यथाप्राणेन मैथिलि । जटाभारश् च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा

upavāsaś ca kartavyo yathāprāṇena maithili / jaṭābhāraś ca kartavyo valkalāmbaradhāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीव वातस् तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः । भयानि च महान्त्य् अत्र ततो दुःखतरं वनम्

atīva vātas timiraṃ bubhukṣā cātra nityaśaḥ / bhayāni ca mahānty atra tato duḥkhataraṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरीसृपाश् च बहवो बहुरूपाश् च भामिनि । चरन्ति पृथिवीं दर्पाद् अतो दुःखतरं वनम्

sarīsṛpāś ca bahavo bahurūpāś ca bhāmini / caranti pṛthivīṃ darpād ato duḥkhataraṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः । तिष्ठन्त्य् आवृत्य पन्थानम् अतो दुःखतरं वनम्

nadīnilayanāḥ sarpā nadīkuṭilagāminaḥ / tiṣṭhanty āvṛtya panthānam ato duḥkhataraṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतंगा वृश्चिकाः कीटा दंशाश् च मशकैः सह । बाधन्ते नित्यम् अबले सर्वं दुःखम् अतो वनम्

pataṃgā vṛścikāḥ kīṭā daṃśāś ca maśakaiḥ saha / bādhante nityam abale sarvaṃ duḥkham ato vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुमाः कण्टकिनश् चैव कुशकाशाश् च भामिनि । वने व्याकुलशाखाग्रास् तेन दुःखतरं वनम्

drumāḥ kaṇṭakinaś caiva kuśakāśāś ca bhāmini / vane vyākulaśākhāgrās tena duḥkhataraṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव । विमृशन्न् इह पश्यामि बहुदोषतरं वनम्

tad alaṃ te vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava / vimṛśann iha paśyāmi bahudoṣataraṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनं तु नेतुं न कृता मतिस् तदा बभूव रामेण यदा महात्मना । न तस्य सीता वचनं चकार तत् ततो ऽब्रवीद् रामम् इदं सुदुःखिता

vanaṃ tu netuṃ na kṛtā matis tadā babhūva rāmeṇa yadā mahātmanā / na tasya sītā vacanaṃ cakāra tat tato 'bravīd rāmam idaṃ suduḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.