Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.27

सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा । वनवासनिमित्ताय भर्तारम् इदम् अब्रवीत्

sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janakātmajā / vanavāsanimittāya bhartāram idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तम् उत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम् । प्रणयाच् चाभिमानाच् च परिचिक्षेप राघवम्

sā tam uttamasaṃvignā sītā vipulavakṣasam / praṇayāc cābhimānāc ca paricikṣepa rāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्वामन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः । राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम्

kiṃ tvāmanyata vaidehaḥ pitā me mithilādhipaḥ / rāma jāmātaraṃ prāpya striyaṃ puruṣavigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनृतं बललोको ऽयम् अज्ञानाद् यद्धि वक्ष्यति । तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे

anṛtaṃ balaloko 'yam ajñānād yaddhi vakṣyati / tejo nāsti paraṃ rāme tapatīva divākare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं हि कृत्वा विषण्णस् त्वं कुतो वा भयम् अस्ति ते । यत् परित्यक्तुकामस् त्वं माम् अनन्यपरायणाम्

kiṃ hi kṛtvā viṣaṇṇas tvaṃ kuto vā bhayam asti te / yat parityaktukāmas tvaṃ mām ananyaparāyaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तम् अनुव्रताम् । सावित्रीम् इव मां विद्धि त्वम् आत्मवशवर्तिनीम्

dyumatsenasutaṃ vīra satyavantam anuvratām / sāvitrīm iva māṃ viddhi tvam ātmavaśavartinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्व् अहं मनसाप्य् अन्यं द्रष्टास्मि त्वदृते ऽनघ । त्वया राघव गच्छेयं यथान्या कुलपांसनी

na tv ahaṃ manasāpy anyaṃ draṣṭāsmi tvadṛte 'nagha / tvayā rāghava gaccheyaṃ yathānyā kulapāṃsanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरम् अध्युषितां सतीम् । शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुम् इच्छसि

svayaṃ tu bhāryāṃ kaumārīṃ ciram adhyuṣitāṃ satīm / śailūṣa iva māṃ rāma parebhyo dātum icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स माम् अनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुम् अर्हसि । तपो वा यदि वारण्यं स्वर्गो वा स्यात् सह त्वया

sa mām anādāya vanaṃ na tvaṃ prasthātum arhasi / tapo vā yadi vāraṇyaṃ svargo vā syāt saha tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च मे भविता तत्र कश्चित् पथि परिश्रमः । पृष्ठतस् तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्व् अपि

na ca me bhavitā tatra kaścit pathi pariśramaḥ / pṛṣṭhatas tava gacchantyā vihāraśayaneṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः । तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया

kuśakāśaśareṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ / tūlājinasamasparśā mārge mama saha tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महावातसमुद्धूतं यन् माम् अवकरिष्यति । रजो रमण तन् मन्ये परार्ध्यम् इव चन्दनम्

mahāvātasamuddhūtaṃ yan mām avakariṣyati / rajo ramaṇa tan manye parārdhyam iva candanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाद्वलेषु यद् आसिष्ये वनान्ते वनगोचरा । कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात् सुखतरं ततः

śādvaleṣu yad āsiṣye vanānte vanagocarā / kuthāstaraṇatalpeṣu kiṃ syāt sukhataraṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्त्रं मूलं फलं यत् त्वम् अल्पं वा यदि वा बहु । दास्यसि स्वयम् आहृत्य तन् मे ऽमृतरसोपमम्

pattraṃ mūlaṃ phalaṃ yat tvam alpaṃ vā yadi vā bahu / dāsyasi svayam āhṛtya tan me 'mṛtarasopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मातुर् न पितुस् तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः । आर्तवान्य् उपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च

na mātur na pitus tatra smariṣyāmi na veśmanaḥ / ārtavāny upabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तत्र गतः किंचिद् द्रष्टुम् अर्हसि विप्रियम् । मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा

na ca tatra gataḥ kiṃcid draṣṭum arhasi vipriyam / matkṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस् त्वया विना । इति जानन् परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह

yas tvayā saha sa svargo nirayo yas tvayā vinā / iti jānan parāṃ prītiṃ gaccha rāma mayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ माम् एवम् अव्यग्रां वनं नैव नयिष्यसि । विषम् अद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां वशम्

atha mām evam avyagrāṃ vanaṃ naiva nayiṣyasi / viṣam adyaiva pāsyāmi mā viśaṃ dviṣatāṃ vaśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चाद् अपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम् । उज्झितायास् त्वया नाथ तदैव मरणं वरम्

paścād api hi duḥkhena mama naivāsti jīvitam / ujjhitāyās tvayā nātha tadaiva maraṇaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं हि सहितुं शोकं मुहूर्तम् अपि नोत्सहे । किं पुनर् दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता

idaṃ hi sahituṃ śokaṃ muhūrtam api notsahe / kiṃ punar daśavarṣāṇi trīṇi caikaṃ ca duḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सा शोकसंतप्ता विलप्य करुणं बहु । चुक्रोश पतिम् आयस्ता भृशम् आलिङ्ग्य सस्वरम्

iti sā śokasaṃtaptā vilapya karuṇaṃ bahu / cukrośa patim āyastā bhṛśam āliṅgya sasvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा विद्धा बहुभिर् वाक्यैर् दिग्धैर् इव गजाङ्गना । चिरसंनियतं बाष्पं मुमोचाग्निम् इवारणिः

sā viddhā bahubhir vākyair digdhair iva gajāṅganā / cirasaṃniyataṃ bāṣpaṃ mumocāgnim ivāraṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः स्फटिकसंकाशं वारि संतापसम्भवम् । नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्याम् इवोदकम्

tasyāḥ sphaṭikasaṃkāśaṃ vāri saṃtāpasambhavam / netrābhyāṃ parisusrāva paṅkajābhyām ivodakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञाम् इव दुःखिताम् । उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस् तदा

tāṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ visaṃjñām iva duḥkhitām / uvāca vacanaṃ rāmaḥ pariviśvāsayaṃs tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न देवि तव दुःखेन स्वर्गम् अप्य् अभिरोचये । न हि मे ऽस्ति भयं किंचित् स्वयम्भोर् इव सर्वतः

na devi tava duḥkhena svargam apy abhirocaye / na hi me 'sti bhayaṃ kiṃcit svayambhor iva sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव सर्वम् अभिप्रायम् अविज्ञाय शुभानने । वासं न रोचये ऽरण्ये शक्तिमान् अपि रक्षणे

tava sarvam abhiprāyam avijñāya śubhānane / vāsaṃ na rocaye 'raṇye śaktimān api rakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् सृष्टासि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि । न विहातुं मया शक्या कीर्तिर् आत्मवता यथा

yat sṛṣṭāsi mayā sārdhaṃ vanavāsāya maithili / na vihātuṃ mayā śakyā kīrtir ātmavatā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मस् तु गजनासोरु सद्भिर् आचरितः पुरा । तं चाहम् अनुवर्ते ऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला

dharmas tu gajanāsoru sadbhir ācaritaḥ purā / taṃ cāham anuvarte 'dya yathā sūryaṃ suvarcalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष धर्मस् तु सुश्रोणि पितुर् मातुश् च वश्यता । अतश् चाज्ञां व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुम् उत्सहे

eṣa dharmas tu suśroṇi pitur mātuś ca vaśyatā / ataś cājñāṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitum utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः । तथा वर्तितुम् इच्छामि स हि धर्मः सनातनः । अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव

sa māṃ pitā yathā śāsti satyadharmapathe sthitaḥ / tathā vartitum icchāmi sa hi dharmaḥ sanātanaḥ / anugacchasva māṃ bhīru sahadharmacarī bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणेभ्यश् च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश् च भोजनम् । देहि चाशंसमानेभ्यः संत्वरस्व च माचिरम्

brāhmaṇebhyaś ca ratnāni bhikṣukebhyaś ca bhojanam / dehi cāśaṃsamānebhyaḥ saṃtvarasva ca māciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुकूलं तु सा भर्तुर् ज्ञात्वा गमनम् आत्मनः । क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुम् एवोपचक्रमे

anukūlaṃ tu sā bhartur jñātvā gamanam ātmanaḥ / kṣipraṃ pramuditā devī dātum evopacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहृष्टा परिपूर्णमानसा यशस्विनी भर्तुर् अवेक्ष्य भाषितम् । धनानि रत्नानि च दातुम् अङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्विनी

tataḥ prahṛṣṭā paripūrṇamānasā yaśasvinī bhartur avekṣya bhāṣitam / dhanāni ratnāni ca dātum aṅganā pracakrame dharmabhṛtāṃ manasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.