Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.29

ततः शासनम् आज्ञाय भ्रातुः शुभतरं प्रियम् । गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्

tataḥ śāsanam ājñāya bhrātuḥ śubhataraṃ priyam / gatvā sa praviveśāśu suyajñasya niveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं विप्रम् अग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणो ऽब्रवीत् । सखे ऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः

taṃ vipram agnyagārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇo 'bravīt / sakhe 'bhyāgaccha paśya tvaṃ veśma duṣkarakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संध्याम् उपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह । जुष्टं तत् प्राविशल् लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्

tataḥ saṃdhyām upāsyāśu gatvā saumitriṇā saha / juṣṭaṃ tat prāviśal lakṣmyā ramyaṃ rāmaniveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आगतं वेदविदं प्राञ्जलिः सीतया सह । सुयज्ञम् अभिचक्राम राघवो ऽग्निम् इवार्चितम्

tam āgataṃ vedavidaṃ prāñjaliḥ sītayā saha / suyajñam abhicakrāma rāghavo 'gnim ivārcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातरूपमयैर् मुख्यैर् अङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः । सहेमसूत्रैर् मणिभिः केयूरैर् वलयैर् अपि

jātarūpamayair mukhyair aṅgadaiḥ kuṇḍalaiḥ śubhaiḥ / sahemasūtrair maṇibhiḥ keyūrair valayair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यैश् च रत्नैर् बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत् । सुयज्ञं स तदोवाच रामः सीताप्रचोदितः

anyaiś ca ratnair bahubhiḥ kākutsthaḥ pratyapūjayat / suyajñaṃ sa tadovāca rāmaḥ sītāpracoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय । रशनां चाधुना सीता दातुम् इच्छति ते सखे

hāraṃ ca hemasūtraṃ ca bhāryāyai saumya hāraya / raśanāṃ cādhunā sītā dātum icchati te sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यङ्कम् अग्र्यास्तरणं नानारत्नविभूषितम् । तम् अपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि

paryaṅkam agryāstaraṇaṃ nānāratnavibhūṣitam / tam apīcchati vaidehī pratiṣṭhāpayituṃ tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागः शत्रुंजयो नाम मातुलो यं ददौ मम । तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजपुंगव

nāgaḥ śatruṃjayo nāma mātulo yaṃ dadau mama / taṃ te gajasahasreṇa dadāmi dvijapuṃgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृह्य तत् । रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिषः शिवाः

ity uktaḥ sa hi rāmeṇa suyajñaḥ pratigṛhya tat / rāmalakṣmaṇasītānāṃ prayuyojāśiṣaḥ śivāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भ्रातरम् अव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः । सौमित्रिं तम् उवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्

atha bhrātaram avyagraṃ priyaṃ rāmaḥ priyaṃvadaḥ / saumitriṃ tam uvācedaṃ brahmeva tridaśeśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगस्त्यं कौशिकं चैव ताव् उभौ ब्राह्मणोत्तमौ । अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैः सस्यम् इवाम्बुभिः

agastyaṃ kauśikaṃ caiva tāv ubhau brāhmaṇottamau / arcayāhūya saumitre ratnaiḥ sasyam ivāmbubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसल्यां च य आशीर्भिर् भक्तः पर्युपतिष्ठति । आचार्यस् तैत्तिरीयाणाम् अभिरूपश् च वेदवित्

kausalyāṃ ca ya āśīrbhir bhaktaḥ paryupatiṣṭhati / ācāryas taittirīyāṇām abhirūpaś ca vedavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य यानं च दासीश् च सौमित्रे संप्रदापय । कौशेयानि च वस्त्राणि यावत् तुष्यति स द्विजः

tasya yānaṃ ca dāsīś ca saumitre saṃpradāpaya / kauśeyāni ca vastrāṇi yāvat tuṣyati sa dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतश् चित्ररथश् चार्यः सचिवः सुचिरोषितः । तोषयैनं महार्हैश् च रत्नैर् वस्त्रैर् धनैस् तथा

sūtaś citrarathaś cāryaḥ sacivaḥ suciroṣitaḥ / toṣayainaṃ mahārhaiś ca ratnair vastrair dhanais tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकांस् तथा । व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रम् उपाकुरु

śālivāhasahasraṃ ca dve śate bhadrakāṃs tathā / vyañjanārthaṃ ca saumitre gosahasram upākuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स पुरुषव्याघ्रस् तद् धनं लक्ष्मणः स्वयम् । यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणाम् अददाद् धनदो यथा

tataḥ sa puruṣavyāghras tad dhanaṃ lakṣmaṇaḥ svayam / yathoktaṃ brāhmaṇendrāṇām adadād dhanado yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाब्रवीद् बाष्पकलांस् तिष्ठतश् चोपजीविनः । सम्प्रदाय बहु द्रव्यम् एकैकस्योपजीविनः

athābravīd bāṣpakalāṃs tiṣṭhataś copajīvinaḥ / sampradāya bahu dravyam ekaikasyopajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणस्य च यद् वेश्म गृहं च यद् इदं मम । अशून्यं कार्यम् एकैकं यावदागमनं मम

lakṣmaṇasya ca yad veśma gṛhaṃ ca yad idaṃ mama / aśūnyaṃ kāryam ekaikaṃ yāvadāgamanaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तम् उपजीविनम् । उवाचेदं धनाध्यक्षं धनम् आनीयताम् इति । ततो ऽस्य धनम् आजह्रुः सर्वम् एवोपजीविनः

ity uktvā duḥkhitaṃ sarvaṃ janaṃ tam upajīvinam / uvācedaṃ dhanādhyakṣaṃ dhanam ānīyatām iti / tato 'sya dhanam ājahruḥ sarvam evopajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स पुरुषव्याघ्रस् तद् धनं सहलक्ष्मणः । द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो ऽभ्यदापयत्

tataḥ sa puruṣavyāghras tad dhanaṃ sahalakṣmaṇaḥ / dvijebhyo bālavṛddhebhyaḥ kṛpaṇebhyo 'bhyadāpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रासीत् पिङ्गलो गार्ग्यस् त्रिजटो नाम वै द्विजः । आ पञ्चमायाः कक्ष्याया नैनं कश्चिद् अवारयत्

tatrāsīt piṅgalo gārgyas trijaṭo nāma vai dvijaḥ / ā pañcamāyāḥ kakṣyāyā nainaṃ kaścid avārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजपुत्रम् आसाद्य त्रिजटो वाक्यम् अब्रवीत् । निर्धनो बहुपुत्रो ऽस्मि राजपुत्र महायशः । उञ्छवृत्तिर् वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व माम् इति

sa rājaputram āsādya trijaṭo vākyam abravīt / nirdhano bahuputro 'smi rājaputra mahāyaśaḥ / uñchavṛttir vane nityaṃ pratyavekṣasva mām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उवाच ततो रामः परिहाससमन्वितम् । गवां सहस्रम् अप्य् एकं न तु विश्राणितं मया । परिक्षिपसि दण्डेन यावत् तावद् अवाप्स्यसि

tam uvāca tato rāmaḥ parihāsasamanvitam / gavāṃ sahasram apy ekaṃ na tu viśrāṇitaṃ mayā / parikṣipasi daṇḍena yāvat tāvad avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शाटीं त्वरितः कट्यां संभ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम् । आविध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः

sa śāṭīṃ tvaritaḥ kaṭyāṃ saṃbhrāntaḥ pariveṣṭya tām / āvidhya daṇḍaṃ cikṣepa sarvaprāṇena vegitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच च ततो रामस् तं गार्ग्यम् अभिसान्त्वयन् । मन्युर् न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्य् अयं मम

uvāca ca tato rāmas taṃ gārgyam abhisāntvayan / manyur na khalu kartavyaḥ parihāso hy ayaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सभार्यस् त्रिजटो महामुनिर् गवाम् अनीकं प्रतिगृह्य मोदितः । यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहिणीस् तद् आशिषः प्रत्यवदन् महात्मनः

tataḥ sabhāryas trijaṭo mahāmunir gavām anīkaṃ pratigṛhya moditaḥ / yaśobalaprītisukhopabṛṃhiṇīs tad āśiṣaḥ pratyavadan mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.