Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.33

महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा । अन्वभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत्

mahāmātravacaḥ śrutvā rāmo daśarathaṃ tadā / anvabhāṣata vākyaṃ tu vinayajño vinītavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः । किं कार्यम् अनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः

tyaktabhogasya me rājan vane vanyena jīvataḥ / kiṃ kāryam anuyātreṇa tyaktasaṅgasya sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः । रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम्

yo hi dattvā dvipaśreṣṭhaṃ kakṣyāyāṃ kurute manaḥ / rajjusnehena kiṃ tasya tyajataḥ kuñjarottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते । सर्वाण्य् एवानुजानामि चीराण्य् एवानयन्तु मे

tathā mama satāṃ śreṣṭha kiṃ dhvajinyā jagatpate / sarvāṇy evānujānāmi cīrāṇy evānayantu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खनित्रपिटके चोभे ममानयत गच्छतः । चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम

khanitrapiṭake cobhe mamānayata gacchataḥ / caturdaśa vane vāsaṃ varṣāṇi vasato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चीराणि कैकेयी स्वयम् आहृत्य राघवम् । उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा

atha cīrāṇi kaikeyī svayam āhṛtya rāghavam / uvāca paridhatsveti janaughe nirapatrapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्याः प्रतिगृह्य ते । सूक्ष्मवस्त्रम् अवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्य् अवस्त ह

sa cīre puruṣavyāghraḥ kaikeyyāḥ pratigṛhya te / sūkṣmavastram avakṣipya munivastrāṇy avasta ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणश् चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे । तापसाच् छादने चैव जग्राह पितुर् अग्रतः

lakṣmaṇaś cāpi tatraiva vihāya vasane śubhe / tāpasāc chādane caiva jagrāha pitur agrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी । समीक्ष्य चीरं संत्रस्ता पृषती वागुराम् इव

athātmaparidhānārthaṃ sītā kauśeyavāsinī / samīkṣya cīraṃ saṃtrastā pṛṣatī vāgurām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा व्यपत्रपमाणेव प्रतिगृह्य च दुर्मनाः । गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारम् इदम् अब्रवीत् । कथं नु चीरं बध्नन्ति मुनयो वनवासिनः

sā vyapatrapamāṇeva pratigṛhya ca durmanāḥ / gandharvarājapratimaṃ bhartāram idam abravīt / kathaṃ nu cīraṃ badhnanti munayo vanavāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा कण्ठे च सा चीरम् एकम् आदाय पाणिना । तस्थौ ह्य् अकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा

kṛtvā kaṇṭhe ca sā cīram ekam ādāya pāṇinā / tasthau hy akuśalā tatra vrīḍitā janakātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् तत् क्षिप्रम् आगम्य रामो धर्मभृतां वरः । चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम्

tasyās tat kṣipram āgamya rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ / cīraṃ babandha sītāyāḥ kauśeyasyopari svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्याम् अनाथवत् । प्रचुक्रोश जनः सर्वो धिक् त्वां दशरथं त्व् इति

tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyām anāthavat / pracukrośa janaḥ sarvo dhik tvāṃ daśarathaṃ tv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स निःश्वस्योष्णम् ऐक्ष्वाकस् तां भार्याम् इदम् अब्रवीत् । कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुम् अर्हति

sa niḥśvasyoṣṇam aikṣvākas tāṃ bhāryām idam abravīt / kaikeyi kuśacīreṇa na sītā gantum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु पर्याप्तम् एतत् ते पापे रामविवासनम् । किम् एभिः कृपणैर् भूयः पातकैर् अपि ते कृतैः

nanu paryāptam etat te pāpe rāmavivāsanam / kim ebhiḥ kṛpaṇair bhūyaḥ pātakair api te kṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रुवन्तं पितरं रामः सम्प्रस्थितो वनम् । अवाक्शिरसम् आसीनम् इदं वचनम् अब्रवीत्

evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmaḥ samprasthito vanam / avākśirasam āsīnam idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं धार्मिक कौसल्या मम माता यशस्विनी । वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देवगर्हिते

iyaṃ dhārmika kausalyā mama mātā yaśasvinī / vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ devagarhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम् । अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयः संमन्तुम् अर्हसि

mayā vihīnāṃ varada prapannāṃ śokasāgaram / adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyaḥ saṃmantum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमां महेन्द्रोपमजातगर्भिणीं तथा विधातुं जननीं ममार्हसि । यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत्

imāṃ mahendropamajātagarbhiṇīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi / yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.