Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.35

अथ रामश् च सीता च लक्ष्मणश् च कृताञ्जलिः । उपसंगृह्य राजानं चक्रुर् दीनाः प्रदक्षिणम्

atha rāmaś ca sītā ca lakṣmaṇaś ca kṛtāñjaliḥ / upasaṃgṛhya rājānaṃ cakrur dīnāḥ pradakṣiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं चापि समनुज्ञाप्य धर्मज्ञः सीतया सह । राघवः शोकसंमूढो जननीम् अभ्यवादयत्

taṃ cāpi samanujñāpya dharmajñaḥ sītayā saha / rāghavaḥ śokasaṃmūḍho jananīm abhyavādayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वक्षं लक्ष्मणो भ्रातुः कौसल्याम् अभ्यवादयत् । अथ मातुः सुमित्राया जग्राह चरणौ पुनः

anvakṣaṃ lakṣmaṇo bhrātuḥ kausalyām abhyavādayat / atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वन्दमानं रुदती माता सौमित्रिम् अब्रवीत् । हितकामा महाबाहुं मूर्ध्न्य् उपाघ्राय लक्ष्मणम्

taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrim abravīt / hitakāmā mahābāhuṃ mūrdhny upāghrāya lakṣmaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्टस् त्वं वनवासाय स्वनुरक्तः सुहृज्जने । रामे प्रमादं मा कार्षीः पुत्र भ्रातरि गच्छति

sṛṣṭas tvaṃ vanavāsāya svanuraktaḥ suhṛjjane / rāme pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यसनी वा समृद्धो वा गतिर् एष तवानघ । एष लोके सतां धर्मो यज् ज्येष्ठवशगो भवेत्

vyasanī vā samṛddho vā gatir eṣa tavānagha / eṣa loke satāṃ dharmo yaj jyeṣṭhavaśago bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं हि वृत्तम् उचितं कुलस्यास्य सनातनम् । दानं दीक्षा च यज्ञेषु तनुत्यागो मृधेषु च

idaṃ hi vṛttam ucitaṃ kulasyāsya sanātanam / dānaṃ dīkṣā ca yajñeṣu tanutyāgo mṛdheṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामं दशरथं विद्धि मां विद्धि जनकात्मजाम् । अयोध्याम् अटवीं विद्धि गच्छ तात यथासुखम्

rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām / ayodhyām aṭavīṃ viddhi gaccha tāta yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुमन्त्रः काकुत्स्थं प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् । विनीतो विनयज्ञश् च मातलिर् वासवं यथा

tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalir vākyam abravīt / vinīto vinayajñaś ca mātalir vāsavaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथम् आरोह भद्रं ते राजपुत्र महायशः । क्षिप्रं त्वां प्रापयिष्यामि यत्र मां राम वक्ष्यसि

ratham āroha bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ / kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यानि वने त्वया । तान्य् उपक्रमितव्यानि यानि देव्यासि चोदितः

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vane tvayā / tāny upakramitavyāni yāni devyāsi coditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं रथं सूर्यसंकाशं सीता हृष्टेन चेतसा । आरुरोह वरारोहा कृत्वालंकारम् आत्मनः

taṃ rathaṃ sūryasaṃkāśaṃ sītā hṛṣṭena cetasā / āruroha varārohā kṛtvālaṃkāram ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैवायुधजातानि भ्रातृभ्यां कवचानि च । रथोपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्मकठिनं च तत्

tathaivāyudhajātāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca / rathopasthe pratinyasya sacarmakaṭhinaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीतातृतीयान् आरूढान् दृष्ट्वा धृष्टम् अचोदयत् । सुमन्त्रः संमतान् अश्वान् वायुवेगसमाञ् जवे

sītātṛtīyān ārūḍhān dṛṣṭvā dhṛṣṭam acodayat / sumantraḥ saṃmatān aśvān vāyuvegasamāñ jave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयाते तु महारण्यं चिररात्राय राघवे । बभूव नगरे मूर्छा बलमूर्छा जनस्य च

prayāte tu mahāraṇyaṃ cirarātrāya rāghave / babhūva nagare mūrchā balamūrchā janasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् समाकुलसंभ्रान्तं मत्तसंकुपितद्विपम् । हयशिञ्जितनिर्घोषं पुरम् आसीन् महास्वनम्

tat samākulasaṃbhrāntaṃ mattasaṃkupitadvipam / hayaśiñjitanirghoṣaṃ puram āsīn mahāsvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सबालवृद्धा सा पुरी परमपीडिता । रामम् एवाभिदुद्राव घर्मार्तः सलिलं यथा

tataḥ sabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā / rāmam evābhidudrāva gharmārtaḥ salilaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वतः पृष्ठतश् चापि लम्बमानास् तदुन्मुखाः । बाष्पपूर्णमुखाः सर्वे तम् ऊचुर् भृशदुःखिताः

pārśvataḥ pṛṣṭhataś cāpi lambamānās tadunmukhāḥ / bāṣpapūrṇamukhāḥ sarve tam ūcur bhṛśaduḥkhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयच्छ वाजिनां रश्मीन् सूत याहि शनैः शनैः । मुखं द्रक्ष्यामि रामस्य दुर्दर्शं नो भविष्यति

saṃyaccha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiḥ śanaiḥ / mukhaṃ drakṣyāmi rāmasya durdarśaṃ no bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयसं हृदयं नूनं राममातुर् असंशयम् । यद् देवगर्भप्रतिमे वनं याति न भिद्यते

āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamātur asaṃśayam / yad devagarbhapratime vanaṃ yāti na bhidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतकृत्या हि वैदेही छायेवानुगता पतिम् । न जहाति रता धर्मे मेरुम् अर्कप्रभा यथा

kṛtakṛtyā hi vaidehī chāyevānugatā patim / na jahāti ratā dharme merum arkaprabhā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो लक्ष्मण सिद्धार्थः सततं प्रियवादिनम् । भ्रातरं देवसंकाशं यस् त्वं परिचरिष्यसि

aho lakṣmaṇa siddhārthaḥ satataṃ priyavādinam / bhrātaraṃ devasaṃkāśaṃ yas tvaṃ paricariṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्य् एषा हि ते सिद्धिर् एष चाभ्युदयो महान् । एष स्वर्गस्य मार्गश् च यद् एनम् अनुगच्छसि । एवं वदन्तस् ते सोढुं न शेकुर् बाष्पम् आगतम्

mahaty eṣā hi te siddhir eṣa cābhyudayo mahān / eṣa svargasya mārgaś ca yad enam anugacchasi / evaṃ vadantas te soḍhuṃ na śekur bāṣpam āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ राजा वृतः स्त्रीभिर् दीनाभिर् दीनचेतनः । निर्जगाम प्रियं पुत्रं द्रक्ष्यामीति ब्रुवन् गृहात्

atha rājā vṛtaḥ strībhir dīnābhir dīnacetanaḥ / nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्रुवे चाग्रतः स्त्रीणां रुदन्तीनां महास्वनः । यथा नादः करेणूनां बद्धे महति कुञ्जरे

śuśruve cāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ / yathā nādaḥ kareṇūnāṃ baddhe mahati kuñjare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिता च राजा काकुत्स्थः श्रीमान् सन्नस् तदा बभौ । परिपूर्णः शशी काले ग्रहेणोपप्लुतो यथा

pitā ca rājā kākutsthaḥ śrīmān sannas tadā babhau / paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇopapluto yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हलहलाशब्दो जज्ञे रामस्य पृष्ठतः । नराणां प्रेक्ष्य राजानं सीदन्तं भृशदुःखितम्

tato halahalāśabdo jajñe rāmasya pṛṣṭhataḥ / narāṇāṃ prekṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा रामेति जनाः केचिद् राममातेति चापरे । अन्तःपुरं समृद्धं च क्रोशन्तं पर्यदेवयन्

hā rāmeti janāḥ kecid rāmamāteti cāpare / antaḥpuraṃ samṛddhaṃ ca krośantaṃ paryadevayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वीक्षमाणो रामस् तु विषण्णं भ्रान्तचेतसम् । राजानं मातरं चैव ददर्शानुगतौ पथि । धर्मपाशेन संक्षिप्तः प्रकाशं नाभ्युदैक्षत

anvīkṣamāṇo rāmas tu viṣaṇṇaṃ bhrāntacetasam / rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi / dharmapāśena saṃkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदातिनौ च यानार्हाव् अदुःखार्हौ सुखोचितौ । दृष्ट्वा संचोदयामास शीघ्रं याहीति सारथिम्

padātinau ca yānārhāv aduḥkhārhau sukhocitau / dṛṣṭvā saṃcodayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि तत् पुरुषव्याघ्रो दुःखदं दर्शनं पितुः । मातुश् च सहितुं शक्तस् तोत्रार्दित इव द्विपः

na hi tat puruṣavyāghro duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ / mātuś ca sahituṃ śaktas totrārdita iva dvipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा रुदन्तीं कौसल्यां रथं तम् अनुधावतीम् । क्रोशन्तीं राम रामेति हा सीते लक्ष्मणेति च । असकृत् प्रैक्षत तदा नृत्यन्तीम् इव मातरम्

tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tam anudhāvatīm / krośantīṃ rāma rāmeti hā sīte lakṣmaṇeti ca / asakṛt praikṣata tadā nṛtyantīm iva mātaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठेति राजा चुक्रोश याहि याहीति राघवः । सुमन्त्रस्य बभूवात्मा चक्रयोर् इव चान्तरा

tiṣṭheti rājā cukrośa yāhi yāhīti rāghavaḥ / sumantrasya babhūvātmā cakrayor iva cāntarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाश्रौषम् इति राजानम् उपालब्धो ऽपि वक्ष्यसि । चिरं दुःखस्य पापिष्ठम् इति रामस् तम् अब्रवीत्

nāśrauṣam iti rājānam upālabdho 'pi vakṣyasi / ciraṃ duḥkhasya pāpiṣṭham iti rāmas tam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस्य स वचः कुर्वन्न् अनुज्ञाप्य च तं जनम् । व्रजतो ऽपि हयाञ् शीघ्रं चोदयामास सारथिः

rāmasya sa vacaḥ kurvann anujñāpya ca taṃ janam / vrajato 'pi hayāñ śīghraṃ codayāmāsa sārathiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यवर्तत जनो राज्ञो रामं कृत्वा प्रदक्षिणम् । मनसाप्य् अश्रुवेगैश् च न न्यवर्तत मानुषम्

nyavartata jano rājño rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam / manasāpy aśruvegaiś ca na nyavartata mānuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यम् इच्छेत् पुनर् आयान्तं नैनं दूरम् अनुव्रजेत् । इत्य् अमात्या महाराजम् ऊचुर् दशरथं वचः

yam icchet punar āyāntaṃ nainaṃ dūram anuvrajet / ity amātyā mahārājam ūcur daśarathaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां वचः सर्वगुणोपपन्नं प्रस्विन्नगात्रः प्रविषण्णरूपः । निशम्य राजा कृपणः सभार्यो व्यवस्थितस् तं सुतम् ईक्षमाणः

teṣāṃ vacaḥ sarvaguṇopapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ / niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo vyavasthitas taṃ sutam īkṣamāṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.