Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.42

अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम् । उद्गतानीव सत्त्वानि बभूवुर् अमनस्विनाम्

anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām / udgatānīva sattvāni babhūvur amanasvinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वं स्वं निलयम् आगम्य पुत्रदारैः समावृताः । अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः

svaṃ svaṃ nilayam āgamya putradāraiḥ samāvṛtāḥ / aśrūṇi mumucuḥ sarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाहृष्यन् न चामोदन् वणिजो न प्रसारयन् । न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः

na cāhṛṣyan na cāmodan vaṇijo na prasārayan / na cāśobhanta paṇyāni nāpacan gṛhamedhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम् । पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत

naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam / putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहे गृहे रुदन्त्यश् च भर्तारं गृहम् आगतम् । व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस् तोत्रैर् इव द्विपान्

gṛhe gṛhe rudantyaś ca bhartāraṃ gṛham āgatam / vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhis totrair iva dvipān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारैः किं धनेन वा । पुत्रैर् वा किं सुखैर् वापि ये न पश्यन्ति राघवम्

kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā / putrair vā kiṃ sukhair vāpi ye na paśyanti rāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया । यो ऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने

ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇaḥ saha sītayā / yo 'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaran vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपगाः कृतपुण्यास् ताः पद्मिन्यश् च सरांसि च । येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि

āpagāḥ kṛtapuṇyās tāḥ padminyaś ca sarāṃsi ca / yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थम् अटव्यो रम्यकाननाः । आपगाश् च महानूपाः सानुमन्तश् च पर्वताः

śobhayiṣyanti kākutstham aṭavyo ramyakānanāḥ / āpagāś ca mahānūpāḥ sānumantaś ca parvatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काननं वापि शैलं वा यं रामो ऽभिगमिष्यति । प्रियातिथिम् इव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्य् अनर्चितुम्

kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo 'bhigamiṣyati / priyātithim iva prāptaṃ nainaṃ śakṣyanty anarcitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरिधारिणः । अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च । दर्शयिष्यन्त्य् अनुक्रोशाद् गिरयो रामम् आगतम्

vicitrakusumāpīḍā bahumañjaridhāriṇaḥ / akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca / darśayiṣyanty anukrośād girayo rāmam āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदर्शयन्तो विविधान् भूयश् चित्रांश् च निर्झरान् । पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्

vidarśayanto vividhān bhūyaś citrāṃś ca nirjharān / pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः । स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च

yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ / sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा भवति नो दूराद् अनुगच्छाम राघवम् । पादच्छाया सुखा भर्तुस् तादृशस्य महात्मनः । स हि नाथो जनस्यास्य स गतिः स परायणम्

purā bhavati no dūrād anugacchāma rāghavam / pādacchāyā sukhā bhartus tādṛśasya mahātmanaḥ / sa hi nātho janasyāsya sa gatiḥ sa parāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम् । इति पौरस्त्रियो भर्तॄन् दुःखार्तास् तत् तद् अब्रुवन्

vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam / iti paurastriyo bhartṝn duḥkhārtās tat tad abruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युष्माकं राघवो ऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति । सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति

yuṣmākaṃ rāghavo 'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati / sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को न्व् अनेनाप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च । संप्रीयेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा

ko nv anenāpratītena sotkaṇṭhitajanena ca / saṃprīyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेय्या यदि चेद् राज्यं स्याद् अधर्म्यम् अनाथवत् । न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः

kaikeyyā yadi ced rājyaṃ syād adharmyam anāthavat / na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यया पुत्रश् च भर्ता च त्यक्ताव् ऐश्वर्यकारणात् । कं सा परिहरेद् अन्यं कैकेयी कुलपांसनी

yayā putraś ca bhartā ca tyaktāv aiśvaryakāraṇāt / kaṃ sā parihared anyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेम हि । जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैर् अपि शपामहे

kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasema hi / jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrair api śapāmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा । कस् तां प्राप्य सुखं जीवेद् अधर्म्यां दुष्टचारिणीम्

yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā / kas tāṃ prāpya sukhaṃ jīved adharmyāṃ duṣṭacāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः । मृते दशरथे व्यक्तं विलोपस् तदनन्तरम्

na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ / mṛte daśarathe vyaktaṃ vilopas tadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्याः सुदुर्गताः । राघवं वानुगच्छध्वम् अश्रुतिं वापि गच्छत

te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyāḥ sudurgatāḥ / rāghavaṃ vānugacchadhvam aśrutiṃ vāpi gacchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्या प्रव्राजितो रामः सभार्यः सहलक्ष्मणः । भरते संनिसृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा

mithyā pravrājito rāmaḥ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ / bharate saṃnisṛṣṭāḥ smaḥ saunike paśavo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास् तथा विलपन्त्यस् तु नगरे नागरस्त्रियः । चुक्रुशुर् भृशसंतप्ता मृत्योर् इव भयागमे

tās tathā vilapantyas tu nagare nāgarastriyaḥ / cukruśur bhṛśasaṃtaptā mṛtyor iva bhayāgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा स्त्रियो रामनिमित्तम् आतुरा यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते । विलप्य दीना रुरुदुर् विचेतसः सुतैर् हि तासाम् अधिको हि सो ऽभवत्

tathā striyo rāmanimittam āturā yathā sute bhrātari vā vivāsite / vilapya dīnā rurudur vicetasaḥ sutair hi tāsām adhiko hi so 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.