Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.44

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः । आससाद महाबाहुः शृङ्गवेरपुरं प्रति

viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇapūrvajaḥ / āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgaverapuraṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयाम् अशैवलाम् । ददर्श राघवो गङ्गां पुण्याम् ऋषिनिषेविताम्

tatra tripathagāṃ divyāṃ śivatoyām aśaivalām / dadarśa rāghavo gaṅgāṃ puṇyām ṛṣiniṣevitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंससारससंघुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम् । शिशुमारैश् च नक्रैश् च भुजंगैश् च निषेविताम्

haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ cakravākopakūjitām / śiśumāraiś ca nakraiś ca bhujaṃgaiś ca niṣevitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् ऊर्मिकलिलावर्ताम् अन्ववेक्ष्य महारथः । सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इहैवाद्य वसामहे

tām ūrmikalilāvartām anvavekṣya mahārathaḥ / sumantram abravīt sūtam ihaivādya vasāmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविदूराद् अयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान् । सुमहान् इङ्गुदीवृक्षो वसामो ऽत्रैव सारथे

avidūrād ayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān / sumahān iṅgudīvṛkṣo vasāmo 'traiva sārathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणश् च सुमन्त्रश् च बाढम् इत्य् एव राघवम् । उक्त्वा तम् इङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर् हयैः

lakṣaṇaś ca sumantraś ca bāḍham ity eva rāghavam / uktvā tam iṅgudīvṛkṣaṃ tadopayayatur hayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामो ऽभियाय तं रम्यं वृक्षम् इक्ष्वाकुनन्दनः । रथाद् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सहलक्ष्मणः

rāmo 'bhiyāya taṃ ramyaṃ vṛkṣam ikṣvākunandanaḥ / rathād avātarat tasmāt sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमन्त्रो ऽप्य् अवतीर्यैव मोचयित्वा हयोत्तमान् । वृक्षमूलगतं रामम् उपतस्थे कृताञ्जलिः

sumantro 'py avatīryaiva mocayitvā hayottamān / vṛkṣamūlagataṃ rāmam upatasthe kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा । निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश् चेति विश्रुतः

tatra rājā guho nāma rāmasyātmasamaḥ sakhā / niṣādajātyo balavān sthapatiś ceti viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स श्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयम् आगतम् । वृद्धैः परिवृतो ऽमात्यैर् ज्ञातिभिश् चाप्य् उपागतः

sa śrutvā puruṣavyāghraṃ rāmaṃ viṣayam āgatam / vṛddhaiḥ parivṛto 'mātyair jñātibhiś cāpy upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूराद् अवस्थितम् । सह सौमित्रिणा रामः समागच्छद् गुहेन सः

tato niṣādādhipatiṃ dṛṣṭvā dūrād avasthitam / saha saumitriṇā rāmaḥ samāgacchad guhena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् । यथायोध्या तथेदं ते राम किं करवाणि ते

tam ārtaḥ sampariṣvajya guho rāghavam abravīt / yathāyodhyā tathedaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गुणवदन्नाद्यम् उपादाय पृथग्विधम् । अर्घ्यं चोपानयत् क्षिप्रं वाक्यं चेदम् उवाच ह

tato guṇavadannādyam upādāya pṛthagvidham / arghyaṃ copānayat kṣipraṃ vākyaṃ cedam uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वागतं ते महाबाहो तवेयम् अखिला मही । वयं प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः

svāgataṃ te mahābāho taveyam akhilā mahī / vayaṃ preṣyā bhavān bhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदम् उपस्थितम् । शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ cedam upasthitam / śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहम् एव ब्रुवाणं तं राघवः प्रत्युवाच ह । अर्चिताश् चैव हृष्टाश् च भवता सर्वथा वयम्

guham eva bruvāṇaṃ taṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha / arcitāś caiva hṛṣṭāś ca bhavatā sarvathā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेहसंदर्शनेन च । भुजाभ्यां साधुवृत्ताभ्यां पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत्

padbhyām abhigamāc caiva snehasaṃdarśanena ca / bhujābhyāṃ sādhuvṛttābhyāṃ pīḍayan vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि अरोगं सह बान्धवैः । अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च

diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi arogaṃ saha bāndhavaiḥ / api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् त्व् इदं भवता किंचित् प्रीत्या समुपकल्पितम् । सर्वं तद् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे

yat tv idaṃ bhavatā kiṃcit prītyā samupakalpitam / sarvaṃ tad anujānāmi na hi varte pratigrahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशनं च माम् । विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम्

kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśanaṃ ca mām / viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वानां खादनेनाहम् अर्थी नान्येन केनचित् । एतावतात्रभवता भविष्यामि सुपूजितः

aśvānāṃ khādanenāham arthī nānyena kenacit / etāvatātrabhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे । एतैः सुविहितैर् अश्वैर् भविष्याम्य् अहम् अर्चितः

ete hi dayitā rājñaḥ pitur daśarathasya me / etaiḥ suvihitair aśvair bhaviṣyāmy aham arcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सो ऽन्वशात् । गुहस् तत्रैव पुरुषांस् त्वरितं दीयताम् इति

aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so 'nvaśāt / guhas tatraiva puruṣāṃs tvaritaṃ dīyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चीरोत्तरासङ्गः संध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् । जलम् एवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाहृतं स्वयम्

tataś cīrottarāsaṅgaḥ saṃdhyām anvāsya paścimām / jalam evādade bhojyaṃ lakṣmaṇenāhṛtaṃ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः । सभार्यस्य ततो ऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षम् उपाश्रितः

tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ / sabhāryasya tato 'bhyetya tasthau vṛkṣam upāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहो ऽपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् । अन्वजाग्रत् ततो रामम् अप्रमत्तो धनुर्धरः

guho 'pi saha sūtena saumitrim anubhāṣayan / anvajāgrat tato rāmam apramatto dhanurdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा शयानस्य ततो ऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः । अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी

tathā śayānasya tato 'sya dhīmato yaśasvino dāśarather mahātmanaḥ / adṛṣṭaduḥkhasya sukhocitasya sā tadā vyatīyāya cireṇa śarvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.